Tách bạch, tăng mức xử phạt

Mới đây, Chính phủ ban hành Nghị định số 81/2026/NĐ-CP, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường sắt, có hiệu lực thi hành từ ngày 15/5/2026. Nghị định này bãi bỏ toàn bộ Nghị định số 100/2019/NĐ-CP (Nghị định 100), quy định xử phạt vi phạm hành chính trong cả lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt.

Nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật

Việc bãi bỏ Nghị định 100 không đồng nghĩa sẽ dừng xử phạt vi phạm giao thông, mà thực hiện tách bạch, điều chỉnh theo từng lĩnh vực chuyên ngành. Nghị định 100 được ban hành năm 2019, quy định chi tiết về việc xử phạt trong lĩnh vực giao thông gồm: đường bộ và đường sắt. Cụ thể, ngày 1/1/2025, Nghị định số 168/2024 (Nghị định 168) quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ có hiệu lực đã thay thế các quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ của Nghị định 100. Tiếp đó, ngày 26/3/2026 Nghị định số 81/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường sắt được ban hành, có hiệu lực từ ngày 15/5/2026 (Nghị định 81) đã thay thế nốt phần quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường sắt trong Nghị định 100.

Theo quy định hiện hành, các hành vi vi phạm về trật tự, an toàn giao thông đường bộ sẽ được xử phạt theo các nghị định chuyên ngành tương ứng, trong đó có cơ chế trừ điểm và phục hồi điểm giấy phép lái xe. Điều đáng lưu tâm, Nghị định 168 quy định: Với hành vi vi phạm nồng độ cồn, bên cạnh việc phạt hành chính lên đến 40 triệu đồng, người vi phạm còn đối mặt hình thức trừ điểm giấy phép lái xe hoặc tước quyền sử dụng bằng lái. Cụ thể, với ô-tô, phạt tiền từ 30 đến 40 triệu đồng đối với người điều khiển xe trên đường mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá 80mg/100ml máu hoặc vượt quá 0,4mg/1 lít khí thở. Tước quyền sử dụng giấy phép lái xe từ 22 đến 24 tháng. Đối với xe máy, phạt tiền từ 8 đến 10 triệu đồng đối với người điều khiển xe trên đường mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá 80mg/100ml máu hoặc vượt quá 0,4mg/1 lít khí thở. Tước quyền sử dụng giấy phép lái xe từ 22 đến 24 tháng.

Luật sư Nguyễn Thị Phương Loan, Giám đốc Công ty luật TNHH Noah (Đoàn luật sư Hà Nội) cho rằng: Việc bãi bỏ Nghị định 100 và thay thế bằng các quy định khác thể hiện xu hướng hoàn thiện pháp luật theo hướng chuyên biệt hóa và hiện đại hóa. Về phương diện pháp lý, các văn bản mới không chỉ kế thừa mà còn phát triển cơ chế xử phạt theo hướng minh bạch, chi tiết và có tính răn đe bền vững hơn. Cách tiếp cận này chuyển trọng tâm từ xử phạt hành chính đơn thuần sang quản lý hành vi dài hạn của người điều khiển phương tiện, qua đó nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật một cách tự giác.

Đại diện Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an) cũng cho biết: Với các hành vi vi phạm thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước khác có liên quan giao thông nhưng chưa được quy định trong các nghị định chuyên ngành, việc xử lý sẽ căn cứ theo các quy định xử phạt vi phạm hành chính tương ứng của từng lĩnh vực.

Tiến sĩ Khương Kim Tạo, nguyên Phó Chánh văn phòng Ủy ban An toàn giao thông quốc gia chia sẻ: “Một số người dân hiểu lầm rằng, bãi bỏ Nghị định 100 là không xử phạt lỗi đã uống rượu bia vẫn tham gia giao thông. Thực tế, các quy định sau đã tăng mức phạt lên nhiều lần. Đối với hành vi không chấp hành hiệu lệnh của đèn tín hiệu giao thông với người điều khiển ô-tô từng bị phạt 3-5 triệu đồng theo Nghị định 100. Còn theo quy định tại Nghị định số 168/2024, lỗi này có mức phạt 18-20 triệu đồng cho tài xế ô-tô”.

Tiếp tục nâng cao văn hóa giao thông

Năm 2025 là năm đầu tiên triển khai đồng bộ hệ thống pháp luật mới về trật tự an toàn giao thông đường bộ, tạo bước chuyển rõ nét từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực thi nghiêm minh, thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Tuy nhiên, số vụ tai nạn giao thông vẫn ở mức cao. Nhiều chuyên gia cho rằng, việc tách bạch, chuyên ngành hóa từng lĩnh vực quản lý sẽ góp phần thực hiện tốt hơn các quy định của pháp luật. Cùng đó, việc thiết lập khung xử phạt riêng cho lĩnh vực đường sắt được kỳ vọng giảm thiểu tai nạn giao thông đường sắt, trong bối cảnh liên tục xảy ra các vụ tai nạn giao thông đường sắt nghiêm trọng.

Nghị định 81 quy định: Nhân viên đường sắt trực tiếp phục vụ chạy tàu, mức phạt có thể lên tới 40 triệu đồng nếu làm việc khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt ngưỡng hoặc có chất ma túy trong cơ thể. Ngoài ra, người vi phạm còn có thể bị tước quyền sử dụng giấy phép lái tàu từ 10 đến 24 tháng. Điều 13 Nghị định 81 quy định: Phạt 18-20 triệu đồng đối với người điều khiển ô-tô vượt rào chắn hoặc không chấp hành tín hiệu đèn đỏ tại đường ngang; người điều khiển mô-tô, xe gắn máy vượt rào chắn khi chắn đang dịch chuyển hoặc khi đèn đỏ đã bật sáng bị phạt từ 4-6 triệu đồng.

Theo Đại tá Phạm Quang Huy, Phó Cục trưởng Cảnh sát giao thông, các quy định mới không chỉ cụ thể hóa chế tài xử phạt vi phạm giao thông, mà còn đánh dấu bước chuyển từ tư duy “cấm đoán” sang “quản trị hành vi”, hướng tới xây dựng nét đẹp văn hóa giao thông, thượng tôn pháp luật và an toàn cho mỗi gia đình ■