Khai phá
Nếu không kể thâm tình của Khánh Ly với người Nhật khởi phát từ năm 1970 thì Thanh Lam chính là đại diện Vpop đầu tiên tìm đường ra với quốc tế vào năm 2002, qua việc hợp tác thu đĩa và lưu diễn Đan Mạch cùng nghệ sĩ jazz Neals Lan Doky. Hồng Hạnh nhờ cơ duyên lấy chồng Nhật nên ra được album, tổ chức show năm 2003 thậm chí còn xuất hiện trên tem bưu chính Nhật Bản (năm 2006). Nhưng rồi chị ly hôn và về nước.
Mỹ Linh không chỉ tìm đường Coming to America (tên album dự kiến phát hành tại Mỹ) năm 2004 mà tới năm 2007 còn phát hành liền lúc ba album tại Nhật Bản, gồm cả bản thu bằng tiếng Nhật. Thời điểm đó các ca sĩ của ta có vẻ khá tự tin về con đường xuất ngoại. Lam Trường làm album với công ty Thái Lan từ năm 2005, tổ chức show tại Singapore năm 2007. Mỹ Tâm hợp tác với đối tác Hàn Quốc ra đĩa hồi 2006. Năm 2009 đến lượt Hồ Quỳnh Hương tuyên bố chinh phục thị trường Hàn Quốc và Trung Quốc.
Những ca sĩ kể trên đều nổi tiếng tại Việt Nam trước. Mươi năm sau, một làn sóng trẻ trung không ngại cùng lúc xây dựng tên tuổi cả ở Việt Nam và nước ngoài. Như Chi Pu hay nhóm nữ Lime tại Hàn Quốc, Yori tại Nhật Bản. Có thể thấy họ đã "quốc tế hóa" bản thân ngay từ nghệ danh, nhưng đều không thể tiến xa. Sự kiện thành viên người Việt Hanbin ra mắt cùng nhóm nhạc Kpop cũng gây xôn xao dư luận gần đây... Đứng sau làn sóng này là các công ty nước ngoài. Các tài năng Việt luôn có cơ hội "đổi đời" thông qua hàng loạt cuộc thi tuyển định kỳ của các công ty Hàn Quốc vẫn diễn ra trực tuyến bất kể đại dịch Covid-19. Hiện thực hóa giấc mơ thành sao Kpop của các tài năng nước ngoài cũng là cách để làn sóng Hàn Quốc tiếp tục tiến sâu vào thị trường các nước đó.
Nỗ lực được đền đáp
Dù sao thì bất cứ ca sĩ nào cũng muốn tên tuổi mình vượt khỏi biên giới, đến châu Âu hay Mỹ thì càng tốt. Mặt khác, các tài năng ở những xứ ngoại biên cũng là tài nguyên mà những thị trường âm nhạc lớn vẫn muốn khai thác.
Đó là lý do mà công ty 88rising chuyên nhắm vào các nghệ sĩ trẻ châu Á, đưa họ tới Mỹ lập nghiệp. Một ngày đẹp trời, nhà sáng lập công ty này lướt YouTube phát hiện mấy bài "tự biên tự diễn" của Mỹ Anh. Và cô bé 19 tuổi mới gia nhập Vpop một năm có ngay 20 phút trình bày các sáng tác của mình tại Liên hoan Head in the clouds, tháng 11/2021 ở California (Mỹ). Những dự án hợp tác chưa dừng lại. Nếu mọi việc tốt đẹp, biết đâu Mỹ Anh sẽ "chuyển nhà" qua Mỹ. Cô tỏ ra vừa vặn để hòa nhập với âm nhạc và văn hóa Mỹ.
Đi được đến đây, bên cạnh tài năng và sự khổ luyện của Mỹ Anh, không thể không tính đến đường hướng của hai bậc sinh thành Anh Quân, Mỹ Linh. Mới đây, mẹ Mỹ Anh hồi tưởng về hợp đồng lẽ ra kéo dài hai năm với Blue Tiger Records nhưng đành khép lại chỉ sau vài tháng, sau vài bản thu thử tại Mỹ. Nguyên nhân theo chị chủ yếu vẫn là rào cản ngôn ngữ và văn hóa không thể vượt qua. Và đó cũng là lý do cho sự "quyết tâm bằng mọi giá phải lo được cho các con vào học trường quốc tế ngay từ bé" của vợ chồng chị. Cô út Mỹ Anh còn được học trường quốc tế ngay từ mẫu giáo.
Qua trường hợp Mỹ Anh, có thể thấy, để được nhận ra trong thế giới phẳng này, bạn cần thành thạo tiếng Anh và âm nhạc (bao gồm các kỹ năng hát, sáng tác, chơi nhạc cụ, thậm chí cả phối khí), biết vũ đạo, đọc rap hay làm video càng tốt. Tất nhiên, phần âm nhạc vẫn mang tính quyết định và không cứ phải noi gương Âu, Mỹ. Ngô Hồng Quang là một trường hợp đi tới tận cùng ngôn ngữ Việt Nam để gặp được thế giới. Âm nhạc đã là ngôn ngữ không biên giới, nên chỉ cần nắm nó thật vững, những tài năng thật sự có thể đi tới bất cứ đâu.
Hiện nay, không ít các ca khúc của nghệ sĩ trẻ Việt Nam sau khi nổi đình đám trên TikTok, được các sao trong khu vực hát lại. Nói gì thì nói, đây cũng là một cơ may "hữu xạ tự nhiên hương" nên nắm bắt.
