Tôn vinh tác giả phác thảo mẫu Quốc huy

Lần đầu tiên gần 200 tài liệu lưu trữ về sự ra đời của Quốc huy Việt Nam và bản gốc những phác thảo mẫu vẽ Quốc huy của cố họa sĩ Bùi Trang Chước được giới thiệu tới công chúng qua triển lãm “Phác thảo mẫu Quốc huy Việt Nam - Họa sĩ Bùi Trang Chước”, nhân kỷ niệm 75 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9.

Một số phác thảo Quốc huy do cố họa sĩ Bùi Trang Chước sáng tác.
Một số phác thảo Quốc huy do cố họa sĩ Bùi Trang Chước sáng tác.

Triển lãm do Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước phối hợp Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tổ chức. Theo đó, cuộc thi sáng tác mẫu Quốc huy được phát động năm 1951, đã thu hút đông đảo họa sĩ cả nước. Họa sĩ Bùi Trang Chước (1915 - 1992) tên thật là Nguyễn Văn Chước, tốt nghiệp Trường cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương (khóa 1936 - 1941), là người Việt Nam vẽ tem bưu chính đầu tiên ở Đông Dương. Năm 1953, ông được biệt phái làm nhiệm vụ sáng tạo mẫu Bằng khen, Huân chương, Huy chương cho Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và bắt đầu tham gia cuộc thi sáng tác mẫu Quốc huy. 

Họa sĩ đã có hành trình sáng tạo mẫu Quốc huy Việt Nam vô cùng ấn tượng với 112 bản vẽ nghiên cứu, phác thảo và bản vẽ chì chi tiết. Trong đó, 15 bản phác thảo mẫu Quốc huy nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa của ông được Ban Mỹ thuật - Ngành Văn nghệ T.Ư chọn gửi Bộ Tuyên truyền để trình Thủ tướng Chính phủ tháng 10-1954.

Tôn vinh tác giả phác thảo mẫu Quốc huy -0
Khách tham quan tìm hiểu bản phác thảo gốc Quốc huy của họa sĩ Bùi Trang Chước. 

Ông Đặng Thanh Tùng - Cục trưởng Văn thư, Lưu trữ quốc gia cho biết: Các tài liệu gốc phác thảo Quốc huy là tài sản quốc gia nên chúng tôi rất thận trọng trong lần đầu tiên đưa những bản gốc ra để triển lãm. Để có được những tài liệu trưng bày tại đây, ngoài tư liệu lưu trữ của chúng tôi, còn lại là các tài liệu, hình ảnh của cố họa sĩ được gia đình bảo quản rất tốt. Rất nhiều nhà sưu tập cá nhân đã muốn mua lại với số tiền rất lớn tất cả những mẫu phác thảo này nhưng bằng lòng yêu nước, gia đình họa sĩ muốn để lại cho Nhà nước. Chúng tôi cũng xác định đó là tài liệu lưu trữ quý hiếm mà trong kho còn thiếu nên ngoài một số tư liệu do gia đình họa sĩ tặng, chúng tôi cũng đã đề nghị mua lại với kinh phí khiêm tốn. Trong số các hiện vật phác thảo đó một số còn khá tốt, một số đã bị ẩm, ố phải tu bổ phục chế bằng các nghiệp vụ bồi nền để giữ bản gốc. 

Theo bà Nguyễn Thị Minh Thủy, con gái cố họa sĩ Bùi Trang Chước thì để làm được cuộc triển lãm như ngày hôm nay là cả một thời gian dài, mấy năm liền. Các mẫu phác thảo được họa sĩ sáng tác năm trong thời gian kháng chiến chống Pháp, tất cả các bản vẽ được ông cuộn lại từng gói một và luôn mang theo mình đi khắp nơi, chính vì vậy nhiều tư liệu cũng như các tác phẩm hội họa đã bị thất thoát nhiều. Sau kháng chiến, các tư liệu còn lại được họa sĩ và gia đình bảo quản tại nhà.

Trước những phác thảo gốc có giá trị lịch sử, họa sĩ Lương Xuân Đoàn - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam nhấn mạnh: Có thể nói đây là một triển lãm rất quan trọng, lần đầu tiên công bố chính thức các mẫu Quốc huy Việt Nam do họa sĩ Bùi Trang Chước sáng tác tại chiến khu Việt Bắc. Trong lĩnh vực đồ họa thì họa sĩ Bùi Trang Chước là một người hàng đầu. Ông là ngọn bút tinh tế nhất tạo nên những cấu trúc đẹp không chỉ ở mẫu huân, huy chương, tem bưu chính mà còn cả những tờ giấy bạc đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và cuối cùng là mẫu Quốc huy nước ta. Để tới được mẫu quốc huy được chọn thì đã có hàng trăm mẫu phác thảo được ông tận tụy tìm kiếm để ta được một hình nét và cốt nền chân xác nhất của quốc huy. Việc sáng tạo ấy cũng có những chớp lóe cuối cùng để hiện hữu mẫu Quốc huy và làm cơ sở để T.Ư chỉ đạo họa sĩ Trần Văn Cẩn hoàn thiện, chỉnh sửa thành mẫu Quốc huy mà chúng ta đang được sử dụng ngày nay. Cố họa sĩ Bùi Trang Chước chỉ biết có sáng tạo và sáng tạo không ngừng bằng những cống hiến thầm lặng. Tôi cho đó là một bài học quý về phẩm cách của một nghệ sĩ tài năng, sự bảo trọng phẩm cách của ông cho đến phút cuối cùng là một tấm gương cho các thế hệ đến sau.

Bên cạnh những đóng góp đối với việc sáng tạo mẫu Quốc huy Việt Nam, họa sĩ Bùi Trang Chước còn để lại những tác phẩm hội họa có giá trị với các chất liệu phong phú và hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, như tác phẩm: “Thiếu nữ ngồi” (năm 1939), “Khu gang thép Thái Nguyên” (năm 1962)…