Đạo diễn Nguyễn Phạm Thành Đạt:

Đi tìm khuôn hình Việt Nam

Từ thành công bất ngờ của phim ngắn Đàn cá gỗ đến tác phẩm điện ảnh đầu tay Bò sữa bay, Nguyễn Phạm Thành Đạt thể hiện rõ nét tinh thần làm phim giàu năng lượng, không ngại thể nghiệm, không ngại phá vỡ những khuôn mẫu. Nhân Dân cuối tuần có cuộc trò truyện cùng anh.

Đạo diễn Nguyễn Phạm Thành Đạt
Đạo diễn Nguyễn Phạm Thành Đạt

Bản sắc không nhất thiết nằm ở một khuôn hình

- Anh đã chọn phát triển phim ngắn Tàn sữa thành phim dài đầu tay Bò sữa bay. Điều gì khiến anh quyết định theo đuổi việc kể một câu chuyện qua ngôn ngữ điện ảnh đến vậy?

- Điều quan trọng nhất với tôi là phim dài đầu tay phải kể một câu chuyện về quê hương Mộc Châu, nơi tôi sinh ra và lớn lên.

Nông trường bò sữa là một thế giới tôi đã sống cùng, chứng kiến và nghe rất nhiều câu chuyện từ khi còn nhỏ. Tôi muốn làm một bộ phim xuất phát từ những điều thân thuộc với mình nhưng đồng thời phải có nét độc đáo, tạo được sự tò mò cho khán giả. Bởi, ngay cả hình ảnh nông trường bò sữa ở Việt Nam cũng không phải là quen thuộc đối với số đông công chúng trong nước hôm nay.

- Bò sữa bay có ý tưởng khá táo bạo, trong khi thị trường điện ảnh vốn luôn đặt ra bài toán cân bằng giữa nghệ thuật và thương mại. Anh đã thuyết phục các nhà đầu tư như thế nào để họ tin tưởng một dự án không đi theo công thức quen thuộc?

- Tôi nghĩ, yếu tố quan trọng nhất để thuyết phục nhà đầu tư vẫn là bản chất câu chuyện. Dù hình thức thể hiện có kỳ lạ đến đâu, bên trong Bò sữa bay vẫn là những mối quan hệ tình cảm, những xung đột và lựa chọn mà khán giả Việt Nam có thể hiểu, đồng cảm.

Một yếu tố khác rất quan trọng là sự đồng hành ngay từ đầu của dàn diễn viên. Khi những diễn viên nổi tiếng đọc kịch bản, cảm thấy hứng thú và đồng ý tham gia, điều đó cũng tạo thêm niềm tin cho nhà đầu tư.

- Một số khán giả liên tưởng và so sánh phong cách hình ảnh trong Bò sữa bay với phim của một số đạo diễn Hollywood, như Quentin Tarantino, Wes Anderson, Guy Ritchie. Thậm chí, có người nhận thấy, phim có ảnh hưởng từ đạo diễn Park Chan-wook, Hàn Quốc. Anh nghĩ sao về những so sánh này và làm thế nào để tiếp thu ảnh hưởng quốc tế nhưng vẫn tạo nên phong cách của cá nhân mình?

- Anh vừa nhắc đến những nhà làm phim mà tôi yêu thích hoặc đã truyền cho tôi rất nhiều cảm hứng. Tôi nghĩ, mỗi người làm phim đều là sự tổng hợp của những gì mình từng xem, yêu thích và được truyền cảm hứng.

Tuy nhiên, trong khi thực hiện Bò sữa bay, tôi không cố sao chép phong cách của bất kỳ ai. Những lựa chọn về hình ảnh, cách dựng hay kể chuyện đến với tôi khá tự nhiên, như một phần trong tư duy sáng tạo đã được hình thành qua nhiều năm.

Thật ra, câu chuyện bản sắc là điều tôi từng trăn trở rất nhiều, nhất là trong những năm đầu học về điện ảnh. Tôi từng tự hỏi: Thế nào là một “khuôn hình Việt Nam”. Khi nhìn vào phim điện ảnh của Hàn Quốc, Mỹ hay Pháp, đôi khi chúng ta có thể nhận ra ngay những đặc trưng về hình ảnh. Nhưng với điện ảnh Việt Nam, tôi thấy điều đó phức tạp hơn. Mỗi bộ phim lại có một phong cách khác nhau, chịu những ảnh hưởng khác nhau. Có lúc, tôi nhìn lại những khuôn hình mình tạo ra và thấy chúng giống phim nước ngoài hơn là những bộ phim Việt Nam khác. Tôi từng băn khoăn, liệu điều đó có khiến tác phẩm của mình “thiếu bản sắc” hay không.

Nhưng rồi tôi lại nghĩ, bản thân mình sinh ra, lớn lên, học tập ở trong nước; trải nghiệm, suy nghĩ và cảm xúc của tôi đều được hình thành từ đời sống ấy. Vì thế, dù học hỏi bao nhiêu từ điện ảnh thế giới nhưng tôi luôn tin: Bản sắc Việt Nam vẫn sẽ hiện diện một cách tự nhiên trong những câu chuyện tôi kể. Có lẽ, không nhất thiết phải cố gắng tạo ra một khuôn hình “trông thật Việt Nam” mới có thể làm nên một bộ phim mang bản sắc Việt Nam.

