Cuối tháng trước, Tổ chức Khí tượng thế giới tuyên bố năm 2015 là năm nóng kỷ lục do hiện tượng El Nino phát triển mạnh và sự nóng lên toàn cầu. Theo Cơ quan bảo vệ môi trường Mỹ, các phương tiện giao thông là yếu tố hàng đầu đóng góp vào hiệu ứng nhà kính của nước này, chiếm tới 51% lượng khí thải trung bình của các hộ gia đình, càng làm trầm trọng thêm hiện tượng biến đổi khí hậu toàn cầu. Mới đây, vụ bê bối khí thải của Hãng ô-tô Volkswagen một lần nữa gióng lên hồi chuông báo động về tình trạng khí thải xe cộ vượt ngưỡng an toàn gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng xấu tới sức khỏe con người. Theo số liệu ước tính của Tổ chức Y tế thế giới, hằng năm ở Anh có tới hơn 29 nghìn người chết sớm do ô nhiễm không khí. Trên thế giới mỗi năm ô nhiễm không khí gây ra cái chết của hơn ba triệu người, chủ yếu là các bệnh liên quan đến tim mạch, hô hấp, thậm chí ung thư.
“Một ngày không xe hơi”
Thành phố được thiết kế cho con người chứ không phải xe hơi. Tình trạng ô nhiễm và tắc nghẽn ở những đô thị lớn khiến chính quyền nhiều thành phố trên khắp thế giới đã đưa ra những sáng kiến và áp dụng những biện pháp nhằm giảm xe hơi, khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông công cộng và thay thế xe hơi bằng những phương tiện giao thông bền vững khác.
Từ năm 2000, châu Âu đã tổ chức chiến dịch Tuần lễ giao thông châu Âu vào tháng 9, nhằm xúc tiến giao thông bền vững và tăng cường nhận thức của người dân về việc phải cải thiện môi trường và chất lượng sống ở đô thị được rất nhiều thành phố hưởng ứng. Năm nay, hoạt động “Một ngày không xe hơi” là điểm sáng của tuần lễ giao thông. Ủy viên châu Âu về vấn đề giao thông Violeta Bulc nói: “Tuần lễ giao thông châu Âu nhắc nhở rằng mỗi người trong chúng ta có thể làm nên sự khác biệt. Nếu chúng ta chọn đi bộ hoặc đạp xe nhiều hơn, hoặc ưu tiên sử dụng giao thông công cộng hoặc kết hợp các phương thức giao thông bền vững này, châu Âu có thể thu được những lợi ích xã hội đáng kể. Cùng nhau, những lựa chọn cá nhân của chúng ta có thể làm giảm khí thải CO2, tắc nghẽn đô thị, tiếng ồn, tai nạn giao thông, ô nhiễm không khí và tạo ra một môi trường giao thông tốt hơn”.
Ảnh hưởng của Tuần giao thông châu Âu tăng lên một cách vững chắc trên khắp thế giới. Năm nay có khoảng 1.000 thành phố tham gia bao gồm cả những thành phố ở Brazil, hay Bueno Aires (Argentina), Montreal (Canada), Đài Bắc (Trung Quốc)... Thành phố Brussels (Bỉ) nơi được coi là thủ đô tắc nghẽn của châu Âu, đã tham gia vào Ngày chủ nhật không xe hơi từ 15 năm nay, cấm ô-tô hoàn toàn trên diện tích 160 km2 ở trung tâm thành phố cho các hoạt động của người dân đi lại và vui chơi. Paris (Pháp) năm nay lần đầu tiên góp mặt với ngày không xe hơi ở 1/4 thành phố. Người dân hân hoan đi bộ, đi xe đạp trên các tuyến phố cấm ô-tô, sử dụng phương tiện giao thông công cộng, tận hưởng bầu không khí trong lành và ít tiếng ồn hiếm có. Trước đó, vào tháng ba năm nay, chính quyền thành phố cũng đã hạn chế 50% xe cá nhân bằng lệnh cấm xe ô-tô theo biển chẵn lẻ tùy ngày. New Delhi (Ấn Độ), thành phố được xem có mức ô nhiễm nặng nhất thế giới cũng tiếp bước trong tháng 10. Chính quyền từng bị chỉ trích không có biện pháp hiệu quả chống ô nhiễm không khí, đã quyết tâm thực hiện ý tưởng ngày không ô tô mỗi tháng một lần tại một số khu vực trong trung tâm thành phố.
