Vòng xoang di sản giữa lòng di sản

1/Từ ý tưởng của nhà nghiên cứu âm nhạc Bùi Trọng Hiền, mới đây, “bản giao hưởng” từ đại ngàn đã hòa vào “dòng chảy di sản” của Hà Nội. Khán giả đã được thưởng thức buổi biểu diễn ngẫu hứng và ấn tượng của 18 nghệ nhân Ba Na, hai nghệ nhân Jrai cùng “đạo diễn” Bùi Trọng Hiền với những bài chiêng có tiết tấu rất vui nhộn như “Mừng lúa mới”, “Đi hái chuối” hay “Uống rượu ở nhà rông”, “Người đàn ông đi lang thang”, “Tiếng con nai kêu”, “Đi hái rau”…

Từ Trung tâm thông tin văn hóa Hồ Gươm, các nghệ nhân Tây Nguyên đã trình diễn quanh khu vực Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục ở trung tâm Thủ đô, di chuyển dọc theo đường Đinh Tiên Hoàng, hạ màn tại tượng đài quyết tử. Sự xuất hiện này đem tới tiếng âm vang đại ngàn và chất nguyên sơ của miền đất đỏ cao nguyên. Hàng trăm người đã cùng theo dõi, hưởng ứng, nắm tay nhau kết thành đoàn trong điệu múa xoang ngẫu hứng và âm nhạc rộn ràng.

Trước đó, tại Nhà máy Xe lửa Gia Lâm, cảm tác hùng vĩ từ đại ngàn theo đôi tay, nhịp chân của đồng bào - những người đang thực hành di sản đã gây được hiệu ứng đám đông cuồng nhiệt. Vừa đóng vai trò đạo diễn chương trình, vừa làm MC diễn giải về cồng chiêng Tây Nguyên cho khán giả, nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền cho biết, chúng tôi gọi dàn cồng chiêng Tây Nguyên là một sự hợp tấu, là một dàn nhạc có thể ví như một cây đàn khổng lồ. Bởi trong dàn chiêng, mỗi chiêng là một nốt nhạc, đòi hỏi sự tập trung cao độ và sự phối hợp điêu luyện giữa các nốt để hòa cùng nhau tạo ra những bản hòa tấu của đại ngàn. Có thể nói tiết tấu đã nằm trong bản năng, chảy trong cơ thể người Tây Nguyên. Những người dân nơi đây cuộc sống tuy còn rất khó khăn nhưng lại sở hữu một dàn cồng chiêng thật kỳ vĩ. Đây chính là đặc điểm hết sức đặc biệt để UNESCO công nhận không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên là di sản thế giới.

Đoàn nghệ nhân cồng chiêng Ba Na tấu lên bản “Ngẫu hứng đại ngàn” giữa Nhà máy Xe lửa Gia Lâm.

Hương sắc Tây Nguyên.

Nghệ nhân dân ca Puih Hwê với khúc ru êm mà vang vọng cả không gian.

Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền giới thiệu cây đàn ting ning của người Ba Na.

Du khách trong và ngoài nước tay trong tay hòa nhịp theo điệu múa xoang.

2/Hiệu ứng âm thanh sống động từ nhịp di chuyển của các nghệ nhân khiến đông đảo người dân có mặt trong không gian nhà xưởng cùng hòa theo âm hưởng của miên man núi đồi mà tay trong tay, cùng đi và múa theo vòng xoang truyền thống của người Ba Na. Anh Hiền nói, nếu quí vị nghe một dàn cồng chiêng chuyển động trong một không gian hình tròn như thế này, thực ra chúng ta đang được nghe bài chiêng đó đang chạy và tạo ra hiệu ứng âm thanh vòm surround, mỗi người sẽ cảm nhận được từng nốt nhạc đi qua mình khi dàn cồng chiêng di chuyển qua.

Nhiều khán giả đã lặn lội hàng trăm cây số để được xem cồng chiêng Ba Na. Giám tuyển nghệ thuật Lê Thuận Uyên đánh giá, việc sử dụng một di sản lâu năm để thể hiện các tác phẩm nghệ thuật đem đến sự cộng hưởng mạnh mẽ khiến trải nghiệm thưởng thức của khán giả được nâng lên. Chương trình “Ngẫu hứng đại ngàn” đã thật sự đưa di sản văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên hòa “dòng chảy” văn hóa Thăng Long. “Hướng bảo tồn quan trọng nhất bây giờ là làm sao để lớp trẻ hiểu và yêu cồng chiêng. Trước sự xâm thực mạnh của những nền văn hóa mới vào các bản làng, việc vẫn còn lưu giữ được những dàn cồng chiêng như vậy chính là tiếng nói khát khao của đồng bào Tây Nguyên muốn được tiếp tục giữ gìn và ngợi ca tiếng cồng chiêng của mình. Bởi, nếu mất đi âm nhạc cồng chiêng thì một phần giá trị văn hóa Tây Nguyên sẽ biến mất”, anh Bùi Trọng Hiền bộc bạch.