Mồ hôi giữa nắng lửa đô thị (Kỳ 1)

Họ lao động dưới nắng nóng gay gắt, mưa giông bất chợt, đối mặt với nhiều nguy cơ bệnh tật, tai nạn cùng với nhiều chính sách an sinh để ngỏ...

Kỳ 1: Bấp bênh dai dẳng

Những ngày qua, cả nước bước vào đợt nắng nóng diện rộng. Ở các đô thị như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, nền nhiệt có khi lên tới hơn 40 độ C, và thậm chí còn cao hơn dưới “sức ép” của các tòa cao ốc cùng khói bụi.

Gần 1 giờ trưa, trời nóng hầm hập đến ngột ngạt, anh Huỳnh Xứng (48 tuổi, phường Trung Mỹ Tây) tấp vội vào một góc đường, đứng tạm dưới bóng cây, vừa nghỉ ngơi, vừa uống ly cà-phê thứ hai trong ngày. Bên hông xe, chiếc bình giữ nhiệt loại lớn đã vơi 2/3 số trà đá dự trữ từ sáng. Tháo bớt khẩu trang, khăn che cổ và kính râm, anh Xứng ngồi trên xe, lướt mạng đọc chút tin tức rồi vào nhóm lái xe trò chuyện với bạn bè. Nhận tin lại có đồng nghiệp mới ngã bệnh do làm việc quá sức, anh thở dài.

Rủi ro sức khỏe

Mới đầu hè nhưng thời tiết tại TP Hồ Chí Minh đã xuất hiện nắng nóng kéo dài khiến nhịp sinh hoạt, làm việc của nhiều người gặp không ít trở ngại. Với nhóm lao động tự do ngoài trời, nắng nóng còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và bệnh tật.

Hơn hai năm làm dịch vụ giao hàng, càng ngày anh Xứng càng thấy công việc tưởng chừng đơn giản này tiềm ẩn quá nhiều nguy hại cho sức khỏe. Anh kể, có bữa đang chạy xe mà nóng quá, chịu không nổi phải dừng lại bên đường, nhắm mắt tạm nghỉ ngơi vài phút rồi mới có thể tiếp tục hành trình. Là lao động tự do chưa mua bảo hiểm y tế, ít được khám sức khỏe định kỳ nên khi nghe tin đồng nghiệp nào bị đột quỵ hay ngất xỉu do di chuyển liên tục trong thời tiết cực đoan, anh Xứng cảm thấy vô cùng lo lắng. Anh sợ lỡ không may, mình cũng rơi vào tình huống đó thì kiếm đâu ra thu nhập để chữa bệnh, sinh hoạt qua ngày.

Một ngày làm việc của người đàn ông ngấp nghé tuổi ngũ tuần kéo dài từ 7 giờ sáng đến gần 7 giờ tối, với khoảng 12-13 chuyến xe vòng quanh thành phố. Một chuyến giao hàng với khoảng cách ngắn, anh kiếm chưa đến 20 nghìn đồng, chuyến đường dài, số tiền dao động từ 30 đến 50 nghìn đồng/đơn. Ngày làm việc hơn 10 tiếng đồng hồ, mỗi tháng kiếm được khoảng 9 triệu đồng. “Trời mát mẻ thì tranh thủ làm thêm chứ những ngày nắng nóng, phải sắp xếp hợp lý để không mất sức. Vì thời gian nghỉ trưa, nghỉ tạm dọc đường tăng lên nên mùa hè, tôi thường kết thúc ngày làm trễ hơn mới kiếm đủ tiền trang trải cuộc sống. Nghề này, muốn thu nhập ổn định một chút phải chịu khó tăng chuyến, nhưng thật sự, tôi chạy không nổi”, anh Xứng chia sẻ.

Cách đây 6 năm, chúng tôi từng thực hiện loạt bài “Nhọc nhằn trong gió lạnh” về những lao động tự do, bệnh nhân, người nhà nuôi bệnh… trong thời tiết mùa đông rét mướt và đe dọa dịch bệnh. Cuộc sống thiếu thốn, ốm đau bệnh tật trong cái rét khắc nghiệt không dễ dàng. Còn bây giờ, trong mùa hè đổ lửa, nhóm lao động tự do ngoài trời cũng không hề dễ dàng hơn. Dù ở bất cứ thời điểm nào trong năm, công việc của họ chịu ảnh hưởng trực tiếp của thời tiết cực đoan, đối mặt rủi ro sức khỏe cao. Đáng lo ngại hơn, rất ít trong số họ tiếp cận được những chính sách an sinh, an toàn cần có. Những người bán hàng rong, lái xe công nghệ, hay cả những thợ hồ trên các công trường, làm việc lịch trình tự do hay được thuê ngắn hạn..., dù làm công việc nhiều nguy cơ nhưng đa phần không có bảo hiểm, hay trang bị kiến thức, kỹ năng, công cụ cần thiết khi có sự cố xảy ra.

