Thực trạng đáng báo động
Bệnh viện Ung bướu TP Hồ Chí Minh là tuyến cuối của người bệnh mắc bệnh ung thư khu vực phía nam. Số giường thực kê của BV chỉ có 631 giường. Trung bình mỗi ngày BV điều trị nội trú gần hai nghìn người bệnh, bệnh nhân ngoại trú gần 10 nghìn người. Trong khi cơ sở vật chất BV đang xuống cấp, chật hẹp, trang thiết bị thiếu... Hằng ngày, số lượng người bệnh đến khám, điều trị luôn trong tình trạng "vượt ngưỡng" quá tải. Từ khuôn viên cho đến hành lang, gầm cầu thang... chỗ nào cũng đông người. Chuyện hai, ba người bệnh/giường "không có gì phải thắc mắc". Bà Lê Hồng Liên (Củ Chi), có chồng bị ung thư dạ dày, cho biết: "Số lượng người bệnh chữa, điều trị tại đây đông kinh khủng. Trời nắng nóng, không khí ngột ngạt nhiều khi khó thở. Mọi sinh hoạt của chúng tôi rất khó khăn và vất vả. Biết là về đây sẽ như thế này, nhưng chữa bệnh ung thư thì chỉ có chữa ở đây là tốt nhất, đành chịu đựng vậy".
Tình cảnh ở BV Nhi Ðồng 1 (TP Hồ Chí Minh) - tuyến cuối trong điều trị những bệnh lý cho trẻ em ở các tỉnh phía nam cũng chẳng sáng sủa hơn là bao. BV chỉ có 700 giường bệnh, nhưng phải điều trị từ 1.500 đến 1.600 bệnh nhi (ngày cao điểm 1.800 bệnh nhi nội trú). Tỷ lệ quá tải bệnh nhi nội trú là 136%. Có những khoa thường xuyên tăng 200% như hô hấp, sơ sinh, tiêu hóa, truyền nhiễm. Ðó là chưa kể khoảng 5.000 bệnh nhi đến khám bệnh mỗi ngày. Lúc cao điểm mùa dịch, các bệnh sốt xuất huyết; tay, chân, miệng, có ngày hơn 7.000 lượt bệnh nhi. Tình trạng quá tải năm sau nặng nề hơn năm trước.
Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) có tới 25/26 chuyên khoa (trừ khoa Da liễu) luôn trong tình trạng quá tải. Có những chuyên khoa thường quá tải khoảng 200% như: Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Viện Tim mạch Quốc gia, Khoa Thận - tiết niệu, Khoa Hô hấp, Khoa Thần kinh... Số lượng bệnh nhân nội trú điều trị tại BV Bạch Mai liên tục tăng theo các năm. Bệnh nhân ngoại trú đến khám tại bệnh viện cũng liên tục tăng với gần 800 nghìn bệnh nhân năm 2010, làm cho tình trạng quá tải ngày càng căng thẳng.
Nguyên nhân quá tải
Theo thống kê của Bộ Y tế, tỷ lệ giường bệnh trong những năm qua có tăng nhưng không kịp so với tốc độ tăng dân số. Trong khoảng 10 năm vừa qua, tuyến trung ương chỉ có một số bệnh viện được xây mới hoặc cải tạo, sửa chữa và mở rộng như: Viện Huyết học truyền máu trung ương; BV K; BV Ða khoa trung ương Cần Thơ; BV Trung ương Huế,... Còn lại là đang xây dựng và mở rộng. Tại TP Hà Nội, hơn 50 năm qua mới chỉ xây dựng BV Thanh Nhàn và BV Ung bướu. Số liệu của Bộ Y tế cho thấy, năm 1999, tỷ lệ giường bệnh/vạn dân là 16,9 giường. Tám năm sau, tỷ lệ này tăng không đáng kể, đạt 17,3 giường. Năm 2010 là 20,6 giường và năm 2011 đạt 21 giường/vạn dân. Trong khi trung bình mỗi năm, dân số tại Việt Nam tăng khoảng hơn một triệu người. Bên cạnh đó, tỷ lệ các loại bệnh có chiều hướng tăng do các nguyên nhân: Ô nhiễm môi trường bởi các chất hóa học, sinh học,... gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe con người và các cơ thể sống khác; VSATTP cũng là vấn đề rất bức xúc trong xã hội, nhất là ở các thành phố, KCN và KCX... bởi tác động trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống con người; tai nạn giao thông tăng; tai nạn lao động và các bệnh nghề nghiệp, mô hình bệnh tật thay đổi, các loại dịch bệnh luôn có nguy cơ tiềm ẩn và bùng phát; cấu trúc bệnh viện lạc hậu... Và nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng quá tải vẫn là nguồn nhân lực. Sự chênh lệch về chuyên môn, cơ sở vật chất, trang thiết bị giữa tuyến trung ương và tuyến y tế cơ sở trong nhiều năm nay vẫn chưa được giải quyết triệt để.
