- Chàng nghĩ về chuyện gì vậy?
- Ta đang nghĩ đến món cá trắm làm gỏi với ngó sen, món ăn vương giả nhà vua thết đãi bọn kiêu binh. Chỉ vì món ăn này mà bảy kiêu binh bị chém, kiêu binh nổi giận, dinh thự cha anh bị phá tan thành bình địa, anh Nguyễn Khản phải chạy trốn, nước không ai quản lý, cả triều đại Lê Trịnh bị sụp đổ.
- Khi không chàng lại nghĩ đến chuyện xưa?
- Xưa có chuyện: Một cái móng ngựa bị rớt, làm con ngựa bị què, làm chết một viên đại tướng, làm thua một trận, làm mất một nước. Một cái móng ngựa làm mất một nước, một món gỏi cá trắm ăn với ngó sen làm sụp một nhà Trịnh 243 năm, và nhà Lê hơn 300 năm. Không lo sao được khi một tổ kiến kia làm đê vỡ có ngày, một tàn thuốc đủ thiêu khu rừng?
- Vậy chàng lại muốn ra đi?
- Ta muốn quay về.
Xuân Hương thấy lòng Nguyễn có phần trĩu nặng. Nàng đặt tích trà xuống rồi quay thật nhanh ra về. Nguyễn thấy nàng có vẻ phật lòng nhưng cũng không đuổi theo giữ lại. Bức thư anh họ vừa gửi ra bảo chàng về Hồng Lĩnh gấp cùng Nguyễn Ức xây dựng lại từ đường ở làng Tiên Điền trùng hợp như một cái cớ để anh Nễ thúc giục Nguyễn về lại quê nhà gấp. Nguyễn biết, trong sự thúc giục vì công việc gia đình đó, Nễ có ý muốn đẩy Nguyễn rời xa Xuân Hương, rời xa ba năm trường ròng rã ở Thăng Long mà Nễ đã kịch liệt cho rằng với Nguyễn đó là hoài công vô ích!
Hoài công vô ích! Chàng đã định cự lại với anh Nguyễn Nễ như vậy nhưng thấy anh bức bối đành im lặng. Trở về quê lo chuyện gia đình là việc không thể chậm trễ được. Nhưng Nguyễn vẫn muốn nói để anh Nễ hiểu rằng, ba năm ở Thăng Long với mình không phải là hoài công vô ích. Với Nguyễn, những năm lang thang giang hồ nhờ vậy mà đằm lại. Nguyễn được sống thật với mình, được là chính mình, ung dung tự tại. Đó là những năm tháng đẹp đẽ, những năm tháng có Xuân Hương mãi mãi là một kỷ niệm đẹp không thể xóa mờ.
***
Đêm đó chia tay. Cơn mưa ban chiều làm đất trời như dịu lại. Làng Nghi Tàm vào mùa trồng hoa cúc. Mùi hương hăng nồng của lá cúc dập sau mưa khiến đêm như đằm sâu hơn. Xuân Hương lặng lẽ đi bên Nguyễn. Nguyễn cũng không nói được một lời nào. Nàng đi trước, mái tóc bới cao lộ rõ ngấn cổ trắng ngần đầy kiêu hãnh. Xuân Hương đẹp lạ kỳ. Khi vui nàng cứ như bông hoa bừng nở, khỏe khoắn và kiêu hãnh sau một đêm ngậm no sương mai, chỉ chực chờ ánh nắng ấm áp vỗ về là bật bung cánh nõn. Vậy mà khi buồn, trông nàng thật ngọt ngào. Vẻ buồn liêu trai không khiến người khác phải thương hại mà nó làm cho người ta phải chần chừ, ngần ngại không dám chạm vào. Xuân Hương lúc này là vậy, buồn đến cô độc. Nhưng lại là sự cô độc của một con chim đang sẵn sàng lao vào bụi mận gai và hót lên khúc nhạc hay nhất của đời mình:
- Còn nhớ buổi giao mùa năm ngoái, em cùng chàng đi cắt cúc họa mi cắm đầy các bình sứ trong tả viện?
