Nâng tầm giá trị cây ăn quả
Nhiều năm qua, cứ đến vụ vải thiều, lão nông Nguyễn Văn Hùng ở xã Thanh Hải (huyện Lục Ngạn, Bắc Giang) không còn thấp thỏm lo cảnh được mùa mất giá. Các công ty và thương lái đến tận vườn nhà ông thu mua vải. Giá bán vải của ông lúc nào cũng cao hơn ngoài thị trường do được "đặt hàng" từ trước.
Ông Hùng tham gia hợp tác xã trồng vải ở địa phương. Hợp tác xã làm nhãn hiệu và truy xuất nguồn gốc sản xuất cho từng thành viên. Vườn vải rộng hơn 2ha của gia đình ông được cơ quan chức năng tỉnh Bắc Giang cấp mã vùng trồng xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản. Ông phải làm theo quy trình sản xuất vải thiều rất nghiêm ngặt để sản phẩm đạt chất lượng. "Công ty phía Nhật Bản về tận vườn nhà tôi để kiểm tra quy trình trồng và chăm sóc vải thiều. Mấy năm qua, việc tiêu thụ vải thiều thuận lợi nên tôi rất phấn khởi. "Nồi cơm" của người trồng vải đầy hơn" - ông Hùng chia sẻ.
Ông Nguyễn Thanh Bình, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Giang cho biết, Bắc Giang là tỉnh có sản lượng vải thiều lớn nhất cả nước với diện tích hơn 28.000ha. Hằng năm, sản lượng vải thiều tỉnh Bắc Giang khoảng 200 nghìn tấn. Riêng huyện Lục Ngạn có diện tích trồng vải hơn 17.000ha, sản lượng hằng năm khoảng 120.000 tấn, giá trị trên 3.000 tỷ đồng.
Từ năm 2008, vải thiều Lục Ngạn đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý tại Việt Nam. Nhờ vậy, giá trị quả vải tăng cao, thị trường xuất khẩu mở rộng, trong đó có Nhật Bản. Tuy nhiên, quả vải xuất khẩu chịu "thiệt thòi" là phải gắn tên của đơn vị cung cấp sản phẩm phía Nhật Bản trong quá trình tiêu thụ. Do đó, năm 2021, tỉnh Bắc Giang làm thành công bảo hộ chỉ dẫn địa lý "vải thiều Lục Ngạn" tại Nhật Bản, giúp gia tăng giá trị của sản phẩm, cơ hội được người tiêu dùng tin tưởng và lựa chọn cũng đến gần hơn. Vải thiều Lục Ngạn là mặt hàng nông sản đầu tiên của Việt Nam được cấp chỉ dẫn địa lý tại Nhật Bản nên công tác xúc tiến tiêu thụ vải thiều vào thị trường này thuận lợi, mở ra cơ hội lớn cho sản phẩm vươn xa ra thị trường quốc tế, đặc biệt là các thị trường khó tính, đòi hỏi yêu cầu khắt khe về chất lượng. Đến nay, vải thiều Lục Ngạn đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý trong nước, đăng ký và được cấp văn bằng bảo hộ nhãn hiệu tập thể tại bảy quốc gia là Trung Quốc, Lào, Campuchia, Hàn Quốc, Singapore, Australia và Mỹ.
Liên kết để đi xa
Ông Nguyễn Hữu Xuyên (61 tuổi), Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Xuyên Việt (xã Quý Sơn, huyện Lục Ngạn, Bắc Giang) là người thấy rõ nhất lợi ích trong việc liên kết để đưa quả vải thiều xuất khẩu chính ngạch vào thị trường Nhật Bản. Ba năm trước, hợp tác xã được cấp hai mã số vùng trồng vải thiều xuất khẩu vào Nhật Bản, với diện tích 10ha. Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu thực phẩm Toàn Cầu đã liên kết với các thành viên trong hợp tác xã để bảo đảm vùng trồng xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản, châu Âu và Mỹ. Giá bán vải xuất khẩu sang Nhật Bản của các thành viên trong hợp tác xã luôn cao hơn gấp đôi so bán ở thị trường trong nước. Riêng năm 2022, Hợp tác xã có khoảng 30-40 tấn vải thiều được xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản, với giá bán 25.000 đồng/kg.
Để có thể xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản, bốn hộ dân được cấp mã số vùng trồng của Hợp tác xã Nông nghiệp Xuyên Việt phải tuân thủ theo quy trình sản xuất nghiêm ngặt của Nhật Bản, như việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, thu hoạch. "Bà con thay đổi tư duy trong sản xuất nông nghiệp theo hướng an toàn vì thấy được giá trị kinh tế cao và mang lại sự bền vững cho đất và cây trồng, sức khỏe người trồng trọt khi canh tác theo tiêu chuẩn xuất khẩu sang Nhật Bản. Các thành viên trong hợp tác xã mong muốn liên kết với nhiều công ty để xuất khẩu quả vải sang Nhật Bản, Mỹ và châu Âu", ông Xuyên hồ hởi cho biết.
Ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc điều hành Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu thực phẩm Toàn Cầu cho biết, năm 2022, công ty xuất được khoảng 1.000 tấn nông sản như vải thiều, đậu tương, nhãn, sang Nhật Bản, Mỹ và Thái Lan, tăng 20% so năm trước. Để có được thành công trong việc xuất khẩu vải thiều sang Nhật Bản và Mỹ, công ty chủ động phối hợp tỉnh Bắc Giang để "bắt tay" với nông dân xây dựng vùng nguyên liệu và giám sát việc canh tác theo tiêu chuẩn của đối tác.
Ông Đặng Văn Tặng, Chi cục trưởng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Bắc Giang thông tin, từ năm 2020, quả vải thiều tỉnh Bắc Giang đạt tiêu chuẩn xuất sang thị trường Nhật Bản và sản lượng ngày càng tăng theo các năm. Kết quả có được là nhờ sự liên kết, phối hợp nhịp nhàng giữa cơ quan chức năng với doanh nghiệp và nông dân. Theo đó, cơ quan chuyên môn của tỉnh Bắc Giang hướng dẫn và giám sát nông dân các biện pháp trồng vải thiều đáp ứng tiêu chuẩn của Nhật Bản, doanh nghiệp xuất khẩu ký kết với bà con về vùng nguyên liệu và bao tiêu sản phẩm, còn người trồng vải thiều tuân thủ việc sản xuất theo tiêu chuẩn đã cam kết. "Toàn tỉnh Bắc Giang hiện có 37 mã số vùng trồng xuất khẩu sang Nhật Bản, diện tích 297,42ha và 20 mã số vùng trồng vải thiều xuất sang Mỹ, với diện tích 220ha. Chúng tôi cũng xây dựng kế hoạch phát triển các vùng trồng bưởi, nhãn đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu sang Nhật Bản", ông Tặng cho biết.
