Môi trường - SOS

Những con số quan ngại

Dựa trên quan điểm nêu trên mà số liệu thống kê của Ngân hàng Thế giới (WB) đã chỉ rõ, tình trạng ô nhiễm môi trường tại Việt Nam gây thiệt hại đến 5% tổng sản phẩm nội địa GDP hằng năm. Ngoài khoản thiệt hại chung như trên, hằng năm, Việt Nam còn phải chi ra 780 triệu USD cho công tác chữa trị những chứng bệnh do ô nhiễm môi trường gây nên, chi phí trực tiếp cho việc khám chữa bệnh tả, thương hàn, lỵ và sốt rét khoảng 400 tỷ đồng. Cũng theo WB thì ở Việt Nam có đến 80% những ca bệnh lỵ và tiêu chảy đều do nguồn nước ô nhiễm mà ra. Trong bốn năm qua, có đến sáu triệu trường hợp bệnh lỵ và tiêu chảy là có liên quan đến nguồn nước ô nhiễm. Ô nhiễm môi trường cũng gây thiệt hại không nhỏ đến hoạt động sản xuất nông nghiệp và khai thác, nuôi trồng thủy sản. Sản lượng nuôi cá bè trên sông những năm gần đây đều giảm sút do ô nhiễm nguồn nước mặt. Những sự cố gây ô nhiễm nguồn nước trong thời gian ngắn của một số nhà máy cũng gây thiệt hại về kinh tế đáng kể cho người sản xuất. Cụ thể, như các vụ cá bè chết hàng loạt vào những năm 2008 và 2010 tại Đồng Nai và trên lưu vực sông Nhuệ - Đáy. Những vụ khiếu kiện, khiếu nại gần đây liên quan đến việc Công ty Vedan, Công ty San Miguel Pure Foods... xả chất thải gây thiệt hại kinh tế cho nông dân trồng lúa và nuôi trồng, đánh bắt thủy sản. Bên cạnh đó, hằng năm ngân sách của các địa phương phải chi trả một khoản khá lớn cho công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn. Trung bình, mức chi phí xử lý cho công nghệ xử lý chất thải rắn bằng biện pháp chôn lấp hợp vệ sinh là 115.000 - 286.000 đồng/tấn. Riêng tại TP Hồ Chí Minh, tổng chi phí hằng năm cho thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt khoảng 1.200 - 1.500 tỷ đồng.

Không chỉ gây nên những thiệt hại về kinh tế, tình trạng ô nhiễm môi trường còn gây ra những hiểm họa khôn lường cho sức khỏe và thu nhập của người dân. Trung bình mỗi năm có khoảng chín nghìn ca tử vong liên quan đến nguồn nước và điều kiện vệ sinh kém và hàng chục nghìn người mắc các bệnh liên quan đến hô hấp, hệ tiêu hóa do hít phải khí thải ô nhiễm. Đáng lo ngại nhất trong những năm gần đây, số người mắc các bệnh ung thư do tiếp xúc phải chất thải ô nhiễm liên tục gia tăng, khoảng 150.000 người/năm. Các bệnh liên quan đến ô nhiễm môi trường còn gây thiệt hại về kinh tế do ốm đau, ảnh hưởng không nhỏ đến người thân, tạo nên chi phí gián tiếp do nghỉ học, nghỉ làm cho cả người bệnh và người chăm sóc, làm giảm 20% thu nhập. Theo số liệu thống kê của Bộ Y tế thì số người bị các bệnh đường hô hấp chiếm từ 3 đến 4% tổng dân số. Có 74,5 % số người bị bệnh bụi phổi toàn quốc là công nhân của các ngành mỏ, xây dựng, cơ khí và luyện kim, là những người thường xuyên tiếp xúc với ô nhiễm bụi. Số liệu thống kê thực tế cũng cho thấy tỷ lệ số người bị các bệnh hô hấp ở các địa phương có trình độ phát triển hơn, bị ô nhiễm không khí hơn như TP Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Hà Nội, Hải Phòng... cao hơn từ bốn đến năm lần so với các địa phương kém phát triển như Bắc Cạn, Điện Biên. Đáng lo ngại, Tổ chức Y tế thế giới vừa chính thức công bố, ô nhiễm không khí đã và đang là nguyên nhân gia tăng số người mắc các bệnh về ung thư. Các cơ quan môi trường của tỉnh Phú Thọ và Nam Định cho biết, khoản chi chữa trị những chứng bệnh về đường hô hấp do hít phải những thứ độc hại trong không khí bị ô nhiễm chừng 14 USD/người/năm, riêng ở Thủ đô Hà Nội, khoản chi phí này gần gấp đôi. Các dòng sông, nhất là những con sông nằm ven các thành phố lớn như sông Sài Gòn, sông Đồng Nai ở khu vực TP Hồ Chí Minh, rồi các sông Nhuệ, Đáy tại khu vực đồng bằng Sông Hồng... lâu nay nguồn nước bị ô nhiễm trầm trọng.