Nàng vừa nói vừa chỉ tay ra ruộng hoa trước mắt. Mùa này, cúc đang độ vươn lên. Những thân gầy mảnh mai và yếu ớt nghiêng hẳn theo hướng gió. Chỉ còn hơn một tuần trăng nữa thôi là cả ruộng hoa xanh xanh ngoài kia sẽ phủ một lớp trắng muốt. Những bông hoa có nhụy vàng xanh với những cánh trắng muốt, nhỏ nhắn xòe đều trong ánh nắng ban mai và khép cánh lại khi chiều buông luôn gợi cho người ta một vẻ đẹp đến nao lòng của người thiếu phụ cô đơn.
- Quê nhà giờ tiêu điều xơ xác - câu trả lời không chút ăn nhập của Nguyễn lại hàm ý nói với Xuân Hương rằng - Ta phải về quê thật rồi, không biết đến bao giờ mới quay trở lại.
Xuân Hương vẫn lặng lẽ đi bên không nói một lời. Sự im lặng của Xuân Hương làm Nguyễn thấp thỏm không yên. Giá như nàng ồn ào khóc lóc, giá như nàng phật lòng, Nguyễn sẽ nói được những lời ruột gan để nàng yên lòng ở lại. Đằng này nàng cứ im lặng mãi cho đến khi Nguyễn bước lên thuyền nàng mới lại mở lời:
- Chàng biết không, loài hoa này nhìn yếu đuối và mảnh mai thế kia nhưng lại có một sức sống mãnh liệt lắm đấy! Chàng thử mà xem, lòng người có thể đổi thay nhưng loài hoa cúc này không phụ bao giờ, cứ đến mùa sẽ nở...
Lời nói của nàng thoảng như gió bụi một sáng mùa thu lạnh.
***
Canh ba. Tiếng gà xa vọng tới làm Nguyễn bừng giấc mộng. Thư phòng mở tung cửa từ đêm, hơi sương ùa cả vào trong phòng ướt đẫm. Hình như phương Bắc có mưa xa. Mùa này đi lên phương bắc sẽ gian nan và vất vả hơn nhiều. Đến Thăng Long, lòng Nguyễn cũng đã chớm mệt nhưng không thể để vì mình mà lỡ việc quốc gia được. Đoàn đi hai mươi bẩy người với nhiệm vụ cống lễ định kỳ nên càng không thể chậm trễ. Nguyễn gọi hai quan Thiêm sự bộ lại Trần Văn Đại và Thiêm sự bộ lễ Nguyễn Văn Phong bàn bạc:
- Ngày mai chuẩn bị đồ cống tiến xong, đúng giờ Ngọ chúng ta sẽ lên đường, hai ông thấy thế nào?
- Trong lịch trình chúng ta chủ yếu đi bằng đường thủy. Mỗi lần qua sông phải chuyển đồ cống phẩm hành lý xuống thuyền, lên bờ lại chuyển đồ lên xe ngựa, do đó mỗi lần qua sông là mất nguyên ngày... Từ Gia Lâm hành trình đi đến Sông Cầu, Thọ Xương, Yên Thịnh, Suối Cát, bãi Triềng, sông Giang Hóa, qua Quỷ Môn Quan đến núi Tử Sơn, Mẫu Sơn rồi vào thành Lạng Sơn chờ đợi quốc thư Trung Quốc hẹn ngày lành tháng tốt qua ải. Ròng rã phải mất độ chừng năm tháng nữa. Nhưng tại hạ thấy đại nhân có phần thấm mệt, nên chăng chúng ta nghỉ lại Thăng Long thêm ít ngày nữa? - Thiêm sự bộ lại Trần Văn Đại bàn bạc:
- Thôi - Nguyễn xua tay - Chúng ta không nên chần chừ. Việc quốc gia đại sự không thể chậm trễ được. Đường lên phương bắc mùa này thời tiết khó lường. Giờ chưa phải là lúc để nghỉ ngơi. Thôi các ông về thúc giục đám thư lại chuẩn bị sẵn sàng ngày mai đúng lịch trình lên đường.
