- Anh Hải, anh nghĩ cụ Nguyễn có tình yêu sâu đậm với bà Hồ Xuân Hương không?
- Trong tư liệu cũng chỉ mang máng nhắc đến chuyện tình của cụ trong mười năm gió bụi qua các bài thơ xướng họa của hai người.
- Không- nàng kiên quyết - ý em muốn hỏi về tình yêu có thể làm thay đổi cả số phận con người ý. Ví như bà Hồ Xuân Hương, vì quá yêu cụ Nguyễn nhà ta mà cuộc đời thành ra bạc mệnh. Nếu không phải vì cụ nhà mình là mối tình đầu thì chắc đời bà sẽ không đa đoan như thế.
- Nói thế cụ quở chết - tôi dọa dẫm.
- Em chẳng sợ - nàng nói rồi quay quả bước đi xem chừng vẫn không thỏa mãn với những điều nàng khúc mắc - cụ là người giữa thập loại chúng sinh, cụ chẳng thể quở em được.
Nàng ồn ã một lúc rồi đi ra. Chỉ còn lại mình tôi với tiếng máy in chạy rù rù chậm rãi. Tôi nằm ngả ra ghế, mơ màng lại giấc mơ đêm mình gặp một cách tình cờ.
***
Tiệc đã tàn rồi. Dinh Tuyên Phủ ồn ã tiếng đàn tiếng nhạc cũng đã lắng nhường chỗ cho một đêm Thăng Long mênh mông tự tại. Bóng câu qua cửa, vậy mà cũng đã hơn hai mươi năm trôi qua. Đế đô sầm uất ngày nào giờ trở nên thưa vắng. Vẫn biết, sau khi chiếm được Bắc thành từ tay triều Tây Sơn, Gia Long đã không định đô ở đây mà chọn Phú Xuân (Huế) làm kinh đô của cả nước, và Thăng Long phải chịu một sự chuyển đổi lớn: Từ kinh thành hơn 800 năm trước trở thành trấn thành rồi dần dần trở thành tỉnh thành nhưng vẫn gieo vào lòng Nguyễn một nỗi hụt hẫng trống vắng đến không thể tả.
Thăng Long bỗng chốc chợt như người dưng. Nguyễn không tìm lại được bóng dáng thân quen nào trong đám xô bồ hỗn độn của tiếng chuông, tiếng nhạc. Đất Thăng Long đây nhưng hồn phách dường như tan biến. Không còn cái khí khái tao nhã ngày trước nữa. Tự nhiên trong lòng Nguyễn lại nghĩ đến Hồ Tây, lại nhớ quắt quay đến mùi tàn rữa của đầm sen cuối mùa. Cái hương đó mang mùi ngây ngấy chát của lá non vừa cuộn mình lên mặt nước, mùi thoảng ngọt của hoa đã rụng cánh rồi, lại còn có mùi tanh của bùn non lúc gió quẫy. Tất cả dồn lại kéo Nguyễn về lại Hồ Tây của những ngày xa lơ xa lắc.
Như có ai buông màn trước mắt. Nguyễn như lạc về chốn xưa ở gác tía gần Hồ Tây của Quan tham tụng Nguyễn Khản.
***
Vắng mà không phải vắng - Đó là cảm giác đầu tiên khi chàng đặt chân đến vùng đất này. Những mái nhà lô nhô giữa những bờ chuối phơ phất trong gió chiều mùa hạ mà không phải mùa hạ. Thời tiết độ này bất thường quá, nhất là những ngày trời xì xầm buồn. Nó cứ mang máng vừa lạ vừa quen, vừa xa xôi vừa gần gũi. Nó rõ không phải là mùa thu (vì Xuân Hương đã từng nói rằng: mùa thu còn dịu dàng hơn thế nữa!).
