Khác với bất cứ loại hình nghệ thuật nào, điện ảnh chỉ có thể trở thành nghệ thuật khi có sự trợ giúp đắc lực của các phương tiện máy móc và các quy trình công nghệ chuyên ngành. Chỉ có khoa học kỹ thuật mới có thể giúp người nghệ sĩ đưa được thực tế cuộc sống vào phim và sáng tạo thành tác phẩm nghệ thuật điện ảnh.
Từ những buổi đầu thiếu thốn, khó khăn, máy móc thô sơ, lạc hậu, điện ảnh Việt Nam đã chủ động đi vào công nghệ và khoa học kỹ thuật để phát triển nghệ thuật điện ảnh. Một đội ngũ cán bộ kỹ thuật điện ảnh đã được từng bước hình thành và người có học vị tiến sĩ đầu tiên là PGS, TS Trần Quang Ngọc, tốt nghiệp tiến sĩ Trường Kỹ sư điện ảnh Lê-nin-grát (Liên Xô) năm 1960 - người vừa được Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2012 - về những công trình nghiên cứu phát triển và đổi mới công nghệ ngành điện ảnh.
Trong 15 công trình công nghệ của Trần Quang Ngọc được đưa vào áp dụng cho hoạt động của điện ảnh, có những công trình hoàn toàn mới, do tác giả phát minh, sáng chế, như: Nghiên cứu chế tạo máy in phim hoạt động tại chiến trường. Chiếc máy do TS Ngọc chế tạo có trọng lượng chỉ nặng 3-4 kg, in tráng phim không cần điện, không cần đèn, không cần buồng tối..., phù hợp với điều kiện cơ động ở chiến trường. Máy đã phát huy tác dụng tốt ở khắp các chiến trường miền Nam cho đến ngày đất nước thống nhất. Một công trình đáng chú ý nữa là Sáng chế cơ cấu tự động chiếu phim liên tục bằng một máy. Trước đây, để chiếu phim liên tục phải sử dụng hai máy, chiếu luân phiên. Năm 1972, Trần Quang Ngọc đã chế tạo thành công cơ cấu tự động, thay phim đơn giản để chiếu phim liên tục bằng một máy. Máy đã được áp dụng rộng rãi và được Tổ chức phát minh sáng chế thế giới (OMPI) cấp bằng sáng chế số 10 quốc tế. Như vậy là sau hơn 70 năm từ khi điện ảnh thế giới ra đời, lần đầu tiên ở Việt Nam thực hiện chiếu phim liên tục bằng một máy được thế giới công nhận.
Một số sáng chế khác của TS Trần Quang Ngọc cũng đã được cấp bằng sáng chế quốc tế, như: Sáng chế cơ cấu chuyển phim máy chiếu theo nguyên lý mới, được cấp bằng sáng chế quốc tế số 036; Sáng chế cơ cấu tách phim tự động, được cấp bằng sáng chế quốc tế số 062...
TS Trần Quang Ngọc còn đổi mới, sáng tạo, bổ sung một số công trình công nghệ truyền thống của điện ảnh để phù hợp với điều kiện kinh tế, khí hậu Việt Nam, nhất là phù hợp với hoàn cảnh chiến tranh ở cả hai miền nam - bắc, như việc "Nghiên cứu sản xuất phim 8 mm" bằng những máy móc thô sơ hiện có, khi không có điều kiện mua máy in loại phim này với giá 300.000 USD, Nghiên cứu chế tạo sản xuất đèn hồ quang chiếu bóng, Chế tạo máy in hình, in tiếng phim 16 mm, Nghiên cứu thử nghiệm làm kỹ xảo trên phim nhựa, Ghi thuyết minh và lồng tiếng dân tộc vào phim, v.v...
Trong các công trình trên, ba công trình được cấp bằng sáng chế cấp quốc tế, một công trình được cấp bằng độc quyền Giải pháp hữu ích, một công trình được Huy chương Bạc, một công trình được Huy chương Ðồng, hai công trình được Ủy ban KHKT Nhà nước cấp Giấy chứng nhận quyền tác giả, một công trình được BCH Liên hiệp Công đoàn các cơ quan Trung ương cấp Giấy khen.
Một đời người làm khoa học kỹ thuật ở điều kiện còn nhiều khó khăn, thiếu thốn như Việt Nam, nhất là trong gian nguy, khắc nghiệt của chiến tranh, làm được chừng ấy công trình và đạt được những thành tựu như PGS, TS Trần Quang Ngọc đã thật là đáng quý, đáng tự hào, không phải nhà khoa học nào cũng dễ dàng có được. Nhưng điều đáng quý hơn, giá trị to lớn hơn là phía sau mỗi công trình ấy chất chứa lòng say mê sáng tạo của một người làm khoa học yêu nghề, yêu nước, dám xả thân vì lợi ích của cộng đồng, vì lương tâm, trách nhiệm của nghề nghiệp.
Phải chăng, đó cũng là bài học về nhân cách và lẽ sống của một người làm khoa học mà PGS, TS Trần Quang Ngọc muốn để lại cho thế hệ sau mình?!
