Sáng tạo từ giao thoa London-Hà Nội-Pà Cò

Cái nhìn mới với sáp ong và sợi gai dầu…

Đó là triển lãm “Thiên, Thủy, Thổ: Những cuộc giao thoa” tôn vinh thiết kế và trao đổi di sản văn hóa giữa nước Anh và Việt Nam tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội), nằm trong khuôn khổ Tuần lễ Thiết kế Việt Nam từ ngày 23 đến 29/9. Dự án quy tụ ba nhóm sáng tạo, được Wax Atelier (London) dẫn dắt, phối hợp các thợ thủ công người H’Mông xanh của bản Pà Cò (Hòa Bình) và KILOMET109 (Hà Nội). Chuyến lưu trú nghệ thuật đã tạo ra một loạt tác phẩm và đồ vật được chế tác từ cây gai dầu, thuốc nhuộm tự nhiên, sáp ong và sáp thực vật…

Theo nhà thiết kế Vũ Thảo (KILOMET109), “Thiên, Thủy, Thổ” dựa vào một câu chuyện về chất liệu, đại diện cho đất, nước và thiên đường. “Mà thiên đường ở đây là môi trường tự nhiên ở vùng nhiên liệu mà chúng tôi đã thực hiện tác phẩm này, cụ thể là Pà Cò ở Hòa Bình. Phong cảnh ở đây đẹp như thiên đường thật, rồi những vật liệu cho tác phẩm đều hiện hữu chung quanh chúng tôi”, nhà thiết kế giới thiệu.

Đến triển lãm, khán giả thâm nhập quá trình các nhà thiết kế, nghệ sĩ chất liệu, nghệ sĩ hình ảnh/âm thanh và nghệ nhân thủ công đã phối hợp thể hiện các ý tưởng, kỹ năng và sáng tạo như thế nào. Nhà thiết kế Lola Lely của Wax Atelier cho biết: “Dự án của chúng tôi nhằm kết hợp các loại hình nghệ thuật đa dạng lại với nhau, lấy cảm hứng từ năng lượng của thiên nhiên và các thành phố để thúc đẩy sự hợp tác đa văn hóa, hiểu sâu hơn và tiết lộ những sợi chỉ chung kết nối chúng ta. Những sản phẩm và chất liệu của cộng đồng người H’Mông xanh rất thú vị như sáp ong, sợi gai dầu…, rất giống với chất liệu trong xưởng thiết kế của chúng tôi tại London. Các tác phẩm được tạo ra từ sợi tự nhiên, mang tính bền vững tại triển lãm lần này là kết quả từ việc trao đổi về chất liệu và kỹ thuật bện, thắt của nghệ nhân hai nước, và được ứng dụng khá tốt vào lĩnh vực thời trang.

Tác phẩm được trưng bày tại triển lãm “Thiên, Thủy, Thổ”.

Mở ra tín hiệu phát triển bền vững

Nhiều người đã bất ngờ với những sản phẩm được trưng bày tại triển lãm về khả năng ứng dụng cao vào thực tế và có thể là chất liệu cho các sản phẩm thuộc nhiều ngành, nhất là thời trang.

Chính cộng đồng có thể tạo ra dòng sản phẩm mới để tối đa hóa nguyên liệu địa phương, nhà thiết kế Vũ Thảo nhận xét: mặc dù ở ba nơi London, Hà Nội, Pà Cò nhưng chúng tôi đều có điểm chung là sử dụng các chất liệu giống nhau tạo những sản phẩm khác nhau. Như khi cùng chất liệu sợi gai dầu, sáp ong phía London thì tạo những sản phẩm như nến, xà bông, tinh dầu. Trong khi đó, cộng đồng dân tộc ở Pà Cò lại làm ra vải vóc. Còn KILOMET109 thì phối hợp cả hai, thử nghiệm sử dụng cả vải gai dầu, sáp ong. Sự khác nhau này tạo nên hứng thú khi gặp nhau, tác động cho nhau và mang lại cảm hứng sáng tạo. Khi thấy các sản phẩm hoa sáp, dây bện, nến… của các nhà thiết kế từ London, bà con người H’Mông xanh đã nhận ra vật liệu rất thân thuộc của mình còn có giá trị ứng dụng nhiều hơn nữa.

Cộng đồng người H’Mông xanh có vai trò trọng tâm trong chuỗi tác phẩm lần này của dự án. Các chất liệu và giá trị văn hóa của cộng đồng người H’Mông xanh đều được lồng ghép trong tất cả các tác phẩm. Và dự án cũng nhằm khuyến khích cộng đồng người H’Mông xanh tại Pà Cò có cái nhìn mới cho những chất liệu bản địa, nhận ra ứng dụng mới cho những vật liệu cũ, như trước đây sáp ong chỉ để vẽ vải, nhưng giờ có thể làm nến, hoa nến, sợi nến. Được biết, Đại học Harvard (Mỹ) đã có đơn đặt hàng những sản phẩm đầu tiên của dự án. Đây là tín hiệu đáng mừng khi sản phẩm thân thiện môi trường, được chế tác tại địa phương đã đưa được ra thị trường.

Thành công của dự án trên chính là việc lấy cộng đồng làm trọng tâm, kích thích cộng đồng cởi mở hơn với các ý tưởng mới, cách tiếp cận mới dựa vào gốc di sản văn hóa truyền thống và nguyên liệu sẵn có. Từ đó xây dựng nên hướng phát triển bền vững. Đây là mô hình cần nhân rộng cho các nhóm yếu thế, các cộng đồng dân tộc thiểu số, vùng sâu vùng xa còn khó khăn tại Việt Nam.