1bs.jpg
Cảnh trong phim Bò sữa bay. Ảnh: NVCC

Thước đo thực tế nhất vẫn là doanh thu phòng vé

- Sau một vài tuần công chiếu, Bò sữa bay nhận được cả sự chào đón hào hứng lẫn những ý kiến trái chiều, nhất là về cách kể chuyện pha trộn nhiều thể loại. Có phản hồi nào khiến anh đặc biệt ấn tượng hoặc phải suy nghĩ lại về lựa chọn sáng tạo của mình?

- Tôi đã chuẩn bị tâm lý đón những phản ứng khác nhau từ khán giả. Trước đây, khi làm phim Đàn cá gỗ, tôi cũng từng chứng kiến những người rất thích phim và ngược lại.

Điều khiến tôi vui nhất khi đọc các bài đánh giá là thấy khán giả thật sự nói về điện ảnh. Họ không chỉ bàn luận câu chuyện hay nhân vật mà còn phân tích cách dựng phim, ngôn ngữ hình ảnh, những thủ pháp thể hiện và các lựa chọn sáng tạo. Việc một bộ phim khiến khán giả muốn trao đổi, phân tích và tranh luận về nghệ thuật điện ảnh là điều rất đáng quý.

- Điện ảnh Việt Nam những năm gần đây đang phát triển mạnh về doanh thu nhưng có không ít tác phẩm vẫn lựa chọn công thức kể chuyện an toàn. Theo anh, cơ hội dành cho các đạo diễn trẻ muốn thể nghiệm một ngôn ngữ điện ảnh khác biệt hiện nay lớn đến đâu?

- Thực tế, chúng ta chưa có đủ những trường hợp tương tự để nghiên cứu, so sánh và đánh giá phản ứng của thị trường với những bộ phim có cách kể chuyện khác biệt. Chúng ta cũng chưa biết quy mô của nhóm khán giả thật sự có nhu cầu thưởng thức những tác phẩm như vậy chiếm tỷ lệ thế nào trong tổng số người xem phim Việt Nam. Thế nên tôi nghĩ, điều đó còn phụ thuộc rất nhiều vào kết quả của chính... Bò sữa bay (cười).

- Thành công của một bộ phim được đo bằng nhiều thước đo: Doanh thu, đánh giá chuyên môn, giải thưởng hay sức sống lâu dài trong ký ức khán giả. Với anh, đâu là thước đo quan trọng nhất?

- Tôi nghĩ, thước đo thực tế nhất vẫn là doanh thu phòng vé. Phim và toàn bộ ê-kíp thực hiện có thể nhận được rất nhiều lời khen trên truyền thông, được đề cập trong những bài phân tích hay và cảm động trước sự yêu mến của khán giả. Nhưng cuối cùng, nhu cầu xã hội thật sự đối với một dòng phim vẫn phải được thể hiện qua việc có bao nhiêu người mua vé vào rạp.

Còn giải thưởng là một câu chuyện khác. Tôi nghĩ, giải thưởng phụ thuộc rất nhiều vào tiêu chí, định hướng và sự phù hợp của tác phẩm với từng liên hoan phim. Một bộ phim không giành được giải thưởng không có nghĩa là nó không hay, cũng như giải thưởng không phải thước đo duy nhất cho chất lượng nghệ thuật. Vì vậy, tôi không muốn đánh giá thành công chỉ bằng số lượng giải thưởng.

- Sau bộ phim điện ảnh đầu tay giàu năng lượng và hàm chứa sự thể nghiệm này, anh hình dung con đường sáng tác của mình trong 5 hay 10 năm tới sẽ như thế nào?

- Với Bò sữa bay, tôi tập trung rất nhiều vào sự sáng tạo trong cách thể hiện và trải nghiệm điện ảnh. Tôi muốn khán giả không nhất thiết phải quá đắm chìm hay quyến luyến một cảm xúc cụ thể, vẫn giữ được sự tỉnh táo để suy nghĩ về nhân vật, tình huống và những điều xảy ra trên màn ảnh, rồi tiếp tục trò chuyện về bộ phim sau khi rời rạp. Tôi nghĩ, các bộ phim tiếp theo vẫn sẽ phải có sự sáng tạo, cá tính, những thể nghiệm thú vị. Nhưng tôi đã nhận ra, bản thân muốn kể những câu chuyện giàu cảm xúc hơn.

Có lẽ, điều tôi đang hướng tới là tìm được sự cân bằng tốt hơn giữa cá tính nghệ thuật và chiều sâu cảm xúc.

- Chân thành cảm ơn anh về cuộc trò chuyện!

Năm 2022, khi mới 20 tuổi và đang là sinh viên, Nguyễn Phạm Thành Đạt gây chú ý với bộ phim Khu rừng của Páo, giành giải nhất cuộc thi Việt Nam của tôi do Netflix phát động và giải Phim ngắn xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2022. Năm 2025, phim ngắn Đàn cá gỗ ra rạp và đem về doanh thu 4,4 tỷ đồng, được coi là hiện tượng phim ngắn phát hành phòng vé, đưa Thành Đạt trở thành đạo diễn trẻ nhất của điện ảnh Việt Nam có phim ra rạp, ở tuổi 23.

Có thể bạn quan tâm