TS Trần Thị Minh Thi.
- Là người am hiểu và nghiên cứu sâu về những vấn đề đang đặt ra với phụ nữ Việt Nam, xin chị cho biết, những khó khăn, những rào cản mà giới nữ gặp phải trong tiếp cận các cơ hội bình đẳng của xã hội hiện nay cụ thể là gì?
- Trong hơn một phần tư thế kỷ qua, Việt Nam đã có những tiến bộ đáng kể trong việc bảo đảm bình đẳng giới. Việt Nam được Liên Hiệp quốc đánh giá là nước có nhiều tiến bộ trong cải thiện bình đẳng giới, thể hiện qua các chỉ số khoảng cách giới và bất bình đẳng giới. Phụ nữ đang đóng góp lớn vào lĩnh vực kinh tế, có những bình đẳng nhất định trong y tế và giáo dục, nhưng quyền trong hệ thống chính trị còn rất hạn chế. Tỷ lệ đại diện của nữ giới trong Quốc hội khá cao so với chuẩn khu vực nhưng chưa ổn định qua các nhiệm kỳ. Trong hệ thống quản lý nhà nước, phụ nữ có mặt ở các vị trí chủ chốt nhưng chủ yếu ở vị trí cấp phó. Ở hệ thống chính quyền các cấp, phụ nữ chiếm tỷ lệ rất nhỏ là lãnh đạo, càng cấp cao, tỷ lệ phụ nữ lãnh đạo càng thấp hơn.
Phụ nữ Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế và lực lượng lao động, nhưng vẫn còn khoảng cách về mức lương, chất lượng việc làm, nhất là phụ nữ khu vực phi chính thức và dân tộc. Trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, Việt Nam đã đạt được những kết quả tốt về bình đẳng giới nhưng vẫn còn khoảng trống lớn về cung cấp dịch vụ mầm non cho trẻ dưới 3 tuổi, đặt ra gánh nặng lớn cho phụ nữ làm việc. Trong gia đình, sự biến đổi vai trò của người vợ và người chồng trong gia đình đang diễn ra theo hướng hiện đại hơn nhưng còn chậm với gánh nặng lao động “kép” với người vợ. Bên cạnh đó, xã hội vẫn tồn tại những quan điểm còn lạc hậu, như tâm lý ưa thích sinh con trai, mặc dù một số nghiên cứu cho thấy, cha mẹ không mong đợi về an sinh tuổi già từ những hỗ trợ của con cái, cũng như việc thờ cúng tổ tiên hiện nay do cả con trai và con gái thực hiện.
- Tại sao xã hội ngày càng phát triển, con người trong xã hội hiện đại tư tưởng cũng ngày càng tiến bộ nhưng phụ nữ vẫn gặp nhiều khó khăn, rào cản như vậy?
- Rào cản trước hết là từ thể chế và chính sách chưa phù hợp và chưa đủ nhạy cảm giới. Ví dụ, chính sách nghỉ sinh yêu cầu phụ nữ quay trở lại làm việc sau khi sinh 6 tháng, trong khi hầu như không cung ứng dịch vụ công chăm sóc trẻ dưới 3 tuổi. Chính sách bổ nhiệm chưa đưa ra các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới khi Luật Bình đẳng giới ghi rằng nam, nữ bình đẳng về độ tuổi khi được đề bạt, bổ nhiệm vào cùng vị trí quản lý, lãnh đạo nhưng để được đề bạt nam và nữ đều cần có những tiêu chuẩn tương đương và nữ thường khó đạt được do phải trừ thời gian thai sản, nuôi con, việc nhà và chưa kể những rào cản văn hóa khác.
Tiếp đến là rào cản từ định kiến văn hóa. Định kiến giới về năng lực lãnh đạo của phụ nữ và nam giới tồn tại ở cả đội ngũ cán bộ lãnh đạo đến người dân. Công chúng cho rằng, cho dù là lãnh đạo nữ thì trước tiên cũng cần phải đạt được những chuẩn mực truyền thống dành riêng cho nữ giới. Đó là bảo đảm tứ đức, khả năng quán xuyến việc nhà, chăm sóc con cái, chăm lo cho chồng con. Nữ giới đi làm chỉ được đánh giá là toàn diện khi họ vừa thực hiện tốt trách nhiệm xã hội vừa chu toàn được các công việc gia đình.
Rào cản nữa là yếu tố gánh nặng gia đình. Đây là một trong những cản trở lớn nhất với phụ nữ đi làm. Dù bình đẳng giới đã mang lại nhiều cơ hội cho phụ nữ, nhưng vai trò giới trong gia đình thay đổi rất chậm. Theo đó, phụ nữ vẫn là người chịu trách nhiệm chính trong chăm sóc các thành viên, và quản lý, thực hiện các việc nhà. Gánh nặng này đặc biệt lớn đối với những phụ nữ đi làm sống ở đô thị và các thành phố lớn. Trong bối cảnh của thực phẩm kém an toàn, hàng tiêu dùng kém chất lượng, kẹt xe, áp lực học thêm của con cái, thì sức ép thời gian và công sức để người phụ nữ hoàn thành cả việc nhà và việc cơ quan là rất lớn.
- Vậy theo chị, chúng ta cần giải quyết những bất cập trên ra sao để giúp người phụ nữ thực sự được tiếp cận các cơ hội bình đẳng của xã hội?
- Một số hoạt động thúc đẩy bình đẳng giới hiện nay dường như đang quá đề cao sự nghiệp của phụ nữ mà chưa bàn bạc nhiều về những dịch vụ xã hội hỗ trợ gánh nặng chăm sóc và việc nhà cho phụ nữ. Câu hỏi đặt ra là nên chăng tạo một hành lang pháp lý thuận lợi, bình đẳng, cùng với hệ thống dịch vụ hỗ trợ hoàn thiện để phụ nữ có cơ hội tiếp cận bình đẳng với nam giới trong các lĩnh vực, và giảm nhẹ những gánh nặng cho phụ nữ đi làm.
Xây dựng và phát triển thể chế xã hội cũng góp phần hoàn thiện thể chế, qua đó, giúp phụ nữ tham gia chính trị nhiều hơn. Các vấn đề phát triển xã hội quan trọng như bình đẳng giới, bền vững môi trường, giáo dục, sức khỏe gia đình, an sinh xã hội, nguồn lực y tế có liên quan đến sự phồn vinh về văn hóa và kinh tế của đất nước, đến lượt nó, sẽ là cơ hội để phụ nữ có thể tham gia vào lĩnh vực chính trị và những hoạt động ngoài gia đình.
- Xin cảm ơn những chia sẻ của chị!
