Ên-đi Grâu-vơ là tên Mỹ (Andy Grove), còn ở Hung-ga-ry là An-đrat I-stơ-van Grô-phơ (András István Gróf), khai sinh ngày 2-9-1936 tại Bu-đa-pét. Khi bố mẹ người gốc Do Thái bị nhà nước trưng thu cửa hàng sữa (1956), chàng trai mù tịt tiếng Anh đánh liều di tản sang Mỹ, vậy mà năm sau vào được Đại học ở Niu Oóc, nhận bằng kỹ sư công nghệ hóa học loại xuất sắc, rồi làm tiếp nghiên cứu sinh tại Bơ-cơ-li, Đại học Ca-li-pho-ni-a và năm 1963 bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ. Ra làm việc tại phòng thí nghiệm của hãng công nghệ Fairchield Semiconductor - nơi từ năm 1959 đã cho ra đời bộ vi mạch đầu tiên trên thế giới ứng dựng vào sản xuất đại trà - được bốn năm, anh trở thành trợ lý về nghiên cứu, thiết kế của chủ hãng với nhiều hứa hẹn, nhưng nhà khoa học trẻ đã chọn cho mình một tương lai khác…
Kỹ thuật gia nhạy bén
Ngày 18-7-1968, Grâu-vơ theo hai đồng nghiệp Rô-bơt Noi-xơ và Go-đơn Mua tách ra thành lập NM Electronics chuyên sản xuất chip nhớ bằng vật liệu bán dẫn. Với chiến lược kinh doanh gọn lỏn một trang giấy in và số vốn được Ac-tua Krôc rót cho 10.000 USD đầu tiên, rồi nhờ bán cổ phiếu tăng thêm 2,5 triệu, về sau, ba người mua lại tên của Intelco để mở thương hiệu chính thức Intel.
Ấp ủ ý tưởng nghiên cứu và phát triển hệ vi xử lý dùng cho máy tính, tuy đang phụ trách sản xuất chip nhớ, Grâu-vơ là người đề xuất chuyển sang sản xuất bộ vi xử lý để Intel hợp tác - trước với IBM, sau với Busiscom (Nhật Bản) - từ đó hầu hết hoạt động của tập đoàn đều dồn vào hướng này. Chỉ trong một năm, Intel lần lượt cho ra lò hàng loạt sản phẩm, từ “vi mạch 3101” đến các loại vi xử lý 4 bit, vi xử lý 8 bit rồi các thế hệ cao nữa.
Lợi nhuận tăng vùn vụt, cảm hứng sáng tạo được chắp cánh, tiến tới những kết quả đỉnh cao. Năm 1971, Grâu-vơ và Intel công bố bộ vi xử lý Intel 4004: nó chỉ gồm 2.300 bán dẫn và nằm gọn trong lòng bàn tay, nhưng tính năng hoạt động ngang với 1.800 bóng chân không và 85 mét khối của “tòa” máy vi tính ANDY GROVEIAC. Intel 4004 được các nhà sản xuất máy tính ưa chuộng, giúp khai sinh chiếc máy vi tính xách tay đầu tiên IBM PC và được Viện Kỹ thuật Quốc gia Mỹ liệt vào 10 thành tựu kỹ thuật kiệt xuất phục vụ nhân loại, đưa sản phẩm thông minh vào đời sống hằng ngày của hàng triệu dân thường.
Nhà quản trị bậc thầy
Trước kia, Grâu-vơ chưa từng làm công việc quản lý, nhưng khi cờ đã đến tay, ông biết phất. Hồi sáng lập Intel (1968), ông mới là “người thứ ba”, trở thành Chủ tịch (1979), Giám đốc điều hành (1987), Tổng Giám đốc (1997) và năm 1998, khi 62 tuổi, ông rút khỏi cương vị Giám đốc điều hành tập đoàn.
Với Bin Ghết (Bill Gates), Ên-đi là anh hùng tương ngộ.
