- Ông ơi, chiếc đồng hồ bị chết từ lâu rồi sao ông không đem chữa?
Ông nội chậm rãi:
- Không phải đâu cháu. Chiếc đồng hồ của ông không chết. Nó vẫn đang sống cùng thời gian đấy!
Thằng Sinh ngớ người:
- Cháu thấy nó bị chết mấy năm nay rồi cơ mà.
Biết mình đã nói những điều không phù hợp, ông vỗ vỗ vào vai nó:
- Ông chỉ muốn nói với cháu chiếc đồng hồ ấy đối với ông là một kỷ niệm sâu sắc...
Tất nhiên thằng Sinh chưa thể hiểu hết những điều ông nói, nhưng như thế là nó biết ông rất quý cái đồng hồ đã cũ ấy, dù nó không còn chạy nữa.
Năm thằng Sinh mười bảy tuổi. Chiếc đồng hồ cũ của ông vẫn được bày trang trọng trên tủ kính. Kim đồng hồ vẫn chỉ 9 giờ 15 phút.
Một hôm, ông nội bảo:
- Hình như bấy lâu nay cháu vẫn vân vi về chuyện chiếc đồng hồ của ông phải không?
- Dạ! Vì cháu thấy ở nhà chú Niên đồng hồ chưa hỏng, chỉ lỗi mốt thôi đã được chú ấy thay bằng chiếc khác rồi. Bây giờ nhà chú ấy có cái đồng hồ đẹp lắm ông ạ. Hình như là đồng hồ ngoại.
Chú Niên mà thằng Sinh vừa nói đến là em trai bố nó, tất nhiên cũng là con trai của ông nội.
Ông cười khẽ:
- Thế hả cháu. Ừ, bây giờ ở thành phố người ta đua nhau sắm những thứ đắt tiền.
Nói thế, nhưng không hiểu sao ánh mắt ông lại thoắt buồn.
Ông cầm tay Sinh, mỉm cười:
- Ông muốn nói với cháu rằng ở đời có những chiếc đồng hồ rất đẹp, vẫn đang chạy, nhưng đang chạy trong một thời gian chết, lại có những chiếc đồng hồ kim đã vĩnh viễn ngừng quay nhưng trong lòng nó vẫn đang chuyển động từng phút, từng giây, cháu hiểu không? Cháu ạ, đêm đêm ông vẫn nghe thấy tiếng tích tắc vọng ra từ chiếc đồng hồ ấy đấy.
Chẳng hiểu sao thằng Sinh lại rất thích nghe những lời khó hiểu như vậy. Những điều ông nói luôn làm cho nó bắt buộc phải tiếp tục suy nghĩ.
Ông nó chỉ có hai người con trai là bố nó với chú Niên. Bố nó làm công nhân lái xe bình thường cho một cơ quan nhà nước, đồng lương chả được bao nhiêu. Còn chú Niên tốt nghiệp dược sĩ, mở cửa hàng dược phẩm rất to, mấy năm nay trở nên giàu có. Nhưng mỗi lần nhắc tới chú Niên ông nội tỏ vẻ không vui. Hồi đầu năm nay nó còn được chứng kiến một cuộc cãi vã khá căng thẳng ngay tại nhà ông nội. Mà chuyện rất đơn giản: chú Niên xuất phát từ ý tốt, bảo bố nó nên nghỉ việc nhà nước để lái xe chở hàng cho quầy dược, chú sẽ trả lương gấp bốn lần. Vậy mà bố nó nhất định không nghe. Thằng Sinh hơi lạ vì ông nội lại bênh bố nó và phản đối chú Niên kịch liệt. Chú Niên tức giận, bảo ông nội và bố nó toàn là những người bảo thủ, không thức thời. Ðến khi chú Niên chỉ tay lên chiếc đồng hồ cũ, chì chiết: "Chỉ cần nhìn chiếc đồng hồ han gỉ như cục sắt vụn vô dụng của bố để trong tủ kính bao lâu nay là đủ biết bố cổ hủ đến mức nào". Chú Niên vừa dứt lời, bất thần ông nội nhảy phắt đến góc nhà rút xoạt chiếc vợt cầu lông. Hôm ấy không có bố can ngăn chắc là chú Niên no đòn.
