“Tay ngang” mà không “tay mơ”!

“Gặp gỡ mùa thu” và “mối tình sét đánh”

Gương mặt trẻ nổi bật, tiến được xa nhất trong năm 2016 của làng điện ảnh Việt lại có phần “ẩn dật” và khá khép mình trước báo chí. Vẻ như Lân hơi bối rối khi nói về mình, cái bối rối của một kẻ tay ngang nhưng đã sớm gặt hái được thành công ngay từ những sản phẩm đầu tay, trong một cái nghề mà may mắn luôn chỉ dành cho số ít. “Khác với vẻ ngoài, Lân thật ra là một tay rất “chì”, chưa bao giờ chịu nao núng trước khó khăn và hết sức rạch ròi trong công việc” - Đạo diễn Phan Đăng Di “bắt vở” học trò của mình.

Chàng trai sở hữu gương mặt hiền khô cùng cặp kính cận ngơ ngác này từng có một lối rẽ bất ngờ và quyết liệt. Ban đầu chỉ là sở thích chụp ảnh thời sinh viên và quay video kiếm cơm thuở mới ra trường, đùng cái, năm 2012, bám càng cậu bạn thân tham dự “Gặp gỡ mùa thu” khóa đầu, thế rồi bị điện ảnh hớp hồn từ đấy. Tấm bằng Kiến trúc tuy không dùng để xin việc, nhưng lại là “đặc sản” ở Lân khi làm phim. “Tôi rất hay cầm máy đi lang thang và thường bị hấp dẫn bởi những yếu tố thuộc về không gian” - Lân nói.

“Another City” (Một thành phố khác) - Bộ phim ngắn đình đám trong năm của Lân chính là sự trăn trở của một người trẻ lắm ưu tư về không gian sống giữa thời buổi “phố phường chật hẹp, người đông đúc” này. Đóng máy vào cuối năm 2015, sang đầu 2016, phim bắt đầu gặt hái cơ man giải thưởng khi tham dự các LHP trong và ngoài nước: Đại diện đầu tiên của Việt Nam có phim tham dự phần tranh giải chính thức dành cho phim ngắn tại LHPQT Berlin vào tháng 2; Giải Chú ý đặc biệt (Special Mention) tại LHPQT Phim Độc lập IndieLisboa - Bồ Đào Nha vào tháng 5; Giải “Tưởng niệm Ingmar Bergman” trị giá 5.000 Euro tại LHP Uppsala - LHP ngắn danh giá nhất vùng Bắc Âu... Và mới đây nhất là giải Đạo diễn xuất sắc cho hạng mục phim ngắn - LHPQT Hà Nội 2016...

Trước đó, “Chuyện mọi nhà” - phim ngắn đầu tay của Lân cũng từng tranh giải YxineFF 2012 và góp mặt tại các LHP tài liệu danh tiếng thế giới như CPH: DOX (Đan Mạch), Visions du Réel (Thụy Sĩ)... Đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp nhớ lại cú “đập cánh” đầu tiên này của Lân: “Một phim tài liệu ngắn, nhưng chứa đựng những cảm xúc dài dằng dặc về sự đơn độc trong không gian thành phố. Hâm mộ Lân từ đấy, nên khi nghe Lân thổ lộ muốn làm một phim truyện ngắn, tôi đã rất hào hứng cổ vũ”.

“Another City” chỉ mất 11 ngày quay, nhưng lại mất tới sáu tháng tiền kỳ và vô số cân nhắc khác. “Rất lâu sau đó, Lân mới nhích thêm vài bước. Những việc người khác làm vèo cái là xong, thì Lân cứ kiên nhẫn, tỉ mẩn, gấp rút một cách từ từ. Thú thật, chờ hơi lâu, nếu là cho một phim truyện ngắn! Nhưng khi Lân mang bản phim sơ dựng đến thì tôi biết rằng, sự chờ đợi hoàn toàn bõ công!” - Đạo diễn “Đập cánh giữa không trung” nói.

“Tuy mới chỉ kịp thể hiện mình qua hai bộ phim ngắn nhưng Lân đã sớm bộc lộ một tư duy làm phim mạch lạc, lý tính, cùng một phông kiến thức chắc chắn, đủ để đàng hoàng bước ra những “sới vật” hàng đầu của dân làm điện ảnh mà chẳng hề phải e ngạị. Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt hiện nay của môi trường làm phim độc lập, nghệ thuật toàn cầu, một đạo diễn muốn trụ lại và phát triển được cần có nền tảng văn hóa, biết mình muốn gì, hiểu hệ thống vận hành ra làm sao... để xông ra tìm cơ hội bằng một ý chí thép. Xét trên những yêu cầu đó, Lân có lẽ là một trong những đạo diễn trẻ hiếm hoi của Việt Nam hội đủ tố chất để bắt đầu cuộc chơi” - Đạo diễn Phan Đăng Di phấn chấn.