Vài năm trước, bên cạnh việc một số ca sĩ Việt gây chú ý vì chăm đạo, nhái nhạc Anh-Mỹ, báo chí cũng phát giác không ít bài của Mỹ Tâm, Tuấn Hưng, Thủy Tiên, Tóc Tiên, nhóm 365… cũng được các đồng nghiệp Campuchia, Thái Lan mượn từng phần hoặc toàn bộ, chứng tỏ Vpop ít nhiều cũng có sức ảnh hưởng với láng giềng. Vậy nhưng vẫn rất ít người để ý tới "thị trường ngách" giàu tiềm năng lại có vẻ trong tầm tay này. Mới chỉ có Minh Thư (tiếp bước người chú Lam Trường) từng ký hợp đồng ngắn hạn với một công ty Thái Lan năm 2009, Đan Trường làm show và định phát hành album tại Đài Loan (Trung Quốc) năm 2006… Nên nhớ rằng, Kpop chỉ tìm được đường đến Mỹ (hai nhóm nhạc điển hình BTS và BlackPink) sau khi đã chinh phục hoàn toàn các thị trường dễ tính hơn tại châu Á với hàng loạt band, nhóm mà đến nay, đã không còn được nhắc đến.
Trường hợp Mỹ Anh "một bước sang Mỹ" là vì tài năng và chủ động "Mỹ hóa", bảo đảm tương thích cao ngay từ đầu. Dù xuất phát điểm và hành trang khác nhau nhưng từ trước đến nay, ca sĩ Việt vẫn đi kiểu cá nhân như vậy. Mỹ Anh mạnh hơn vì có gia đình đồng hành từ trứng nước. Còn kiểu Kpop gọi là đi "có hội có thuyền", có hậu thuẫn của cả một chiến lược phía sau.
Bước chân không mỏi
Ngày nay, cơ hội xuất ngoại mở ra cho các bạn trẻ mà chẳng phải đi đâu. Sau 5 năm là nghệ sĩ Việt Nam duy nhất được Sony đầu tư và quản lý, Hà Lê nói: "Sony có kế hoạch hỗ trợ tôi vươn ra nước ngoài. Nếu muốn tôi hoàn toàn có thể làm được điều đó, nhưng cuối cùng vẫn phải là tôi đã sẵn sàng cho việc đấy chưa".
Hà Lê từng có thời gian du học toán kinh tế ở Vương quốc Anh và cũng từng thử vận may làm ca sĩ thông qua các cuộc tuyển giọng nhưng cuối cùng lại có duyên trước với vũ đạo. Theo Hà Lê, Vương quốc Anh có một hệ thống hỗ trợ cực kỳ tốt để tài năng có thể nảy nở. Có rất nhiều các trung tâm đào tạo đáp ứng mọi nhu cầu phát triển tài năng của mọi lứa tuổi. Chính vì thế mà các gameshow của họ không lâm vào tình trạng thiếu thí sinh, thậm chí một năm tổ chức tới hai mùa. Nếu Việt Nam cũng có môi trường thuận lợi để "trăm hoa đua nở" như vậy, tất sẽ có nhiều "Mỹ Anh" hơn và Vpop sẽ được biết tới nhiều hơn. Vì vậy, Hà Lê nhấn mạnh dù nhạc Việt có bước phát triển rõ rệt vài năm trở lại đây nhưng không việc gì phải gấp gáp thể hiện với quốc tế, mà hãy xây dựng thị trường trong nước cái đã. Có nghĩa, công thức "vượt biên" của nhạc Việt tương lai sẽ là những nghệ sĩ trẻ thực lực với đầy đủ hành trang bao gồm bệ đỡ vững chắc từ một nền công nghiệp âm nhạc đủ mạnh.
Đồng Lan chọn con đường truyền thống để ra nước ngoài: du học. Cô đã hoàn thành trước hạn khóa thanh nhạc jazz và chuyển sang học guitar tại Paris (Pháp). Đại dịch Covid-19 chính là một cản trở cho quá trình xâm nhập thị trường của Lan; những kỳ giãn cách kéo dài đã đóng băng nhiều sinh hoạt nghệ thuật. Tuy vậy, cô cũng có một vài dự án kết hợp cùng nghệ sĩ nước ngoài tại Pháp và Đức, sáng tác của cô, Đừng yêu một mình, được đề cử Bài hát hay nhất tại Berlin Music Video Awards 2021 bên cạnh những tên tuổi toàn cầu như Rolling Stones, Cardi B, Dua Lipa hay Selena Gomez...
Đồng Lan gói gọn phương châm chinh phục quốc tế của mình trong một chữ "liều". "Thay vì cứ ngồi cân đo đong đếm, lo lắng thì cứ đi, cứ sống, hít thở trong ước mơ của mình thôi. Đó là điều quan trọng nhất. Dám thách thức bản thân sẽ kết nối mình với những cơ hội, những thứ không thể lên kế hoạch trước". Nếu ở Việt Nam thì hai năm qua của Lan chắc chắn sẽ nhàn nhã hơn, thay vì lúc nào cũng muốn nổ tung với những kiến thức mới, kỹ năng mới phải nạp trong thời gian ngắn. "Nhưng vì thế mà tôi gần với ước mơ của mình hơn bao giờ hết"-
cô nói.
Ước mơ của Đồng Lan hẳn cũng chính là ước mơ nguyên thủy của nghệ sĩ: làm sao cho những sáng tạo của mình vượt khỏi các biên giới để càng lúc càng được nhiều người biết đến và thừa nhận.
