(Tiếp theo và hết)
Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, Trung đội nữ Lê Thị Hồng Gấm (Đại đội 2, Khu 2 Hòa Vang, nay thuộc xã Hòa Vang, TP Đà Nẵng) đã viết nên những câu chuyện trở thành biểu tượng."Đứa mô hy sinh thì chôn, đứa còn thì đánh tiếp"
"Đứa mô hy sinh thì chôn, đứa còn thì đánh tiếp"
Hơn nửa thế kỷ trôi qua, mảnh đất Hòa Vang hôm nay đã mang màu sắc mới. Những vết sẹo chiến tranh dần được thời gian và bàn tay con người khâu lành. Thế nhưng, vẫn còn đó những câu chuyện, những con người chưa bao giờ cũ. Ở đây, mỗi tấc đất, mỗi mảnh vườn đều gắn với những trận đánh.
Một ngày cuối tháng 4, theo chân cựu chiến binh Trần Chiến Chinh, tôi tìm đến căn nhà nhỏ gần Quốc lộ 14B (xã Hòa Tiến) để gặp bà Trần Thị Sốt, nguyên Trung đội trưởng đầu tiên của Trung đội nữ (Đại đội 2, Khu 2 Hòa Vang). Trung đội nữ Lê Thị Hồng Gấm (tiền thân là Trung đội 3, Đại đội 2, Khu 2 Hòa Vang) được thành lập vào cuối năm 1966. Hầu hết các chiến sĩ đều ở tuổi mười tám, đôi mươi. Trên vành đai diệt Mỹ ngày ấy, không có nơi nào thiếu dấu chân các chị. Bà Trần Thị Sốt kể: “Chúng tôi là những cô gái nhà nông vốn quen việc đồng áng thôi. Tham gia chiến đấu thì mới được huấn luyện cầm súng, đánh bộc phá, ném lựu đạn. Quen rồi thì trận đánh nào của đơn vị chúng tôi cũng có mặt”. Bà Sốt lại nói tiếp: “Ngày đó đi đánh giặc có nghĩ chi mô. Thấy Mỹ giết dân mình thì mình cầm súng. Đứa mô hy sinh thì đồng đội chôn cất, đứa còn thì lại đánh tiếp. Rứa thôi”. Hai tiếng “rứa thôi” nghe nhẹ tênh.
Từ cứu thương, tải đạn đến trực tiếp đánh đồn, trên chiến trường Hòa Vang, hầu như không có nơi nào không in dấu chân của các nữ chiến sĩ Trung đội Lê Thị Hồng Gấm. Túy Loan (bây giờ là xã Hòa Vang), Yến Nê Rừng (Hòa Tiến) đến Gò Sỏi - Hang Dơi (Đại Hiệp), bóng các cô gái trẻ gan dạ ghi dấu ấn khắp nơi. Hết thế hệ này đến thế hệ khác, họ bám làng, bám chiến trường khói lửa cho đến ngày toàn thắng.
Tháng 2/1972, để đáp ứng thay đổi trong tình hình mới, Khu ủy Khu 2, Khu đội 2 quyết định tái thành lập Trung đội nữ gồm 28 người, mang tên liệt sĩ Tiền Giang Lê Thị Hồng Gấm. Lúc này chị Nguyễn Thị Xuân Mai làm Trung đội trưởng.
Lá thư gửi lại
Trong ký ức của cuộc đời mình, cựu chiến binh Trần Chiến Chinh không bao giờ quên người chị, người đồng đội kiên trung đã ngã xuống trên mảnh đất Hòa Vang, liệt sĩ Nguyễn Thị Xuân Mai.
Ông Chinh cũng đưa tôi trở lại khu vực An Tân và Cấm Chu Hương (nay thuộc xã Hòa Vang), nơi diễn ra trận đánh mà liệt sĩ Xuân Mai và đồng đội đã anh dũng hy sinh. Trong chiến dịch “Cắm cờ giữ đất” năm 1973, Trung đội Lê Thị Hồng Gấm dưới sự chỉ huy của Trung đội trưởng Nguyễn Thị Xuân Mai đã có trận đánh định mệnh ngày 28/1/1973 tại An Tân - đúng thời điểm ký kết Hiệp định Paris.
Chúng tôi dừng lại dưới một cây lộc vừng. Ông Chinh nói gốc cây này có hầm tránh pháo của ông Nguyễn Phẩm, cũng là nơi những nữ chiến sĩ Trung đội Lê Thị Hồng Gấm hy sinh.
Đó là những ngày cuộc chiến căng thẳng đến tột độ. Địch huy động một đại đội thuộc Tiểu đoàn 143 địa phương quân, ba trung đội nghĩa quân có máy bay, xe tăng, pháo binh yểm trợ, tấn công vào điểm chốt của Trung đội nữ Lê Thị Hồng Gấm. Từ 8 giờ sáng đến 15 giờ chiều, quân ta phản kích trên 20 đợt tấn công, tiêu diệt và làm bị thương hàng trăm tên địch.
