1/Theo thống kê của doanh số thị trường ô-tô Việt Nam năm 2022, cứ gần một phút lại có một chiếc ô-tô được bán ra. Trong khi đó, diện tích các bãi đỗ xe trên địa bàn Hà Nội hiện tại chỉ chiếm 0,12% diện tích các quận nội thành, đáp ứng cho khoảng 10% nhu cầu đỗ xe của người dân.
Do nhu cầu tìm chỗ đỗ xe lớn hơn rất nhiều so khả năng của các bên cung cấp dịch vụ bến bãi; các hầm đỗ của chung cư cũng trong tình trạng quá tải khiến cho các bãi đỗ xe tự phát nở rộ, cứ đâu có diện tích để vừa xe là thành chỗ đỗ xe. Bãi đỗ xe tự phát có thể là ở vỉa hè, sân cơ quan, sân công viên, thậm chí là đỗ cả dưới lòng đường. Không chỉ ô-tô, nhiều chung cư còn lâm vào cảnh thiếu chỗ để xe máy. Hình ảnh hàng đôi, hàng ba xe máy dàn trên vỉa hè, dưới sân chung cư hay dưới chân các nhà tập thể là điều dễ dàng bắt gặp.
Trước một cửa hàng kinh doanh nhỏ trên đường Xuân Thủy, chị Nguyễn Ngọc Huyền (32 tuổi) bức xúc khi ngày nào đến mở cửa hàng cũng có một chiếc ô-tô đỗ gần hết lối đi. Thường những xe để lại số điện thoại thì sẽ liên hệ được chủ xe ngay, còn có những xe đỗ ở đó đến nửa buổi sáng, thì chủ hàng không buôn bán được gì. Nếu như không đỗ xe trên vỉa hè, nhiều người sẽ chọn đỗ ngay dưới lòng đường gây cản trở giao thông trong khu vực. Trên đoạn đường Nguyễn Công Hoan (Ba Đình), Nguyên Hồng (Đống Đa), Nguyễn Phong Sắc (Cầu Giấy)… Không khó để thấy được hình ảnh những hàng xe nối đuôi nhau dưới lòng đường, gây bất tiện cho người dân và các phương tiện lưu thông trên đường.
2/Khi bài toán chỗ để xe chưa được giải, người dân sẽ phải đối mặt hàng loạt rủi ro có thể xảy ra. Đối với cộng đồng, đó là nguy cơ mất an ninh trật tự công cộng. Những bãi đỗ xe tự phát hình thành đi kèm theo đó có những thành phần tự dưng “bảo kê”. Chỉ cần có một chút dấu hiệu giành khách hay lấn chiếm diện tích thì những người này sẵn sàng ra mặt thị uy, xô xát.
Rủi ro có thể đến với những người sở hữu ô-tô như: bị bẻ gương, chọc lốp, thậm chí là phá hoại xe, đột nhập xe đánh cắp tài sản. Tình trạng này xảy ra nhiều nhất đối với những xe để tạm bợ bên đường và cả những bãi đỗ xe tự phát ngoài trời. Người chịu thiệt chắc chắn là chủ xe nếu như không làm hợp đồng rõ ràng với bên trông giữ xe - điều mà ít bãi đỗ xe thực hiện được.
Bên cạnh đó, để có một chỗ đỗ xe an toàn, tránh mưa, tránh nắng, có bảo vệ, nhiều người đã phải “cắn răng” bỏ ra một số tiền lớn cho một “lốt” để ô-tô dưới hầm chung cư hoặc những nơi trông xe có mái che an toàn. Được biết, để có một “lốt” ở chung cư không phải điều đơn giản. Chủ xe phải tìm được chủ căn hộ có đăng ký chỗ để xe nhưng lại không có xe. Từ đó, theo tùy từng mức giá thỏa thuận, chủ xe nhờ chủ nhà đứng tên “lốt” để có thể gửi xe. Chi phí thường dao động từ 1,5 đến 3 triệu đồng/chỗ, chưa kể phí sang nhượng hoặc chính chủ nhà đó cho thuê lại.
Theo quy định của chung cư, mỗi một căn hộ nhận nhà sẽ được nhận kèm theo ít nhất một chỗ để xe. Tuy nhiên do thiếu nơi để xe một cách trầm trọng, nhiều người dù không phải cư dân nhưng vẫn đem xe vào gửi do dịch vụ “buôn bán lốt xe”. Vậy nên đi kèm với nỗi lo mua nhà ổn định nơi ở, người dân lại phải canh cánh thêm một tiêu chí chỗ đỗ xe nếu không muốn tài sản của mình có thể gặp rủi ro bất cứ lúc nào.
Theo “Đề án phát triển kinh tế đô thị thành phố Hà Nội tầm nhìn 2030”, trong đó có mục “Phân vùng hoạt động của xe máy phù hợp với cơ sở hạ tầng và năng lực phục vụ của hệ thống giao thông vận tải hành khách công cộng, tiến tới dừng hoạt động xe máy trên địa bàn các quận vào năm 2030”, nhằm giảm ô nhiễm môi trường, giảm tình trạng ùn tắc. Tuy nhiên, đề án chỉ thành công nếu như “hệ thống giao thông vận tải hành khách công cộng phù hợp cơ sở hạ tầng và bảo đảm năng lực phục vụ”.
Cụ thể, với đặc điểm đường sá nhiều ngõ ngách, nhà trong ngõ chật hẹp, cách xa với mặt đường chính thì các phương tiện giao thông công cộng khó mà đáp ứng được nhu cầu đi lại của người dân. Ngược lại, nếu cấm xe máy, lượng ô-tô có thể sẽ tăng lên do nhu cầu đi lại và tình trạng thiếu chỗ để xe vốn đã trầm trọng sẽ ngày càng khó giải hơn. Theo TS Nguyễn Xuân Thuỷ, chuyên gia giao thông đô thị, khi mà hạ tầng còn yếu kém, đa số đường nhỏ hẹp thì đề án cấm xe máy thậm chí có thể làm tăng nguy cơ ùn tắc và ô nhiễm tại nội thành gấp nhiều lần hiện nay.
