Các chỉ tiêu về sinh kế, cơ hội phát triển và chất lượng môi trường cần được đưa vào hệ thống theo dõi, đánh giá thường xuyên, ngay từ khâu lựa chọn và triển khai chính sách, chứ không chỉ được xem xét khi những hệ quả tiêu cực đã xuất hiện”.
Định hình nguyên tắc chia sẻ nguồn lực, lợi ích và trách nhiệm
- Trong bối cảnh đất nước căn bản hoàn thành công tác tổ chức, sắp xếp lại đơn vị hành chính lãnh thổ, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 27-NQ/TW về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới có ý nghĩa như thế nào, thưa bà?
- Thực tế, giá trị cốt lõi của việc tổ chức, sắp xếp lại đơn vị hành chính lãnh thổ không nằm ở quy mô địa giới được mở rộng, mà ở khả năng chuyển hóa các nguồn lực, lợi thế phân bố trên lãnh thổ thành sức mạnh phát triển chung. Điều này đòi hỏi đổi mới quy hoạch có bước chuyển mạnh mẽ về tư duy, từ phát triển theo địa giới hành chính sang tổ chức không gian theo chức năng và các mối liên kết thực tế; từ cộng gộp nguồn lực sang phân công, bổ trợ giữa các địa bàn trên cơ sở lợi thế riêng; từ tối ưu hóa lợi ích từng địa phương sang nâng cao hiệu quả phát triển toàn vùng.
Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 27-NQ/TW với nhiều định hướng quan trọng đã cơ bản đáp ứng yêu cầu đổi mới tư duy phát triển vùng trước những thay đổi khi cả nước căn bản công tác sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính lãnh thổ, đồng thời khắc phục tư duy cục bộ, phát triển dàn trải, trùng lặp.
- Thưa bà, cụ thể, việc sắp xếp lại đơn vị hành chính lãnh thổ đã đặt ra yêu cầu gì đối với tư duy phát triển vùng?
- Một không gian phát triển thật sự hiệu quả phải là nơi các địa bàn được kết nối chặt chẽ, các nguồn lực và lợi thế được phát huy theo hướng bổ trợ lẫn nhau, lợi ích phát triển được lan tỏa trên toàn vùng nhờ cơ chế điều phối và quản trị phù hợp. Điều này có thể lý giải ở ba khía cạnh.
Thứ nhất, không gian hành chính không hoàn toàn trùng khớp với không gian phát triển. Các dòng lưu chuyển lao động, hàng hóa, dịch vụ và các mối liên kết kinh tế thường vượt qua ranh giới hành chính.
Thứ hai, quy mô lãnh thổ lớn hơn chưa bảo đảm sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn. Nếu thiếu sự phân công chức năng và liên kết giữa các địa phương, tình trạng cạnh tranh thu hút đầu tư, phát triển dự án tương tự và đầu tư hạ tầng thiếu đồng bộ vẫn có thể xảy ra.
Thứ ba, hiệu quả phát triển phụ thuộc vào thể chế và năng lực quản trị không gian. Sắp xếp địa giới tạo điều kiện tổ chức lại nguồn lực trên phạm vi rộng hơn, nhưng cần đi kèm việc định hình cụ thể cơ chế phối hợp, chia sẻ lợi ích và trách nhiệm giữa các địa phương, và điều quan trọng là phải chuyển hóa điều kiện đó thành các mối liên kết và động lực phát triển thực chất.
Tạo ra giá trị mới từ sự kết nối và bổ trợ
- Vậy khi đặt một địa phương trong tổng thể vùng, chúng ta có thể nhận diện thêm những nguồn lực và lợi thế nào so việc xem xét riêng rẽ, thưa bà?
- Khi đặt một địa phương trong tổng thể phát triển vùng sẽ giúp chúng ta nhìn nhận đầy đủ hơn giá trị của các lợi thế sẵn có, nhận diện khả năng kết hợp những lợi thế đó với các địa phương khác để tạo ra cơ hội phát triển mới. Giá trị gia tăng không nhất thiết đến từ việc địa phương này bù đắp những thiếu hụt của địa phương kia, mà có thể hình thành từ việc kết nối những thế mạnh khác nhau để tạo ra sản phẩm, thị trường và sức cạnh tranh lớn hơn.
Như vậy, giá trị của tư duy phát triển vùng không chỉ là cộng các lợi thế địa phương lại với nhau, mà là tạo ra giá trị mới từ sự kết nối và bổ trợ giữa chúng. Điều này đòi hỏi mỗi địa phương phải xác định rõ mình có thế mạnh gì, có thể bổ trợ cho địa phương khác ở đâu và cần kết nối với những ai để nâng cao hiệu quả phát triển chung, nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn vùng.
- Theo bà, để việc phát triển vùng đem lại lợi ích bền vững, chúng ta cần thay đổi gì trong cách lựa chọn ưu tiên đối với sinh kế, cơ hội phát triển và môi trường sống của người dân?
- Điều tiên quyết là cấp ủy, chính quyền địa phương cần chuyển từ tư duy ưu tiên những gì tạo ra tăng trưởng trước mắt sang lựa chọn những động lực có khả năng tạo ra giá trị lâu dài cho người dân và sự phát triển chung của cả vùng. Đồng thời, dành nguồn lực thích đáng cho những vấn đề có tính liên vùng như hạ tầng kết nối, quản lý tài nguyên nước, bảo vệ môi trường, đào tạo nhân lực và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu...
Đây cũng là định hướng được nhấn mạnh trong Nghị quyết số 27-NQ/TW, “phát huy liên kết, bổ trợ và lan tỏa giữa các địa phương, đồng thời khai thác không gian phát triển trong giới hạn sinh thái và phù hợp khả năng chịu tải của môi trường”.
Đặc biệt, cần đổi mới cách đánh giá kết quả phát triển. Bởi theo tôi, thước đo của phát triển vùng không chỉ là tạo ra bao nhiêu giá trị, mà còn là giá trị ấy được lan tỏa như thế nào, người dân được hưởng lợi ra sao và môi trường sống được duy trì cho tương lai đến mức nào.
- Trân trọng cảm ơn bà!
