Lối riêng của tình yêu nghệ thuật

Từ tình yêu Sài Gòn...

Năm 2013, Alexander McMillan, nhiếp ảnh gia người Mỹ và là chủ studio AlexbyAlex vốn đang sinh sống và làm việc tại thành phố Hồ Chí Minh, nảy ra ý định làm một tạp chí chuyên về nghệ thuật để phổ biến nghệ thuật trong thành phố. Nhiếp ảnh gia trẻ tuổi vấp phải khó khăn đầu tiên: làm tạp chí đòi hỏi nhiều khâu phức tạp về vấn đề giấy phép và tổ chức. Một nhóm bạn trẻ Việt Nam biết chuyện bèn đề xuất với Alexander chuyển ý tưởng đó thành việc xuất bản những cuốn sách nghệ thuật thông qua đơn vị phát hành sách là Nhà xuất bản Trẻ.

Ba người sáng lập gồm Đặng Thành Long, Trần Phùng Gia Nam và Alexander McMillan bắt tay vào chuẩn bị cho sự ra đời của cuốn sách đầu tiên mang tên Saigon Artbook - sách nghệ thuật Sài Gòn. Cuốn sách đầu tiên giới thiệu 36 tác phẩm của ba nghệ sĩ hiện đang sinh sống và làm việc tại thành phố Hồ Chí Minh: Trúc Anh (quốc tịch Pháp), Sandrine Llouquet (nghệ sĩ Pháp gốc Việt), Ayano Otani (nghệ sĩ Nhật Bản). Cho đến nay, năm cuốn sách đã ra đời, với bốn ấn bản giới thiệu và một cuốn tổng hợp nghệ sĩ "Sách năm" - với những tác phẩm hoàn toàn mới của họ.

Bây giờ độc giả có thể hình dung trọn vẹn về ý tưởng Saigon Artbook. Sách sẽ được phát hành theo quý. Mỗi ba tháng một lần, ba nghệ sĩ sẽ được tuyển chọn để giới thiệu 12 bức tranh trong bộ sưu tập mới nhất của mình và gửi đến đơn vị tổ chức. Nhà tổ chức chịu trách nhiệm tuyển lựa, in sách và tổ chức sự kiện giới thiệu vào một đêm duy nhất. Sách được phát miễn phí (số lượng giới hạn) cho những người đăng ký trước qua mạng.

Đối thoại. THANH XINH

"Chúng tôi có bốn tiêu chí cho việc tuyển chọn nghệ sĩ" - Đặng Thành Long, 24 tuổi, sáng lập viên và hiện là chủ nhiệm dự án cho biết. "Đầu tiên là những nghệ sĩ đó phải sống ở Sài Gòn một thời gian - dù họ là người nước ngoài hay đến từ bất cứ địa phương nào trên cả nước. Bởi vì cuốn sách mang tên "Saigon Artbook" nên chúng tôi muốn giữ một tiêu chí xuyên suốt như vậy. Thứ hai, các tác phẩm của họ phải mới hoàn toàn, chưa từng được trưng bày triển lãm ở bất cứ đâu. Mục đích là để ngay cả những người hâm mộ và đã từng biết đến tên tuổi của họ cũng sẽ háo hức khi sách phát hành và đến xem triển lãm. Thứ ba, hình thức nghệ thuật trong một cuốn sách là không trùng lặp, và độ phức tạp của tác phẩm phải ở nhiều mức. Thí dụ, về thể loại sẽ có người vẽ chì, có người vẽ màu nước, có người chụp ảnh... các bộ tác phẩm sẽ không đụng nhau. Về độ khó cũng trải đều, phải có những bức nhìn vào thấy đẹp ngay, dễ hiểu ngay, có những bức nhìn vào chẳng hiểu gì cả. Như thế vừa có cảm giác gần gũi với nghệ thuật, vừa kích thích được trí tò mò.