Các giải pháp chưa đồng bộ
Trong khi chờ Bộ Y tế có biện pháp mang tính dài hơi và đồng bộ nhằm giải quyết tình trạng quá tải, một số bệnh viện đang tự tìm cách giảm tải. Theo Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, TS Nguyễn Quốc Anh, bệnh viện đã triển khai một số giải pháp đẩy mạnh ứng dụng các kỹ thuật chuyên sâu, kỹ thuật mới, nhằm nâng cao chất lượng khám, điều trị, chuẩn hóa các phác đồ điều trị, đa dạng hóa các loại hình khám, chữa bệnh và tăng tỷ lệ giường bệnh; tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong khám, chữa bệnh, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao năng lực cho tuyến dưới. Còn Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP Hồ Chí Minh, bác sĩ Lê Hoàng Minh, cho biết: "Bệnh ung thư là bệnh mãn tính, thời gian điều trị lâu dài, trong khi cơ sở vật chất của bệnh viện không đủ điều kiện. Nhiều người bệnh có hoàn cảnh rất khó khăn. Ðể giải quyết tình trạng quá tải, đối với những bệnh nhân ở thành phố, chúng tôi đưa vào dạng điều trị ngoại trú (khám ở bệnh viện, về nhà điều trị). Cử bác sĩ, chuyên viên về các tỉnh, giúp thành lập khoa ung bướu ở các bệnh viện để người dân có thể khám và điều trị. Bên cạnh việc giải quyết khó khăn trong hiện tại, BV cũng đã tập trung nâng cao chất lượng chăm sóc và điều trị cho bệnh nhân. Bệnh viện đã đưa khoa Chăm sóc giảm nhẹ đầu tiên của Việt Nam đi vào hoạt động nhằm phục vụ tốt hơn cho các bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối...".
Theo bác sĩ Tăng Chí Thượng, Giám đốc BV Nhi Ðồng 1 (TP Hồ Chí Minh), quá tải sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp nếu không có các giải pháp mang tính đồng bộ và có tính hệ thống: Phát triển mạng lưới điều trị nhi khoa phù hợp với quy mô dân số và thực hiện việc nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực của tuyến y tế cơ sở.
Ngoài ra, thực tế cho thấy, vấn đề tự chủ toàn phần về tài chính đã dẫn đến tình trạng một số bệnh viện không muốn giảm tải vì còn phải lo thu nhập cho đội ngũ cán bộ y tế, bác sĩ, nhân viên y tế,...
Ðể giải quyết tình trạng quá tải ở các bệnh viện tuyến trung ương, cần có sự tham gia tích cực hơn của Bộ Y tế, các ngành, các cấp, các địa phương và toàn xã hội. Nguyên nhân và thực trạng của "căn bệnh nan y" này đã được nhìn nhận và nghiên cứu từ nhiều năm nay, vì vậy, đã đến lúc cần đề ra những nhiệm vụ, giải pháp sát thực có tính khả thi; tập trung xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ cùng các giải pháp quyết liệt nâng cao năng lực cán bộ y tế, nhất là đội ngũ cán bộ y tế tuyến dưới đạt chuẩn quốc gia. Và điều căn bản không chỉ áp dụng một giải pháp mà cần phải phối hợp nhiều giải pháp một cách đồng bộ, để bớt đi nỗi khổ cho những người dân không may mắc bệnh, và tăng cường sức khỏe cho một xã hội lành mạnh.
* PGS, TS Nguyễn Thị Kim Tiến, Ủy viên T.Ư Ðảng, Bộ trưởng Bộ Y tế
Giải quyết tình trạng quá tải bệnh viện là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong 7 nhiệm vụ mà Ngành Y tế đề ra và cố gắng thực hiện để mang lại hiệu quả cao trong nhiệm kỳ này. Tuy nhiên, việc giải bài toán chống quá tải bệnh viện giúp người dân không phải chịu cảnh nằm ghép, chờ lâu, chật chội khi đi khám, chữa bệnh, không chỉ là mối quan tâm, là khát khao của Ngành Y tế mà còn cần có sự tham gia của cả hệ thống nhà nước, và cả xã hội. Trong những tháng đầu năm 2012, Bộ Y tế sẽ chính thức xây dựng "Ðề án Giảm tải bệnh viện" để trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.
* Ông Nguyễn Văn Uyên (Khu tập thể Bưu điện, Long Biên, Hà Nội)
Ở các nước phát triển, người ta quy định rõ những bệnh nào tuyến dưới chữa được, bệnh nào không chữa được, nên khi bệnh nhân đi chữa bệnh nếu vượt tuyến mà bệnh đó tuyến dưới chữa được thì bệnh viện tuyến dưới hoàn toàn chịu tránh nhiệm, còn nếu không có sự điều lên từ tuyến dưới thì bệnh nhân sẽ không được nhập viện vào tuyến trên. Còn ở Việt Nam thì thích đến đâu thì đến, chẳng khác nào đi chợ. Vào bệnh viện người đang khỏe cũng thành ốm vì phải chờ đợi quá lâu, nhất là khi trời mưa nắng, có khi còn nhiễm khuẩn lây chéo bệnh.
* Bệnh nhân Nguyễn Thị Mùa (Phú Xuyên, Hà Nội)
Tôi đến Bệnh viện K, xin số khám lúc hơn năm giờ, chờ mãi chưa đến lượt. Sốt ruột, tôi liền đến bệnh viện khác khám bệnh khớp và chụp XQ, khi quay về Bệnh viện K thì vẫn chưa đến lượt mình.
* Ông Ngô Kim Bình (Triệu Sơn - Thanh Hóa)
Tôi ra Bệnh viện Bạch Mai khám lại bệnh dạ dày, chờ từ sáng hôm trước cho tới trưa hôm sau mới đến lượt mình. Tôi năm nay 82 tuổi rồi, thuộc diện ưu tiên đấy, nhưng cứ chờ đợi thế này thì khổ sở, sốt ruột quá.
