Giữa hai dòng đục, trong
Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, in-tơ-nét đã trở thành công cụ tiện ích không thể thiếu trong xã hội hiện đại. Theo đó là sự nở rộ của các dịch vụ thông tin, mạng xã hội (MXH)... đã giúp nhân loại trở nên gần nhau hơn, người dân có thể từng ngày, từng giờ truy cập thông tin từ khắp nơi. Đi đến bất cứ đâu, ngồi ở chỗ nào, chỉ cần có chiếc điện thoại là từ những em học sinh đến nhân viên văn phòng, từ bác xe ôm đến các nhà quản lý, thậm chí kể cả các bà nội trợ đều có thể hòa mạng. Theo thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông (TT&TT), tính đến cuối năm 2012, Việt Nam đã có 30,8 triệu người dùng in-tơ-nét. Về truyền thông xã hội, nước ta hiện có hơn 1.200 trang tin điện tử tổng hợp đã được cấp phép, 330 MXH đã đăng ký hoạt động và hàng triệu blog, diễn đàn, trang cá nhân, khoảng 10 triệu tài khoản facebook.
Song, cùng với những tiện lợi và mặt tích cực, thì trong "cánh rừng" người chơi và MXH cũng đã xảy ra biết bao mối họa từ những trò bôi xấu, lăng mạ. Về cá nhân, nhẹ thì tổn thương, mất uy tín, nặng thì sinh ra trầm cảm, dẫn đến tự tử. Với các doanh nghiệp, nhẹ thì việc kinh doanh trì trệ, nặng thì giảm doanh thu, bị các đối thủ cạnh tranh "vượt mặt". Cụ thể, trong thời gian qua đã có hai trường hợp tự tử, là em Phan Thị U.ở Đà Nẵng và Nguyễn Thị Linh ở Hà Nội. Trong "làng" giải trí, nhiều ca sĩ, diễn viên, người mẫu... cũng trở thành nạn nhân của các trò giả danh, bôi xấu như diễn viên Minh Hằng, Phùng Ngọc Huy, ca sĩ Vũ Hạnh Nguyên... Mới đây, nhà báo Lại Văn Sâm (VTV) cũng bị mạo danh bởi một kẻ nào đó lập facebook lấy tên anh rồi đăng thơ và tự tán dương, dù anh khẳng định chưa bao giờ có tài khoản facebook.
Về vấn đề này, ông Hoàng Vĩnh Bảo, Cục trưởng Cục quản lý Phát thanh truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ TT&TT) cho biết: "Phần lớn các thông tin về cá nhân của người dùng không cần xác thực. Điều đó một mặt tạo cơ hội cho những tổ chức, cá nhân với động cơ xấu có thể che giấu danh tính cung cấp thông tin vu khống, độc hại; thậm chí xóa bỏ dấu vết để thực hiện hành vi lừa đảo... Đã có nhiều trường hợp cá nhân, tổ chức gửi đơn khiếu nại đến Bộ vì bị nói xấu, thông tin sai sự thật trên một số MXH như webtretho, facebook..., thậm chí có trường hợp khởi kiện ra tòa. Đã có một số trường hợp bị cơ quan chức năng xử phạt vi phạm hành chính. Vừa qua, Sở TT&TT Đà Nẵng xử phạt 30 triệu đồng đối với ba học sinh, sinh viên và cảnh cáo bốn người có hành vi làm nhục, xúc phạm người khác trên facebook. Mới đây, Quảng Bình đã xử phạt 25 triệu đồng một thanh niên tung tin bịa đặt về vụ án giết người trên facebook".
Việc xử lý sai phạm trên MXH đang "vướng" nhiều vấn đề.
Khó xử lý vi phạm
Vi phạm nhiều, song việc xử phạt lại vô cùng khó khăn và những con số hằng năm được đưa ra là quá ít ỏi, chẳng thấm tháp vào đâu. Vì sao vậy?
Theo tìm hiểu, để ban hành "những điều cấm" trên MXH vô cùng phức tạp. Nhiều đối tượng xấu đã lợi dụng vu khống, bôi nhọ các cá nhân, tổ chức... và rất khó xử lý bởi họ "đứng chân" ở nước ngoài. Rồi có chuyện hành vi trên MXH ở nước này là vi phạm pháp luật, nhưng lại được phép ở nước khác.
ông Nguyễn Phan Phúc, Phó Trưởng phòng Thanh tra báo chí, xuất bản (Thanh tra Bộ TT&TT), thừa nhận: "Trong hai năm qua, thanh tra Bộ mới chỉ xử lý được ba trường hợp, và đưa về địa phương để xử lý ba trường hợp". Hỏi lý do, ông Phúc cho biết: "Việc xử lý vướng nhiều vấn đề. Thí dụ như người sử dụng facebook không cần đưa tên thật khi đăng ký tài khoản cá nhân. Khi có sai phạm, cơ quan chức năng cũng không thể truy được đến cùng. Đó là chưa kể đến chuyện các DN trong nước chịu sự điều chỉnh của luật pháp, còn DN nước ngoài cung cấp dịch vụ vào Việt Nam thì hạn chế hoặc không bị quản. Thành ra tạo thuận lợi cho DN nước ngoài, và ta bảo hộ ngược cho họ... ".