Một ngày không ô-tô, dù chưa mang lại kết quả rõ rệt hay lâu dài nhưng đó là những nỗ lực ban đầu để hướng tới những hành động xa hơn vì một môi trường sống xanh ở đô thị.
| Những lựa chọn cá nhân của chúng ta có thể làm giảm khí thải CO2. |
Và những hướng đi bền vững
Trên khắp thế giới và đặc biệt ở châu Âu, chính quyền nhiều thành phố đang áp dụng những biện pháp nhằm giảm xe hơi cá nhân ở trung tâm nội đô và khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng để giảm ô nhiễm và tắc nghẽn. Thành phố Madrid (Tây Ban Nha) cấm ô-tô từ bên ngoài vào trung tâm thành phố từ đầu năm nay và thành phố Milan (Italia) có sáng kiến phát vé đi tàu xe công cộng miễn phí cho những ai tham gia giao thông để ô-tô riêng ở nhà.
Hàng trăm thành phố trở lại với các dự án xe đạp, xe điện, xe hybrid. Thị trưởng thành phố London (Anh) tuyên bố ủng hộ xe đạp và đầu tư một tỷ USD cho các chương trình khuyến khích người dân sử dụng xe đạp đồng thời chuyển đổi không gian công cộng cho phù hợp với người đi bộ và đi xe đạp. Thành phố Copenhagen (Đan Mạch) trong nhiều năm đã đầu tư xây dựng 249 tuyến đường cho xe đạp với tổng chiều dài lên đến hàng trăm km, thuận tiện cho cư dân đi lại. Chính vì vậy tới một nửa dân số tại đây hàng ngày tham gia giao thông bằng xe đạp.
Hàng chục thành phố, thị trấn khác ở châu Âu đã cấm xe hơi hoàn toàn trong nội đô, Dereck Palmer, người tư vấn chính tại Phòng nghiên cứu giao thông - một tổ chức phi lợi nhuận độc lập của Anh nói. Nhưng chủ yếu là các thành phố nhỏ với mục đích phục vụ khách du lịch là chính. Với các thành phố lớn, đây không phải là việc dễ dàng do áp lực lớn về dân số và nhu cầu đi lại.
Tuy vậy, tháng trước Oslo, thủ đô Na Uy đã có một quyết định táo bạo: Cấm phương tiện giao thông ở trung tâm thành phố hoàn toàn vào năm 2019, hội đồng thành phố nói rằng mục đích là nhằm cắt giảm xe hơi khoảng 20% vào nằm 2019 và 30% vào năm 2030. Sau đó những xe hơi còn sử dụng cũng không phát thải khí gây ô nhiễm nữa.
Lan Marie Nguyen Berd một thành viên của Đảng Xanh nói: “Chúng tôi từng bước giảm không gian lưu thông cho xe hơi, chuyển sang cho người đi bộ và cho xe đạp. 30 làn đường mới cho xe đạp sẽ là một sự tăng trưởng có ý nghĩa trong đầu tư tổng thể cho giao thông công cộng bao gồm đường sắt, đường xe buýt điện và đường xe điện. Tham vọng của chúng tôi là mở rộng vùng cấm xe hơi hơn nữa!”.
Thành phố muốn đưa ra nhiều lựa chọn cho giao thông công cộng, được kết nối với nhau bởi các đầu mối giao thông vận tải đa phương thức có thể vận hành hiệu quả một khi xe hơi không còn. Mấu chốt là để cung cấp sự chuyển đổi liền mạch khiến người đi lại không mất thời gian khi chuyển từ xe buýt sang tàu hỏa hoặc xe đạp. Hình thái giao thông tầng lớp này đã được những người ủng hộ giao thông bền vững tìm kiếm từ lâu nhưng lần đầu tiên nó trở nên khả thi hơn trong thời đại kỹ thuật số của những ứng dụng điện thoại thông minh và kết nối công nghệ thông tin nhanh. Tuy vậy kế hoạch này đã nhận được những phản ứng trái chiều. Chỉ có khoảng 1.000 dân nằm trong vùng bị ảnh hưởng, nhưng có tới gần 90 nghìn người tới đây làm việc hàng ngày và một số lo ngại rằng lệnh cấm này sẽ khiến họ mất thêm 45 phút mỗi ngày cho việc đi lại. Chưa kể có tới 11 trung tâm mua sắm lớn trong số 54 trung tâm mua sắm của thành phố nằm trong khu vực này có khả năng cũng chịu thiệt thòi như nhiều doanh nghiệp lo ngại.
Khó khăn còn nhiều, và giao thông bền vững không phải là bài toán của ngày một ngày hai nhưng hiệu quả bước đầu từ những nỗ lực vì một môi trường sống trong lành của cư dân đô thị và rộng hơn của hơn bảy tỷ người trên hành tinh này là động lực thúc đẩy cho những sáng kiến, quyết sách táo bạo và hiệu quả hơn nữa từ các chính quyền.
