Mạnh ai nấy đi
Vựa lúa ĐBSCL có khoảng 1,14 triệu hộ trồng lúa, sản lượng lúa của ĐBSCL đạt ngưỡng 25 triệu tấn, và vòng quay của đất trồng lúa vẫn vượt mức 4 triệu ha/năm, giá trị xuất khẩu hơn 3 tỷ USD. Tuy nhiên, bấy lâu nay vẫn tồn tại thực tế “nông dân sản xuất một nơi, DN mua một nẻo”. Thí dụ cho thực trạng này là câu chuyện sản xuất giống lúa IR 50404 (một giống cho gạo phẩm cấp thấp), chủ yếu cung cấp cho phân khúc xuất khẩu gạo 25% tấm. Mỗi khi có hợp đồng gạo loại này, DN mua lúa IR 50404 để đấu trộn xuất khẩu, thì nông dân ồ ạt trồng giống lúa IR50404. Nhưng khi không có hợp đồng, thì DN lùi sang một bên, thương lái treo bảng trên ghe “Lúa IR 50404 không mua”, nông dân khóc ròng...
GS, TS Võ Tòng Xuân, Hiệu trưởng Trường ĐH Nam Cần Thơ chua xót: Lâu nay, nhược điểm của nông dân là sản xuất tự do, muốn trồng gì thì trồng. Trong khi DN thì không nắm vững thị trường, họ không dám tạo ra vùng nguyên liệu và cũng không có điều kiện chăm sóc vùng nguyên liệu. Điều đó dẫn đến nghịch lý, nông dân và DN không gặp nhau trong sản xuất. Vậy nên, nghèo vẫn đeo bám nông dân, và căn bệnh khó lớn cũng ám ảnh DN.
Bắt tay để hình thành chuỗi
Ở vùng ĐBSCL, đã xuất hiện tín hiệu vui khi một số DN dám đi tiên phong trong tái cơ cấu ngành sản xuất lúa gạo, trong đó, Tập đoàn Lộc Trời là một thí dụ. Bắt đầu là việc hình thành các trung tâm sản xuất giống (ba cấp: Xác nhận, nguyên chủng, siêu nguyên chủng), trên cơ sở đó chọn lựa các giống lúa thơm, đặc sản, lúa chất lượng cao để đáp ứng từng phân khúc của thị trường. Khi đã chắc về giống, tập đoàn tung kỹ sư nông nghiệp đến với nông dân để hướng dẫn quy trình sản xuất.
Anh Lê Anh Tú, kỹ sư nông nghiệp làm việc được chín năm tại Tập đoàn Lộc Trời, là một trong số 1.500 kỹ sư, tham gia chương trình “3 cùng”: Cùng ăn, cùng ở, cùng làm với nông dân tại 12 nghìn điểm, mô hình sản xuất trong cả nước. Từ năm 2010 đến nay, đội ngũ kỹ sư đóng vai trò cầu nối để giúp hàng chục nghìn nông dân trong vùng tham gia trồng lúa theo đơn đặt hàng của tập đoàn. Hai Hiếu, một nông dân dạng “canh nông tri điền” ở ấp Tân Thành, huyện Thoại Sơn, An Giang đã sớm tham gia sản xuất lúa theo đặt hàng và nhận ra cái hay của chương trình “3 giảm, 3 tăng”. Chẳng hạn như, Hai Hiếu không chỉ biết bón phân đúng liều lượng dựa theo bảng so mầu lá lúa, mà quan trọng hơn, anh bỏ được thói quen lấy lúa thịt làm lúa giống và nhận giống xác nhận (không bị lẫn tạp) do tập đoàn cung cấp. Với 10 ha đất, vụ lúa rồi, Hai Hiếu chọn sản xuất giống Lộc Trời 16 do tập đoàn đưa ra, giá bao tiêu là 7.000 đồng/kg lúa khô, ẩm độ là 15.5.
Những nông dân khác như Út Lập, Bảy Kiệt, Hai Mol… bình quân mỗi người có ba ha đất sản xuất ở ấp Tân Thành, cũng theo chân anh Hai Hiếu trồng lúa theo đơn đặt hàng của Tập đoàn Lộc Trời. Và họ là những thế hệ “canh nông tri điền” mới, biết ghi chép nhật ký trồng lúa: ngày xuống giống, bón phân… Trước đây, bán lúa luôn lo âu về giá cả, giờ những nông dân như Hai Hiếu có thể yên tâm khi được tập đoàn bao tiêu đầu ra. Anh Hai Hiếu cho biết: “Bán lúa cho thương lái nhiều khi cự cãi, lo lắng nhiều nhưng khi trồng lúa bán cho Tập đoàn Lộc Trời thì cái sướng là tập đoàn mua lúa giá luôn cao hơn ngoài thị trường 20-25%. Khi giá thị trường giảm, nông dân được gửi lúa tại kho của Tập đoàn đến 30 ngày. “Việc ghi chép sổ nhật ký đồng ruộng giúp truy xuất được nguồn gốc góp phần nâng cao giá trị thương hiệu gạo khi ra thị trường và cũng giúp nông dân hạch toán chi phí sản xuất tốt hơn...”- Hai Hiếu chia sẻ.
Sau hơn 10 năm nghiên cứu và tập trung nguồn lực xây dựng chiến lược chuỗi giá trị, giờ đây sản phẩm gạo Hạt Ngọc Trời của tập đoàn này được tiêu thụ mạnh ở cả thị trường nội địa và thị trường xuất khẩu. Ở An Giang có Lộc Trời thì ở Cần Thơ cũng đã có Công ty Gentraco... Những cái “ngoéo tay” của nông dân và kỹ sư hay nói cách khác đó là cái bắt tay chặt giữa nông dân với DN xuất hiện ngày một nhiều hơn. Đó là xu hướng tất yếu, nhưng vẫn cần có được cơ chế chính sách để xu thế đó lan tỏa đến nhiều vùng miền hơn nữa. Có như vậy, mới tạo nên được bước ngoặt đột phá cho “hạt ngọc” Việt Nam!
Hiện nông dân ở ĐBSCL được Tập đoàn Lộc Trời cung ứng giống, thuốc, phân bón với lãi suất 0% suốt vụ, được hỗ trợ miễn phí các khoản bao bì, vận chuyển, sấy và bao tiêu lúa theo giá thị trường... Từ 1.450 nông dân với diện tích sản xuất khoảng 3.450 ha năm 2011, đến nay số lượng nông dân tham gia vào chuỗi sản xuất của Tập đoàn Lộc Trời lên 46.181 hộ với diện tích 105.400 ha...