Tiêu chí cuối cùng thoạt nghe rất đơn giản, nhưng cũng là vấn đề không thể coi nhẹ, đó là nghệ sĩ phải có tinh thần hỗ trợ lẫn nhau. Sẽ không thể nào làm việc được nếu nghệ sĩ không chấp nhận điều kiện trưng bày của triển lãm hay không muốn đứng chung, ngang hàng với các nghệ sĩ khác trong tập sách".

Infinity Scroll. DAN NGUYEN

Ấn bản đầu tiên ra mắt tháng 10-2013 in 500 cuốn, triển lãm có 300 người đến dự; cho đến ấn bản thứ tư và cũng là ấn bản gần đây nhất, nhóm dự án đã in 700 cuốn và có 1.200 người đến tham dự trong một đêm trưng bày duy nhất. Saigon Artbook bắt đầu có tiếng tăm và được các nghệ sĩ tin tưởng. Alexander rời nhóm, để lại "di sản" cho Long và Nam. Họ thành lập công ty riêng mang tên The Others Creative House, tiếp tục thực hiện mơ ước. Nhưng bài toán kinh tế vẫn là một ẩn số đau đầu với bất cứ ai muốn bước chân trên con đường nghệ thuật.

"Mục đích chính của dự án là đem nghệ thuật đến gần mọi người hơn, xóa bỏ các rào cản xã hội hiện có giữa nghệ thuật và mọi người, như học thức, địa vị, tiền bạc..., chính vì thế Saigon Artbook luôn muốn làm miễn phí. Chúng tôi muốn sử dụng tiền cộng đồng bỏ ra để mua những sản phẩm thương mại được quay lại để phục vụ cộng đồng, nâng cao thẩm mỹ nghệ thuật, vì thế nhóm luôn tìm đến các nhãn hàng để xin tài trợ. Nhưng quả thực năm vừa rồi đã phải bỏ tiền túi ra để làm. (cười). Sang năm mới vẫn tiếp tục đi xin tài trợ thôi, nhưng sẽ sử dụng thêm phương án crowdfunding (kêu gọi cộng đồng bằng cách quyên góp) như cách nhóm vẽ truyện tranh Long thần tướng đã thực hiện thành công trong năm 2014 vừa qua".

Vượt qua định kiến

Mỗi tập sách Saigon Artbook, Long đều cố gắng giới thiệu nghệ sĩ Việt Nam xen lẫn nghệ sĩ nước ngoài, nhưng sau hơn một năm làm dự án, Long ngạc nhiên nhận ra có quá nhiều nghệ sĩ Việt tài năng mà mình có thể lựa chọn. "Cho đến nay, danh sách các nghệ sĩ chờ là rất nhiều, mà chủ yếu lại toàn người Việt. Đến nỗi tôi sợ bị "mất cân bằng" (cười), phải tìm thêm nghệ sĩ nước ngoài. Có những bạn rất giỏi ở Hà Nội, Hải Phòng..., theo tiêu chí của Sài Gòn Artbook thì chưa đưa vào được, nhưng cứ lưu tên các bạn lại; biết đâu một ngày nào đó tôi sẽ làm được Hà Nội Artbook, miền trung Artbook".

Có một mảng mà Saigon Artbook cũng quan tâm nhưng chưa dám động đến, đó là những nghệ sĩ trung tuổi tài năng, cho đến nay Long mới chỉ hướng tới các nghệ sĩ trẻ. "Phần vì người trẻ cởi mở, dễ làm việc, phần nữa cũng ngại không biết các bác, các chú có phiền không, biết đâu sẽ không muốn đứng cạnh bọn trẻ trong một tập sách. Tôi chưa hỏi là vì ngại hạ thấp tầm tranh của các bậc cha, chú chứ không phải vấn đề gì khác. Nhưng cũng có thể đó chính là một loại định kiến, rằng người có tuổi thì khó tính, biết đâu sẽ có rất nhiều chú/bác dễ tính, trẻ trung thì sao? Có thể chính mình, chính những người trẻ cũng giữ định kiến về người lớn tuổi. Nên có thể một lúc nào đó tôi sẽ thử".