Ông nội quả là một người khó hiểu. Thời nay các luật sư hành nghề đã nhiều người trở nên khá giả nhưng nó thấy ông nội mở văn phòng luật sư chủ yếu chỉ để giúp dân làng hiểu biết thêm về pháp luật. Ðặc biệt những người bị oan sai, ông không hề tiếc công tiếc sức để giải oan cho họ. Về những chuyện đại loại như vậy, ở tuổi mười bảy nó đã hiểu được ít nhiều. Nhưng cái điều bí ẩn nằm trong cái thời khắc 9 giờ 15 phút vĩnh viễn trên chiếc đồng hồ cũ kia thì nó vẫn hoàn toàn mù tịt.
***
Bỗng nhiên có chuyện xảy ra: chú Niên bị bắt vì tội buôn bán thuốc giả, bị kết án bảy năm tù giam.
Ông nội gầy rộc đi. Ngoài thời gian tư vấn cho khách hàng, ông chỉ ngồi lặng lẽ bên cửa sổ, mắt nhìn vào xa xăm trong một nỗi buồn khôn tả. Thỉnh thoảng ông lại gọi bố mẹ thằng Sinh đến dặn đi dặn lại là phải năng đến trại giam thăm nuôi chú Niên. Ông nội nó thật kỳ lạ. Cái ngày chú Niên làm ăn bộn tiền thì ông giận chú tưởng như xúc đất đổ đi, vậy mà khi chú ngồi tù lại không có ai thương chú bằng ông.
Chiếc đồng hồ cũ kỹ của ông vẫn chỉ 9 giờ 15 phút.
Sợ ông buồn nên dạo này thằng Sinh thường xuyên đến thăm ông nội.
Những ngày ở cùng, nó bỗng phát hiện thấy tâm trạng ông khác thường. Một buổi chiều, ông nội cho gọi Sinh tới và nói với nó bằng một giọng buồn buồn:
- Cháu về lấy xe đèo ông đi có việc.
Ðập vào mắt nó là chiếc đồng hồ đã được cho vào túi ni-lông đặt trên bàn.
Nó đắn đo:
- Ði đâu hả ông?
- Ra bảo tàng của tỉnh. Cháu biết trụ sở của bảo tàng tỉnh không?
- Cháu biết.
Thằng Sinh nhìn chiếc đồng hồ qua túi giấy bóng. Vẫn chỉ đúng 9 giờ 15 phút.
Nhìn vẻ mặt căng thẳng của ông nội, nó không dám hỏi thêm.
***
Ông giám đốc bảo tàng xoay xoay chiếc đồng hồ với vẻ đầy nghĩ ngợi:
- Thưa bác... nghĩa là bác muốn đưa chiếc đồng hồ cũ này vào bảo tàng? Xin bác sơ qua vài nét về hiện vật này có được không ạ?
- Vâng, vâng, tôi hiểu. Nhưng lúc này tôi chỉ dám nói rất ngắn gọn đây là một kỷ vật trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Muốn tìm hiểu cặn kẽ về nó, tôi xin đồng chí một đặc ân là hãy cử một cán bộ đi khảo sát về hiện vật này. Có lẽ cũng không quá phức tạp đâu. Trận huyết chiến này giữa quân địch và Ðại đội Thanh niên Xung phong 31 của tỉnh ta xảy ra ở một địa điểm không quá xa thành phố và cũng chỉ mới cách đây bốn mươi năm. Nhiều nhân chứng hiện vẫn đang sống.
Ông giám đốc bảo tàng giọng vui vẻ:
- Thưa bác, đúng vậy! Sự kiện Ðại đội Thanh niên Xung phong 31 của tỉnh ta năm ấy đã san lấp hố bom thông đường cho hàng trăm chiếc xe chở lương thực vượt qua, kịp thời đưa ra tiền tuyến là một chiến công vang dội và cũng đã được Nhà nước ghi danh. Nhưng bác là người đưa hiện vật cụ thể này đến bảo tàng, cũng mong bác kể lại vài nét để...