Thành phố Cẩm Phả (Quảng Ninh) ngập trong nước trước cơn mưa lịch sử. Ảnh: Mạnh Thắng

Cảnh báo đỏ

Đã có các nghiên cứu chuyên sâu chứng minh rằng nguyên nhân chủ yếu là do hoạt động của con người làm ô nhiễm môi trường gây ra biến đổi khí hậu dẫn đến các hiện tượng thiên tai, hạn hán, nước biển dâng... Ở Việt Nam, thiên tai đang ngày càng gia tăng cả về quy mô cũng như chu kỳ lặp lại, từ đó làm mất đi nhiều thành quả của quá trình phát triển kinh tế-xã hội. Trong giai đoạn 2002-2010, thiệt hại do thiên tai gây ra trên phạm vi cả nước thấp nhất là 0,14% GDP (năm 2004) và cao nhất là 2% GDP (năm 2006). Tính bình quân trong 15 năm qua, thiên tai đã gây tổn hại khoảng 1,5% GDP hằng năm. Theo các kịch bản biến đổi khí hậu (BĐKH) của Bộ Tài nguyên và Môi trường (năm 2012), đến cuối thế kỷ 21, nếu mực nước biển dâng lên 1m có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sinh kế của khoảng 20% dân số và tổn thất có thể lên tới 10% GDP mỗi năm. Theo ước tính của nhiều chuyên gia kinh tế môi trường, nếu GDP Việt Nam trong 10 năm tới tăng gấp đôi mà không quan tâm đúng mức tới công tác bảo vệ môi trường thì ô nhiễm môi trường sẽ tăng gấp ba lần, đến năm 2025 có thể tăng gấp bốn đến năm lần mức độ ô nhiễm môi trường hiện nay. Và cứ tăng 1% GDP thì thiệt hại do ô nhiễm môi trường sẽ làm mất đi 3% GDP. Ngoài tổn thất kinh tế thì ô nhiễm môi trường cũng sẽ tác động tiêu cực và trực tiếp tới sức khỏe con người với tỷ lệ chi trả để bảo vệ chăm sóc sức khỏe của năm 2010 khoảng 0,3% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) sẽ tăng lên 1,2% GDP năm 2020. Nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Quản lý Trung ương phối hợp với Viện Nghiên cứu phát triển Thế giới và Đại học Copenhaghen cho biết, nếu kinh tế Việt Nam tiếp tục tăng trưởng với tốc độ 5,4%/năm trong giai đoạn 2007-2050 thì tốc độ tăng trưởng bị tác động bởi biến đổi khí hậu (cụ thể là bão) có thể ở mức 5,32% đến 5,39%. Nếu GDP vào năm 2050 của Việt Nam đạt hơn 500 tỷ USD thì thiệt hại do biến đổi khí hậu có thể lên khoảng 40 tỷ USD vào năm 2050. Thiệt hại này có thể giảm xuống nếu Việt Nam có chính sách ứng phó với biến đổi khí hậu phù hợp và hiệu quả.

Ở Việt Nam, thiên tai đang ngày càng gia tăng cả về quy mô cũng như chu kỳ lặp lại, từ đó làm mất đi nhiều thành quả của quá trình phát triển kinh tế-xã hội.Ngoài tổn thất kinh tế thì ô nhiễm môi trường cũng sẽ tác động tiêu cực và trực tiếp tới sức khỏe con người với tỷ lệ chi trả để bảo vệ chăm sóc sức khỏe của năm 2010 khoảng 0,3% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) sẽ tăng lên 1,2% GDP năm 2020.