Cày tịch điền, xưa và nay

Ngày mồng 7 Tết Bính Thân vừa qua, Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan đã tham gia Lễ cày tịch điền tại Đọi Sơn, Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. Đây là một nghi lễ truyền thống có từ thời Tiền Lê. Năm 987 lần đầu Vua Lê Đại Hành cùng văn võ bá quan cày ruộng ở chân núi Đọi và bắt được một chum vàng. Đến năm sau vua tiếp tục đi cày và bắt được một chum bạc. Cho nên những thửa ruộng này được gọi là Kim ngân điền.

Từ đó, qua nhiều triều đại, Lễ cày tịch điền được tổ chức trong ba ngày từ mồng 5 đến mồng 7 Tết, trở thành truyền thống tốt đẹp nhằm khuyến khích mở mang, phát triển nghề nông. Lễ cày tịch điền đặc biệt được coi trọng vào thời nhà Nguyễn. Triều đình giao hẳn cho Bộ Lễ chăm lo việc này. Lễ hội của nhà nông trấn Sơn Nam hạ xưa được phục hồi vào năm 2009 sau hàng trăm năm gián đoạn, được coi là Lễ cày tịch điền thời công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn, với những nghi lễ, hình thức tổ chức trang trọng, hiện đại. Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, Trương Tấn Sang đã xuống ruộng cầm cày ở nơi Kim ngân điền. Vậy là một nghi lễ truyền thống đã được tái hiện, nhằm tôn vinh nghề trồng lúa nước, khuyến nông và góp phần giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Lễ cày tịch điền thật giàu ý nghĩa ở một đất nước có hơn 80% số dân làm nông nghiệp. Những nghi lễ truyền thống tại khu vực “đất thiêng” trong những ngày đầu năm mới không chỉ cầu mong mưa thuận gió hòa, được mùa, mà còn thể hiện sự chăm lo bờ cõi, chú trọng nông tang, người trên làm gương cho người dưới, như người xưa nói: Hành động có công hiệu hơn ngàn lần lời nói. Khắp các địa phương, trong những ngày đầu năm mới, nhiều vị lãnh đạo đã tham gia Tết trồng cây, làm thủy lợi, cấy lúa… Ở thủ đô Hà Nội, Bí thư Thành ủy Hoàng Trung Hải và Chủ tịch Nguyễn Đức Chung đã về xã Nam Triều, huyện Phú Xuyên trực tiếp cấy lúa cùng nông dân.

Lễ cày tịch điền ngày nay đã trở thành một lễ hội. Cùng với phần lễ chính là nhà vua cày ba sá, hay bảy sá, còn có nhiều nghi lễ và hoạt động khác, như múa hát các làn điệu dân ca truyền thống, hội vật võ, trưng bày, bán các mặt hàng nông sản… Trước đó, tổ chức thi trang trí trên lưng trâu, bằng các bức tranh dân gian long, ly, quy, phượng và hoa văn được cách điệu. Điều có ý nghĩa hơn cả là ở nội dung gửi gắm qua lễ hội: Tái cơ cấu là công việc quan trọng, lâu dài; phải chú ý đổi mới cả phương thức và cách làm, quan tâm việc quy hoạch, cơ cấu kinh tế phù hợp giữa công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ. Luôn hướng tới việc nâng cao sức cạnh tranh, cơ giới hóa nông nghiệp, chuyển dịch cây trồng theo hướng hàng hóa chất lượng cao, để người nông dân có thể làm giàu trên mảnh đất của mình, ly nông không ly hương.

Ngày nay, hầu hết nông dân ta cày ruộng bằng máy trên những cánh đồng mẫu lớn. Cày tịch điền mang ý nghĩa tượng trưng, nhắc nhớ mọi người biết ơn tiền nhân, trân trọng truyền thống nông tang “dĩ nông vi bản”, nết lam làm chịu thương, chịu khó. Nhắc rằng, tháng Giêng đừng để “ăn nghiêng bồ thóc”, hãy bắt tay cày cấy, bón chăm, đón mùa bội thu. Rằng, trên dưới đồng lòng, nhà nhà gắng sức, là sức mạnh muôn đời giữ bền đất nước.

Có thể bạn quan tâm