Nhà của thầy đồ Diễn bên Bến Trúc Nghi Tàm. Nhà được xây cất theo hình chữ khẩu, có tả viện làm nơi tiếp khách, hữu viện làm nơi dạy học, tiền viện làm nhà thờ và hậu viện là khuê phòng của Xuân Hương. Ngôi nhà nằm trong một mảnh vườn lớn trồng toàn mai trắng, quay mặt về hướng đông nhìn ra Hồ Tây. Nhà nằm như một miếng ghép có phần hơi hụt hẫng với những ngôi nhà xa xa kia nhưng lại hòa hợp đến mức kỳ lạ với khoảng không gian xanh trước mắt. Một cánh đồng, một con đường rậm rịt cỏ gai, những ngôi mộ hơi xa tầm mắt thấp thoáng và cả mênh mông Hồ Tây gợn sóng. Chỉ nhìn đến thế thôi chàng đã thấy bao la lắm.
Lân nữ đang cắt hoa cúc ở ngoài vườn. Tóc nàng mới gội xõa xuống bóng và xanh phủ cả bờ vai mỏng mảnh. Xuân Hương sinh ra ở chốn kinh kỳ nhưng gốc lại là chính Nghệ nên trong nàng vừa có cái dịu dàng khuê các của xứ Tràng An nhưng lại có tính quyết liệt của người xứ Nghệ, lại cộng thêm được cưng chiều nên dẫu có bao người phải lòng với sắc đẹp của nàng mà nàng vẫn chưa thấy phải lòng ai cả. Nguyễn đã nghe tiếng nàng tài hoa, cũng đã đến Cổ Nguyệt Đường của nàng đôi lần, nói chuyện uống trà cùng đám văn nhân cũng nhiều. Tình trong như đã. Lòng cũng đã đôi lần muốn hò hẹn và ước chừng Xuân Hương đã len lén phải lòng nhưng khi Nguyễn lấy hết can đảm định nói một lời hẹn hò thì mặt nàng cứ tỉnh không như vô can vậy. Xuân Hương là thế, nàng quá thông minh để có thể ỡm ờ. Vì thế, muốn làm nàng xuôi lòng, Nguyễn biết, chàng không thể đánh đồng chàng với đám văn nhân đang ngồi ở tả viện ngoài kia được.
- Này, lân nữ.
- Sao?
- Đêm qua ta nằm mơ thấy giấc mộng “thái liên”.
Xuân Hương ngừng cắt hoa ngước lên nhìn chàng. Một phút giây lặng yên đi qua mà Nguyễn tưởng chừng như trăm năm có lẻ. Đôi mắt nàng đẹp quá, trong xanh như nước hồ thu, hàng mi cong khẽ chớp mềm tựa như hàng liễu rủ. Nguyễn nhìn vào mắt nàng, ngỡ như một vùng sáng bao quanh làm cho chàng bối rối.
- Mùa này cũng đã vãn hoa rồi, đài sen cũng đã bắt đầu chắc hạt, có thanh tân mùa mới đâu mà chàng mơ mộng hái sen?
- Với ta, sen mùa này đẹp nhất. Nó không quá rực rỡ như sen đầu mùa để ta băn khoăn chọn lựa. Đi độ này, trong không gian xanh xanh của lá, ta có thể bơi thuyền ghé lại một bông hoa đã bung nở cánh vàng để có thể hít thở được hương sen thơm ngát, hay một đài sen đã bắt đầu chắc hạt lại chả làm cho ta tơ tưởng đến nghĩa vẹn tròn.
-.........
- Vậy là ta đã nghĩ quá chăng?
- Thế chàng nhất định phải hái hoa ban sớm, lúc đó hương sen mới lắng đọng.
Xuân Hương nói rồi xách giỏ hoa quay về tả viện không một lời từ biệt, cũng không một lời hứa hẹn rõ ràng. Nhưng Nguyễn biết thể nào chàng cũng gặp được giấc mộng hoa sen.
***
Trời còn mờ sương sớm. Nắng chưa lên. Chân trời đằng đông chỉ mới sáng mờ bởi những vầng mây mầu mỡ gà bàng bạc. Nguyễn bước xuống thuyền đã được neo sẵn dưới bến ngồi chờ. Hồ Tây ngào ngạt hương sen. Mùi thơm làm Nguyễn sảng khoái và có chút hưng phấn khi trộm nghĩ đến Xuân Hương mà quên bẵng đi mười năm gió bụi.