Nhận chèo chống Intel sau khi hai vị đồng sáng lập sa dần vào “thung lũng chết” vì không cạnh tranh nổi về giá cả với nhiều đối thủ, nửa cuối thập niên 1980 ông mạnh dạn đóng cửa bảy xí nghiệp. Ông đặt hòm thư để thu thập ý kiến của các nhà sản xuất thiết bị và các văn bản bổ ích khác, từ đó không ngừng nâng cao khả năng thích ứng thị trường cho mình và đồng nghiệp. Một bước đi thiên tài của Grâu-vơ: không chỉ thúc đẩy các sản phẩm trứ danh của hãng - vốn chỉ bó hẹp trong giới kỹ thuật - mà còn xây dựng thương hiệu cho tập đoàn vươn lên: một mặt - đặt biểu tượng của hãng tại những chỗ “đập vào mắt” người sử dụng, chọn những báo chí uy tín để mở chiến dịch quảng cáo lớn chưa từng thấy, mặt khác – phát hành hàng loạt cẩm nang chỉ dẫn cách sử dụng các bộ vi xử lý của mình để phổ biến công dụng rộng rãi của sản phẩm Intel trong mọi lĩnh vực cuộc sống, ngay cả trong hệ thống đèn điều hành giao thông. Đồng thời, ông còn tổ chức những cuộc hội thảo bổ ích cho nhân viên của mình nâng cao nghiệp vụ. Ông còn thành lập cả một văn phòng luật sư chuyên chuẩn bị, giải quyết các vấn đề pháp lý, xây dựng một bộ phận đầu tư tài chính riêng, vừa để chủ động trong đầu tư, vừa tối ưu hóa lợi nhuận thông qua các hoạt động tài chính. Mọi rủi ro trong những khủng hoảng toàn cầu không hề làm ông lung lay niềm tin vào thắng lợi cuối cùng của Intel. Ông nhìn xa trông rộng, khi đối tác trước bờ phá sản, Intel mua lại - cả bản quyền Intel 4004, cả cơ ngơi Busicom - mà chỉ tốn 60.000 USD. Ngoài đầu tư nghiên cứu, ông còn đầu tư vào các nhà máy sản xuất quy mô lớn để hạ giá thành, đồng thời bảo đảm khả năng cung cấp hàng ở quy mô lớn. Tập đoàn Intel hiện có quỹ dự trữ khổng lồ 55,4 nghìn tỷ USD, đặt cơ sở sản xuất ở rất nhiều nước với gần 100.000 người làm và hơn 100 chi nhánh bán hàng tại hơn 30 nước.
Đã thành huyền thoại
37 năm làm việc của Ên-đi Grâu-vơ đã đưa Intel trở thành nhà sản xuất vi xử lý hàng đầu, cung cấp sản phẩm cho hầu hết máy tính trên cả hành tinh. Tính ra, khoảng 95% số máy tính cá nhân chạy phần mềm của Microsoft thì 90% dùng con chíp và bộ vi xử lý của Intel. Ên-đi Grâu-vơ chính là tác giả của hơn 40 bài báo khoa học về vật lý bán dẫn, riêng cuốn Vật lý và công nghệ thiết bị bán dẫn in năm 1967 đã trở thành sách giáo khoa cho nhiều trường đại học ở Mỹ và nhiều nước khác. Ông “cầm” chuyên mục riêng trên nhiều báo chí bàn về quản trị doanh nghiệp, giảng dạy chuyên đề Chiến lược và hoạt động trong lĩnh vực xử lý dữ liệu thông tin, là Tiến sĩ danh dự của nhiều trường đại học, là “bậc thầy của các nhà quản trị”. Ông sẵn lòng chia sẻ bí quyết trong các cuốn sách Nhà quản trị hiệu quả (1983), Đối mặt với Ên-đi Grâu-vơ (1987) và Chỉ ai hoang tưởng mới sống sót (1996) hiện được nhiều nước dịch in. Ông coi cốt lõi thực sự trong công trạng của mình là biết tạo ra một tập thể ăn ý, bao gồm những con người cụ thể chứ không theo đơn vị biên chế nào. Triết lý kinh doanh của ông “hoặc là tất cả chúng ta cùng thành công, hoặc là tất cả cùng thất bại” thấm nhuần tới từng nhân viên của Intel. Ên-đi Grâu-vơ - “người tạo ra triết lý ở thung lũng Xi-li-côn” nơi được coi là không tôn giáo - đã ra đi ngày 21-3-2016 mà không khuất bóng.