“Thành phố nào thì cũng không bằng Hà Nội”

Lân cầm tinh con hổ (1986), lại sinh vào giờ chập choạng tối, nên hưởng số... lọ mọ. “Tay ngang nên làm phim hẳn cũng vất hơn người khác, cứ phải vừa làm vừa mày mò” - Lân bảo. Nhưng đạo diễn Phan Đăng Di thì lại cho rằng, đó mới chính là nét độc đáo ở Lân: “Được đào tạo về chuyên ngành Quy hoạch đô thị, nhà làm phim trẻ này vì thế có cái hay là không bị vướng vào những khuôn phép câu nệ vốn có của các trường phim. Thay vì cố kể một câu chuyện, Lân sẽ chú ý nhiều hơn đến không gian, nơi câu chuyện diễn ra...”.

Điều thú vị ở “Another City” là từ những mảnh ghép tưởng chừng như rời rạc (gồm năm câu chuyện của năm nhân vật), đạo diễn đã làm rất tốt công việc xâu chuỗi, kết nối nó: Một bà góa hoang mang gỡ mái tóc giả ra khỏi đầu mình rồi ngồi rầu rĩ nhìn ra ngoài; một cậu thanh niên đột nhiên bật khóc giữa căn phòng màu mè và xập xình tiếng nhạc; một cô dâu mong manh với vẻ mặt bần thần cùng những cơn buồn nôn trong tiệc cưới... “Một bức tranh hiện thực khá là ngột ngạt, tận cho đến cuối phim, ngay cả khi đạo diễn đã “hào phóng” cho các nhân vật của mình thoát ra khỏi không gian đô thị ngột ngạt để đắm chìm trong một thác nước tuyệt đẹp. Một thứ thực - mơ trái khoáy, với rất ít lãng mạn và rất nhiều kỳ cục, hài hước...” - Đạo diễn Phan Đăng Di gật gù. Thêm lần nữa, bức tranh “phố phường chật hẹp” của Lân lại ám ảnh Nguyễn Hoàng Điệp: “Như một nhát cắt ngọt và bén, thành phố của Lân gợi lên cảm giác lạnh lẽo, bạc bẽo, buồn nản, chia cắt rất rõ ràng, rành mạch. Một thành phố của những cậu trai bị bỏ rơi, những người đàn bà bị bỏ rơi, một thành phố bị bỏ rơi!..”.

“Làm phim thì thế thôi, nhưng thật ra, tôi không mong được sống ở một thành phố nào khác ngoài Hà Nội. Hà Nội, với những gì thân thuộc nhất và các mùa khác nhau trong năm luôn khiến tôi muốn đi ra ngoài để cảm nhận từng sự thay đổi nhỏ về người và cảnh. Cái đó, nó rất kích thích mình sáng tạo...”.

“Thành phố khác” - Đấy thật ra là một giả thiết, hay một giấc mơ? “Nó là một thứ mình có thể quan sát và mường tượng được, chứ mơ thế thì buồn lắm!”.

Hiện tại, Lân đang cùng “Gặp gỡ mùa thu” theo đuổi dự án phim dài đầu tay “Culi never cries” (Culi không bao giờ khóc) do Lân làm đạo diễn và Phan Đăng Di là nhà sản xuất. Tháng 10 năm 2016, dự án này đã được chọn là 1 trong 27 dự án tham gia chợ phim lớn nhất châu Á thuộc LHP Busan (Hàn Quốc), Workshop kịch bản có tên SEAFIC và đích tới tiếp theo của nó trong năm 2017 sẽ là các chợ dự án tại các LHP hàng đầu châu Âu - một con đường “chính thống” mà các nhà làm phim độc lập ở ta như Phan Đăng Di, Nguyễn Hoàng Điệp... trước giờ vẫn đi.

Thành phố có thể khác, nhưng niềm đam mê điện ảnh thì vẫn luôn là một hằng số đẹp!

Ảnh trong bài: Đạo diễn Phạm Ngọc Lân và poster phim “Another City” (Một thành phố khác).