- Sen Tây hồ rất đẹp đúng không?
Nguyễn bất ngờ khi Xuân Hương đứng ngay sau lưng chàng và tự nhiên đến vậy. Thì ra, Xuân Hương đã đến từ lâu rồi, nàng ôm một bó hoa sen vừa hái. Hoa sen ánh lên cả má nàng bừng đỏ.
- Đẹp lắm! Đẹp như người vậy.
- Chàng đừng có ý định trêu ghẹo thiếp.
- Không- Nguyễn cười đỡ lời nhìn những bông hoa sen trên tay Xuân Hương tinh ý nói- Sen hồ Tây khác sen ở Nghệ Tĩnh thật mà!
- Ừ đúng!- Đến đây Xuân Hương như đồng tình - Vì đây là giống sen bách diệp. Loại sen có cánh hồng tươi, mỗi bông hoa có ba lớp cánh lớn rồi đến rất nhiều lớp cánh nhỏ ôm sát vào đài, hương sen thơm lâu và đậm.
- Như người vậy...
Nguyễn bỏ lửng câu nói một cách ỡm ờ. Xuân Hương cũng lúng túng không kém.
- Gió sớm lay động quá!
Câu cảm thán tự nhiên của Xuân Hương khiến Nguyễn bật cười. Xuân Hương trong phút ái ngại cũng bật cười. Nguyễn nhìn nàng mãi. Trong đầm sen bao la này, nàng như một bông sen rực rỡ. Vầng trán thanh tú, đôi mắt lúng liếng và nụ cười trong veo như trảy hạt làm Nguyễn có chút chạnh lòng. Cuộc đời chàng bao phen chông gai lận đận, giờ gặp được Xuân Hương như chim liền cánh như cây liền cành. Hồng nhan tri kỷ. Nhưng liệu rồi chàng có được phút giây êm đềm này cho đến bao lâu hay lại rồi phong trần gió bụi, dặm dài đất khách, khi anh em lưu lạc, con cháu thất tán, dinh thự cha anh bị kiêu binh phá sạch. Chàng làm sao có thể đành lòng yên phận suốt ngày ca nương đàn phách và say đắm riêng tư?
***
- Dạ! Bẩm ông, đêm đã khuya rồi. Mời ông vào nghỉ lưng đi ạ!
Nguyễn như tàn khỏi giấc mộng. Lặng lẽ phẩy tay bảo thư đồng mang ấm trà nóng. Cầm cái chén sứ trắng trong tay, Nguyễn lại thẫn thờ. Hai mươi năm trôi qua, cái chén sứ trắng này vẫn theo chàng bao phen gió bụi. Chuyện tình của chàng với Xuân Hương tưởng chừng nhạt phai theo năm tháng cuộc đời lại không thể phai nhạt đi được. Xuân Hương ở gần đây thôi, chỉ một cánh chim bằng mà như xa vạn dặm. Giờ chắc nàng cũng không ngủ. Bẽ bàng thay Xuân Hương. Duyên phận nào đẩy nàng đến với Nguyễn để rồi trọn đời dang dở. Nguyễn biết, nam tử đại trượng phu năm thê bảy thiếp là chuyện lẽ thường nhưng với phận nữ nhi, đa đoan là bạc mệnh. Mà Xuân Hương thì còn hơn thế nữa, bởi nàng không chịu cam phận. Nàng muốn lột bỏ sự nhẫn nhịn, cam phận của đàn bà trong xã hội phong kiến này. Nàng muốn được giải thoát. Mà đời người đàn bà thì cứ như hạt mưa sa, tịch tịch rơi đều ngoài hiên vắng lặng kia vậy.
- Này chàng! Khuya rồi đấy sao vẫn còn thức?
Lại một câu nói nữa vang lên làm Nguyễn giật mình…
(Còn nữa)