Dưới nắng lửa công trường

Tại một công trình xây dựng lớn ở Phù Cát (Gia Lai), không khí lao động bắt đầu từ khi trời còn chưa kịp sáng. Hàng trăm công nhân đã có mặt, người kéo sắt, người trộn bê-tông, người dựng điều tiết xe chở đất ra vào. 9 giờ sáng, mặt đường hắt hơi nóng lên ngột ngạt, trong điều kiện nắng nóng ngột ngạt, công nhân vẫn tiếp tục tăng ca để theo yêu cầu của chủ thầu. Anh Nguyễn Văn Hùng, quê phường An Nhơn, vừa lau mồ hôi vừa nói: “Nắng ở Gia Lai gắt lắm, đứng ngoài trời một lúc là mồ hôi chảy như tắm. Nhưng công việc phải chạy tiến độ nên anh em cứ động viên nhau cố gắng. Nghề này tuy vất vả, nhưng cũng là kế sinh nhai”.

Bên cạnh anh Hùng, công trường có nhiều công nhân qua độ tuổi thanh niên, đang tất bật không kém. Lao động vất vả nhưng bữa cơm trưa giản dị là hộp cơm mang theo từ nhà, cá khô, vài quả cà muối, chai nước lọc. Giữa trưa, khi mặt trời như đổ lửa xuống công trường, công nhân tìm đến bóng râm hiếm hoi dưới mái che tạm bợ. Anh Trần Văn Tuấn, quê Nghệ An tâm sự: “Tôi đi làm xa nhà đã 5 năm. Mỗi tháng cố gắng tiết kiệm để gom tiền gửi về cho vợ con để lo học hành cho các cháu”.

Trên một công trường thi công khác, có khoảng 700 nhân công, lái xe, lái máy trực tiếp làm việc mỗi ngày. Công trình đang đẩy nhanh tiến độ, khối lượng công việc của những người thợ rất lớn. Một chỉ huy công trường cho biết, dự án xây dựng này đang vào giai đoạn nước rút nên công nhân hầu hết đều bám trụ công trình. Thế nên ngay cả giai đoạn cao điểm nắng gắt, những người thợ ở đây vẫn phải tiếp tục làm việc ngoài trời, bất chấp các khuyến cáo của các chuyên gia sức khỏe. Bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Gia Lai khuyến cáo, khi nhiệt độ ngoài trời vượt quá 35°C, cơ thể rất dễ rơi vào tình trạng mất nước, chóng mặt, giảm khả năng tập trung. Nắng nóng không chỉ khiến công nhân kiệt sức mà còn làm tăng nguy cơ mất an toàn lao động. Với công nhân làm việc trên giàn giáo hoặc vận hành máy móc nặng, nắng chói chang cũng là yếu tố nguy hiểm tiềm ẩn, có thể dẫn đến những tai nạn đáng tiếc. Thực tế đã ghi nhận các trường hợp ngã từ trên cao, trượt chân khi mang vác vật liệu, hay bị bỏng do tiếp xúc với bề mặt kim loại nóng.

Nhiệt độ đô thị tăng cao, công việc ngoài trời vẫn luôn cần lao động, nhưng phần lớn lao động dạng này lại thiếu kỹ năng bảo vệ sức khỏe, chưa nắm được hết về quyền lợi lao động. Nhiều trường hợp chủ sử dụng lao động không mua bảo hiểm đầy đủ cho nhân công, thiếu biện pháp, quy trình bảo đảm an toàn lao động hoặc bỏ qua các quy định kiểm tra sức khỏe định kỳ, khám bệnh tổng quát. Ngoài ra, việc trang bị kiến thức sơ cứu cơ bản hoặc những thiết bị y tế sơ cứu để kịp thời xử lý khi sự cố xảy ra, cũng còn đang thiếu hụt.

(Còn nữa)

​