Tổ chiến đấu Trung đội Lê Thị Hồng Gấm có ba người là Xuân Mai, Hồng Vân và Minh Nguyệt. Ba cô gái trẻ với lượng đạn ít ỏi, đã phải đối đầu với cả một lực lượng địch mạnh hơn nhiều lần. Cả ba rút về căn hầm nhà ông Nguyễn Phẩm, bắn đến viên đạn cuối cùng rồi bẻ gãy súng, anh dũng hy sinh.
“Lúc này tôi đang chỉ huy Trung đội 2 chốt ở hướng khác. Đến sáng 29/1/1973, tôi mới nhận được tin từ giao liên huyện báo sang là chị Mai và nhiều đồng đội đã hy sinh”, ông Chinh nhớ lại. Thời điểm đó, các trận địa đều nhận Chỉ thị của Khu đội trưởng Phùng Văn Thành: “Còn lính, còn chỉ huy, còn người là còn chốt”. Các mặt trận vẫn tiếp tục bám trụ chiến đấu, không thể rời vị trí. Mãi tới ngày 20/2/1973, khi về căn cứ để họp rút kinh nghiệm cùng cán bộ đại đội và trợ lý tác chiến của khu đội về trận đánh vừa rồi, ông Chinh mới quay lại được Trung đội 3. “Tôi vào phòng, mở cái gùi. Cái gùi đó là của tôi. Hôm 27/1/1973, chị Mai mới hành quân, còn tôi đi trước từ ngày 25. Chị ở lại, lấy cái gùi của tôi, xếp lại đồ đạc gọn gàng”, ông Chinh nghẹn lại, “Trên miệng gùi, chị úp một cái chén ăn cơm. Tôi nhấc cái chén ra, mở gùi thì thấy hai bông hoa mua đặt trên cùng. Lúc đó hoa đã héo rồi. Bên dưới hai bông hoa là một lá thư. Lá thư được bọc ngoài bằng một tờ giấy pơ-luya màu hồng”.
Bức thư ấy, ông Chinh đã thuộc lòng từng chữ suốt hơn nửa thế kỷ qua. Ông đọc lại cho chúng tôi nghe, giọng run run:
“Chiến Chinh - Em yêu quý! Ngày mai, chị em mình lại lao vào cuộc chiến đấu. Cái gì với chị em mình dù là gì đi nữa thì cũng đã khẳng định nó từ lâu, mình sẽ sống như mình đang sống. Còn cái chết, nếu gặp nó mình cũng chẳng hối tiếc, ân hận gì. Đó là sứ mệnh lịch sử của lớp người mình, phải không em? ... Hai bông mua chị để trong gùi là kỷ vật chị để lại cho em, một bông mừng chiến công của em còn một bông nếu sau này em còn sống hãy đặt lên mộ chị... Hãy chiến đấu như những người Cộng Sản!”.
“Hãy chiến đấu như những người cộng sản”, ông Chinh đã nhớ mãi lời dặn đó: “Bức thư đó đã theo tôi suốt chặng đường chiến đấu. Đến Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước, rồi vào chiến trường biên giới Tây Nam, sang cả chiến trường K. Mỗi khi đứng trước ranh giới sinh tử, tôi lại nhớ đến từng câu chữ, từng lời dặn của chị Mai”.
Sau này, ông Chinh đã trao tặng lại bức thư cho Bảo tàng Quân khu 5, để bức thư tiếp tục kể câu chuyện của nó, như một lời nhắc nhở lớp trẻ hôm nay.
Trận đánh “Cắm cờ giữ đất” của Trung đội nữ Lê Thị Hồng Gấm đã gây được tiếng vang trên các mặt trận. Bộ Tư lệnh Mặt trận 4 Quảng Đà đã tặng danh hiệu “Tổ chiến đấu anh dũng Nguyễn Thị Xuân Mai”.
Để ghi nhớ và tôn vinh những chiến công của Tổ chiến đấu Nguyễn Thị Xuân Mai và Trung đội nữ Lê Thị Hồng Gấm, huyện Hòa Vang (cũ) đã xây dựng Bia chiến tích Trung đội nữ Lê Thị Hồng Gấm với diện tích 120 m². Bia chiến tích được đặt gần nơi Liệt sĩ Xuân Mai và đồng đội hy sinh. Trên bia có khắc lại toàn bộ nội dung bức thư cuối cùng chị Mai để lại. Đứng trước bia đá, đọc từng dòng chữ “Sống như mình đang sống”, tôi chợt nhận ra, lý tưởng của các chị chưa bao giờ khép lại. Nó vẫn âm thầm chảy trong mạch nguồn của thời đại, hiện diện trong tinh thần cộng đồng hôm nay.
Hòa Vang giờ đây đã thay da đổi thịt. Những hố bom năm xưa đã hóa thành cánh đồng lúa vàng, những khu dân cư trù phú nối nhau bên những cây cầu mới. Nhưng trong sâu thẳm ký ức của vùng đất này, một thời đất lửa vẫn như còn đấy. Tinh thần đấu tranh giữ đất tới hơi thở cuối cùng vẫn được gìn giữ trong những câu chuyện kể.
Những người con gái như Xuân Mai, Hồng Vân, Minh Nguyệt đã nằm lại trong lòng đất mẹ nhưng lý tưởng của các chị vẫn rực cháy, như sắc tím hoa mua vẫn nở trên vùng đất Hòa Vang anh hùng.