Thằng Sinh bỗng thấy mặt ông nội hơi nhợt đi...
Cuối tháng, ông nội mất vì một cơn tai biến.
Thế là đến tận ngày ông ra đi thằng Sinh vẫn không hề biết vì sao cái đồng hồ của ông lại luôn chỉ vào 9 giờ 15 phút.
***
Năm sau, thằng Sinh đỗ vào khoa lịch sử nên có dịp thường xuyên đến bảo tàng. Một lần đứng cùng với đoàn tham quan nó được nghe cô thuyết minh viên của bảo tàng nói ràng rẽ từng lời:
- Xin giới thiệu với quý khách, đây là chiếc đồng hồ, một di vật trong chiến tranh chống Mỹ, cứu nước. Xin các quý vị hãy nhìn kỹ, lúc nào kim giờ và kim phút của nó cũng được chỉ vào thời khắc 9 giờ 15 phút. Vì sao lại như vậy? Câu chuyện được bắt đầu từ một buổi chiều khi một cựu thanh niên xung phong của Ðại đội 31 mang chiếc đồng hồ này đến nộp cho bảo tàng cùng sự im lặng đầy tâm trạng. Dù hết sức cố gắng chúng tôi vẫn không thể khai thác thêm gì ở ông. Ðồng chí giám đốc của chúng tôi đã quyết định mở một cuộc khảo sát để làm hồ sơ cho hiện vật. Phải tới sáu tháng sau mọi việc mới được hoàn tất. Trận bom năm ấy, đúng lúc Ðại đội Thanh niên Xung phong 31 vừa hoàn thành việc san lấp đoạn đường để hàng trăm chiếc xe ô-tô thoát hiểm thì máy bay địch ào đến. Một nữ đội viên trực báo động trên một quả đồi đã nhanh chóng thổi hồi còi dài để toàn đại đội kịp thời xuống hầm. Nhưng người nữ đội viên thanh niên xung phong ấy đã hy sinh anh dũng, trên tay vẫn nắm chặt chiếc đồng hồ. Khi truy điệu nữ đội viên nọ, đồng chí đại đội trưởng đã không nén nổi xúc động, giơ cao chiếc đồng hồ nói với toàn đại đội bằng những lời vô cùng tâm huyết: "Trái tim của đồng chí Thắm đã ngừng đập. Chiếc đồng hồ báo động cũng đã vĩnh viễn ngừng quay vào hồi 9 giờ 15 phút. 9 giờ 15 phút! Ðó là thời khắc đau thương và hào hùng của lịch sử không ai được phép quên! Với chúng ta, đồng chí Thắm cùng chiếc đồng hồ này vẫn sống mãi với thời gian. Chúng ta nguyện hãy sống sao cho không hổ thẹn với người đã khuất!". Hôm ấy không ai cầm nổi nước mắt. Những tiếng thét trả thù cho đồng đội rền vang mấy quả đồi.
Cô thuyết minh viên dừng lời một lát vì xúc động rồi tiếp tục:
- Thưa các quý vị, đồng chí đại đội trưởng ấy chính là người cựu thanh niên xung phong đã mang chiếc đồng hồ tặng cho bảo tàng chúng tôi. Rất tiếc là người đã suốt bốn mươi năm gìn giữ chiếc đồng hồ, một hiện vật vô giá đối với nhiều thế hệ ấy đã vĩnh viễn đi xa.
Ðoàn tham quan lặng người trước những lời thuyết minh của cô gái.
Không ai để ý thấy trong đoàn có một chàng trai mấy lần đưa tay lén lau nước mắt. Chàng trai đó là Sinh. Có lẽ chỉ có nó hiểu được rằng chiếc đồng hồ ấy không chỉ là lịch sử bốn mươi năm của quá khứ mà đối với ông cháu nó còn là nỗi đau không thể diễn thành lời của bốn mươi năm thời hiện tại.
Bất ngờ nó đưa tay lên nhìn đồng hồ. Thật kỳ diệu. Cũng đúng 9 giờ 15 phút!