Hai vị Thiêm sự Bộ lại và Bộ lễ đi rồi, Nguyễn lại ngồi một mình uống trà. Trà sen thơm quá! Chỉ có ở Thăng Long mới có loại trà sen thơm sâu đến vậy. Đó là cái tài ướp trà của người Tràng An xưa. Ba năm ở Thăng Long trước đây Nguyễn cũng đã từng cùng Xuân Hương đi ướp trà sen. Buổi chiều êm đềm đầy mây vàng ấy, Nguyễn chèo thuyền lặng lẽ cùng Xuân Hương đi bỏ trà. Nàng khéo léo thả từng nhúm trà nhỏ vào những bông hoa đang dần khép cánh, trà ủ trong hoa sen suốt một đêm dài để hương sen ngan ngát bao bọc. Nàng buộc lên cành một dải lụa đỏ làm dấu để đến sáng tinh sương lại se sẽ bơi thuyền ra hái những đóa sen ngậm chè đang dần chúm chím nở. Nàng vừa hái sen vừa thuần thục hứng nước sương đọng từ lá sen cho vào một cái tích nhỏ. Nước đó dùng để pha trà.
Nguyễn lại nhìn bức thư Xuân Hương vừa gửi vẫn còn chưa ráo mực nằm ở trên bàn mà lòng quyến luyến. Đêm nay, chắc Xuân Hương cũng đang khóc thầm. Nguyễn biết, nàng đã rất e dè khi đặt bút viết thư, muốn nhắc lại tình xưa mà người mình yêu lại đang là một đại quan triều đình khiến nàng phải cẩn trọng. Sự cẩn trọng của nàng khiến Nguyễn phải đau lòng. Đã hai mươi năm qua rồi. Mối tình xưa giờ cũng chỉ là một giấc mộng dở dang và có nhiều những điều ẩn ức. Nàng cũng đã trải qua dăm lần lỡ dở. Tại sao nàng không quên được Nguyễn. Quên cái người đã để lại trong lòng nàng quá nhiều vết xước. Sao nàng không kiêu hãnh để sống như trước đây mà nàng lại cam phận bẽ bàng. Nguyễn, sự bội tín của chàng, xã hội phong kiến này hay chính sự lụy tình của nàng đã làm cuộc đời của Xuân Hương trở nên đắng cay khổ sở. Cuộc sống của nàng giờ long đong, lận đận và rất nhiều buồn tủi nhưng Nguyễn biết phải làm gì đây khi tóc đã chớm pha sương. Vả lại khi làm quan triều Nguyễn, chàng luôn phải giữ thái độ rất cẩn thận dè dặt. Do vậy Nguyễn đành phụ lòng nàng mà mau chóng muốn rời khỏi Thăng Long gấp gấp.
***
Tiết bạch lộ tháng tám âm lịch năm 1813, Cần Chánh Học Sĩ tước Du Đức Hầu tạ từ kinh thành Thăng Long lần nữa. Chàng bước lên mũi thuyền nhìn ra xa xa. Sông Hoàng Giang mùa này nước dâng dềnh lên vệ cỏ. Hơi thu đã già, sương dâng đầy mặt sông như khói tỏa khiến lòng Nguyễn bồn chồn nghĩ lại cuộc chia tay cùng với Xuân Hương ngày xưa trên bến Thạch Đình này. Cảnh cũ mà người nay không thấy, chỉ nghe trong tiếng tấp nập ồn ào trống chiêng đưa tiễn có tiếng cười trong trẻo thoảng qua như gần như xa nửa thực tại nửa mơ hồ làm chàng bối rối. Rồi mai đây, trên dặm đường bụi cuốn này, lòng Nguyễn lại bộn bề việc nước, liệu có còn thời gian mà nhìn ngắm trời mây non nước thanh bình trước mắt, có lòng mà nghĩ đến giai nhân khi suốt dọc đường cùng với mình bây giờ chỉ là mái tóc bạc?
Giờ ngọ. Gió lên rồi. Cờ phướn no gió bay phần phật trước mũi thuyền nhịp nhàng rẽ nước tiến về phương bắc. Nguyễn quay lại vẫy tay chào đám đông dân làng đang đứng ở trên bờ tiễn biệt. Bỗng chàng nhận ra một thiếu phụ choàng khăn che gần kín khuôn mặt đang đứng ở bến Thạch Đình. Đôi mắt ấy đẹp lắm, trong xanh như nước hồ thu, hàng mi cong khẽ chớp mềm tựa như hàng liễu rủ...
