Một trong những trải nghiệm đầu tiên khiến tôi thay đổi cách nhìn về phát triển nông nghiệp bền vững, đó là khoảng thời gian làm việc tại Verdant Biogas - doanh nghiệp xã hội về nông nghiệp xanh, nơi tôi có cơ hội gặp anh Tiền, một người nông dân tại Trà Vinh. Với nhiều người, một hệ thống biogas có thể chỉ là một thiết bị xử lý chất thải chăn nuôi, nhưng đối với gia đình anh, công nghệ ấy giúp giảm mùi hôi, cải thiện môi trường sống, tạo ra nguồn năng lượng sử dụng trong sinh hoạt và tiết kiệm khoảng 500.000 đồng mỗi tháng, một khoản tiền không quá lớn, nhưng có thể trở thành chi phí học tập, sách vở hoặc những nhu cầu thiết thực khác của con cái trong một gia đình nông thôn.
Câu chuyện ấy giúp tôi hiểu: Chuyển đổi xanh không nhất thiết phải bắt đầu bằng những dự án hàng triệu USD hay các khái niệm quá phức tạp, đôi khi nó bắt đầu từ một giải pháp vừa đủ để một gia đình sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, giảm chi phí và có một môi trường sống tốt hơn.
Tuy nhiên, câu hỏi tiếp tục đeo bám tôi sau chuyến đi ấy lại là: Liệu những giải pháp tốt và bền vững có thể được mở rộng đến hàng nghìn, thậm chí hàng triệu hộ nông dân khác hay không và ai sẽ là người kết nối công nghệ với điều kiện sản xuất thực tế vốn rất khác nhau giữa từng địa phương?
Bước ngoặt lớn hơn đến khi tôi có cơ hội làm việc tại AgriC, thuộc hệ sinh thái nông nghiệp của Công ty cổ phần Thành Thành Công - Biên Hòa (AgriS), khi lần đầu tiên tôi đứng giữa một vùng nguyên liệu mía được tổ chức sản xuất trên quy mô lớn. Không chỉ là những hàng mía thẳng tắp kéo dài, đó còn là cả hệ thống tưới Center Pivot vận hành tự động, những máy kéo nông nghiệp John Deere tích hợp công nghệ AutoTrack và định vị chính xác, cùng các hệ thống số, đang liên tục ghi nhận, kết nối và quản trị hoạt động sản xuất. Đó là khoảnh khắc tôi nhận ra nông nghiệp Việt Nam đã đi xa hơn rất nhiều so hình dung phổ biến của không ít người trẻ.
Ở tuổi 23, tôi chưa từng nghĩ mình có thể tham gia những cuộc thảo luận về cách một vùng nguyên liệu được số hóa, một mô hình tài chính chuỗi cung ứng được xây dựng, một dự án biochar được vận hành hay một chương trình tín chỉ carbon được thiết kế. Tuy nhiên, qua công việc điều phối và tham gia các dự án tại AgriS, tôi có cơ hội tiếp xúc với những bài toán mà trước đây mình chỉ đọc trong tài liệu, từ cơ giới hóa và quản trị dữ liệu vùng nguyên liệu đến tài chính xanh, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải, phát triển rừng và mục tiêu Net Zero.
Những trải nghiệm ấy giúp tôi hiểu rõ hơn khoảng cách rất lớn giữa một ý tưởng tốt và khả năng triển khai nó trên thực tế.
Tôi mong muốn chia sẻ câu chuyện này, không phải để thuyết phục những người bạn đồng trang lứa cùng trở thành kỹ sư nông nghiệp, mà để mọi người thấy rằng nông nghiệp hiện đại đang mở ra một không gian nghề nghiệp rộng hơn rất nhiều. Nông nghiệp không thiếu những vấn đề để người trẻ tham gia giải quyết, mà đang thiếu những người trẻ nhận ra rằng chuyên môn của mình có thể được ứng dụng vào nông nghiệp.
Một bạn trẻ học công nghệ thông tin có thể xây dựng phần mềm quản lý vùng nguyên liệu, ứng dụng kết nối nông dân, nền tảng truy xuất nguồn gốc hoặc hệ thống phân tích dữ liệu sản xuất; người học toán, thống kê và khoa học dữ liệu có thể tham gia dự báo năng suất, phân tích ảnh vệ tinh, nhận diện rủi ro thời tiết hoặc xây dựng mô hình hỗ trợ quyết định; còn người học cơ khí, điện, tự động hóa và cơ điện tử có thể vận hành máy nông nghiệp chính xác, cảm biến, hệ thống tưới thông minh và dây chuyền chế biến. Những người học kinh tế, tài chính hoặc kế toán cũng có một không gian rất lớn để tham gia, bởi một dự án nông nghiệp xanh không chỉ cần đúng về kỹ thuật, mà còn phải chứng minh được hiệu quả đầu tư, dòng tiền và khả năng mở rộng...
Với các bạn trẻ đang còn ngồi trên ghế giảng đường, Net Zero, tín chỉ carbon hay nông nghiệp chính xác có thể là những khái niệm quá rộng, nhưng không ai cần trở thành chuyên gia ngay trong ngày đầu tiên, tất cả chúng ta đều phải bắt đầu từ đâu đó.
Tôi tin rằng những cánh đồng của tương lai sẽ không vắng bóng người trẻ, bởi họ sẽ đến với nông nghiệp không chỉ bằng đôi ủng và chiếc cuốc, mà còn bằng máy tính, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, tư duy tài chính và khát vọng giải quyết những vấn đề lớn của đất nước.
Trên một cánh đồng hiện đại, chiếc máy kéo không chỉ thay thế sức lao động, mà còn có thể di chuyển theo tọa độ để hạn chế chồng lấn, tiết kiệm nhiên liệu và nâng cao độ chính xác; hệ thống tưới không chỉ đưa nước đến cây trồng, mà còn trở thành một phần của bài toán đo lường lượng nước, chi phí và hiệu quả sử dụng tài nguyên; còn dữ liệu không chỉ được lưu trữ để lập báo cáo, mà phải trở thành cơ sở để đưa ra quyết định tốt hơn cho mùa vụ tiếp theo.