Là người có thời gian dài tư vấn pháp lý cho một trang MXH, luật sư Trần Hồng Phong (Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh) cho biết, nhiều lần ông tham gia giải quyết những khiếu nại liên quan đến chuyện bình luận trên diễn đàn của mạng này và nhận thấy rằng đây là công việc vô cùng gian nan. Bởi lẽ, có nhiều người "ném đá giấu tay" quá giỏi. Trong khi đó, các cơ quan chức năng không thể cứ đứng canh chừng từng bài được đưa lên in-tơ-nét, mà phải đến khi có khiếu nại, tố cáo từ các nạn nhân mới tiến hành xác minh, xử lý. "Việc đăng ký tên miền, mở một trang web ngày nay rẻ ít ai ngờ tới, lại đơn giản... Việc mua bán tên miền đã được cho phép ở nước ngoài, và ở Việt Nam đang chờ hướng dẫn, nhưng các chiêu trò nhái tên miền đã diễn ra, nhiều doanh nghiệp lợi dụng bôi nhọ nhau. Ngoài ra, hiện nay văn bản pháp luật vẫn còn có độ "vênh", nhiều chỗ chưa phù hợp nên nhiều khi có những chuyện "dở khóc dở cười" mà rất khó xử lý", ông Phong cho biết thêm.
Chọn cách "chung sống" khôn ngoan?
Với thẩm quyền của cơ quan quản lý nhà nước, Bộ TT&TT đã tham mưu, trình Chính phủ ban hành Nghị định số 72/2013/NĐ-CP ngày 15-7-2013 về Quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ in-tơ-nét và thông tin trên MXH (NĐ 72) và 174/2013/NĐ-CP ngày 13-11-2013 Quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực Bưu chính, Viễn thông, Công nghệ thông tin và Tần số vô tuyến điện (NĐ 174). Đây là những căn cứ pháp lý để Bộ có biện pháp xử lý theo thẩm quyền.
Tuy nhiên, trước sự phát triển chóng mặt của công nghệ, theo nhiều chuyên gia, các quy định pháp luật quản lý đang bị lạc hậu, chậm ban hành, vẫn đi kèm trong các NĐ mà chưa có bộ luật riêng. Luật sư Trần Hồng Phong chỉ ra thêm, tại điều 65 -NĐ 174, quy định về xử phạt hành chính trong lĩnh vực công nghệ thông tin: tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội sẽ bị phạt tiền từ 30 đến 50 triệu đồng nếu có các hành vi như: cung cấp thông tin sai sự thật, xuyên tạc, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức và danh dự, nhân phẩm của cá nhân... là chưa cụ thể. Và những quy định này mới chỉ là xử phạt và xử lý về mặt hành chính.
Trước vấn đề này, ông Hoàng Vĩnh Bảo thừa nhận: "Việc đưa ra quy định quản lý là nhằm hạn chế tác động của thông tin xấu, chứ không phải là hạn chế thông tin điện tử hay MXH.Thực tế cho thấy, các văn bản quản lý luôn luôn cố gắng để theo kịp thực tiễn cuộc sống. Lĩnh vực CNTT nói chung, thông tin trên MXH nói riêng phát triển rất nhanh, rất có thể trong NĐ 174 còn chưa bao quát được hết các hành vi vi phạm so với thực tế". Còn nguyên Thứ trưởng Bộ TT&TT, ông Đỗ Quý Doãn từng có ý kiến: "Năng lực bộ máy thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm còn hạn chế, thiếu về số lượng thanh tra chuyên ngành; năng lực kỹ thuật xử lý, ngăn chặn thông tin sai phạm từ các máy chủ đặt tại nước ngoài còn nhiều bất cập. Chế tài xử lý chưa đủ mạnh, chưa đạt được hiệu quả răn đe cần thiết. Nhiều trường hợp không dám công khai biện pháp xử lý do có yếu tố nhạy cảm, nên chưa đề cao tính răn đe...".
Những năm gần đây, Bộ TT&TT có phương châm: "Lấy cái đẹp dẹp cái xấu, lấy thông tin tích cực đẩy lùi thông tin tiêu cực". Có lẽ, đây là phương châm mà cơ quan chức năng muốn cùng các ban, ngành và người dân chọn cách "chung sống" khôn ngoan với MXH.Tuy nhiên, theo một số chuyên gia, với chức trách của mình, Bộ TT&TT cần có những biện pháp cứng rắn, hiệu quả hơn, thay vì đề ra một giải pháp mang tính phong trào, động viên như vậy. Đã đến lúc cần ban hành một bộ luật riêng, để tạo sự phát triển lành mạnh trong môi trường ảo mang tính toàn cầu này.
