Chia sẻ về những lúng túng, lo lắng của người trong cuộc trong vụ triển lãm tranh giả tại Bảo tàng Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh vừa qua, nhà văn Nguyễn Văn Thọ cho biết, HS Thành Chương - người cho rằng mình có tranh bị làm giả - bị đối tượng xấu đe dọa, uy hiếp tinh thần. Khi bạn bè của HS Thành Chương gọi điện đến cơ quan công an đề nghị can thiệp thì chỉ nhận được sự im lặng, cũng không có cơ quan nào tạm giữ các bức tranh lại để làm chứng cứ. Cơ quan công an cho rằng, họ chưa đươc giao trách nhiệm về việc giữ tranh. Hiện tại, HS Thành Chương mới chỉ có đơn tố cáo gửi Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm về hành vi có dấu hiệu làm hàng giả, xâm hại bản quyền tác giả.
Tại cuộc tọa đàm “Hướng tới thị trường mỹ thuật minh bạch” do Báo Nhân Dân hằng tháng tổ chức vừa qua, rất nhiều HS chia sẻ, nếu gặp phải hoàn cảnh tranh bị giả mạo như HS Thành Chương, họ cũng không biết phải làm gì, gửi đơn khiếu nại ở đây để bảo vệ quyền lợi của mình. Các HS cũng thừa nhận, họ không biết các quy định của pháp luật hiện nay quy định vấn đề này như thế nào. Vì thế, thực tế đã có trường hợp như HS Đặng Xuân Hòa, đã tự giải quyết với gallery chép tranh của mình bằng cách gọi cả bên chép tranh, bên mua tranh chép đến tuyên bố sự thật đó là tranh chép và yêu cầu gallery ký cam kết không tái phạm. Sở dĩ, chọn cách ít ồn ào nhất như vậy, theo HS Đặng Xuân Hòa, là nếu giải quyết theo con đường pháp luật, sẽ mất nhiều thời gian dài, tốn tiền và đau đầu, mất cảm hứng sáng tác. Để có một thị trường mỹ thuật minh bạch, ông chỉ hy vọng vào nhân cách của mỗi người hoạt động trong lĩnh vực này. Tuy vậy, nhiều HS tỏ rõ quan điểm không ủng hộ cách giải quyết “mềm mỏng” nói trên, vì khi vi phạm nhan nhản như hiện nay không thể chỉ trông chờ vào sự tự giác của các gallery. Việc kinh doanh tác phẩm nghệ thuật lợi nhuận vô cùng lớn nên những đối tượng vi phạm không từ bất kỳ hành vi, thủ đoạn nào. Đã đến lúc, cần phải có biện pháp mạnh hơn trong việc xử lý hành vi sao chép, làm giả và mua bán tranh trái phép, đó là xử lý bằng pháp luật hình sự. Bên cạnh đó, cần có các tổ chức hỗ trợ, bảo vệ HS mỗi khi có hành vi xâm phạm bản quyền, sao chép tranh trái phép và làm giả tranh.
Giải thích với các HS, ông Vi Kiến Thành - Cục trưởng Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm cho biết, pháp luật điều chỉnh lĩnh vực mỹ thuật hiện nay có đầy đủ, đó là: Luật Sở hữu trí tuệ quy định vấn đề bản quyền, Luật Thương mại quy định về việc buôn bán các loại hàng hóa, trong đó có tác phẩm mỹ thuật, Nghị định 17/2010/NĐ-CP của Chính phủ về bán đấu giá tài sản, trong đó có quy định đấu giá các tác phẩm nghệ thuật, Nghị định 113/2013/NĐ-CP về hoạt động mỹ thuật; quy chế sao chép tác phẩm... Tất cả đều quy định bản sao phải có điều kiện đi kèm như phải ghi rõ là bản sao, khuôn khổ khác bản gốc, ai chép. Nhưng vấn đề đáng nói là, rất ít tác giả thực hiện các quy định của pháp luật và chưa có cơ quan có chức năng đi kiểm tra, xử lý khi xảy ra vi phạm. Do đó, tình trạng vi phạm vẫn cứ xảy ra.
Qua vụ việc triển lãm tranh giả tại Bảo tàng Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh vừa qua, luật sư Trần Quốc Toản, Phó trưởng Văn phòng luật sư Trương Anh Tú (Đoàn Luật sư Hà Nội) nhận định, nguyên nhân các HS chưa được bảo vệ là do cơ quan bảo vệ pháp luật còn lúng túng. Tranh, ảnh là những tác phẩm nghệ thuật và được xác định là hàng hóa trong nền kinh tế thị trường và lưu thông trên thị trường, do đó, chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại, Luật Sở hữu trí tuệ và được Bộ luật Hình sự bảo vệ. Buôn bán, làm tranh giả và tranh nhái là loại tội phạm xâm hại sở hữu trí tuệ, kinh tế, chịu sự điều chỉnh của pháp luật hình sự nhưng lâu nay, cơ quan thực thi pháp luật có sự lúng túng trong bảo vệ quyền lợi kinh tế cho người bị xâm phạm. Cơ quan công an, thanh tra văn hóa thiếu kỹ năng để thẩm định tranh giả, tranh thật. Cơ quan chức năng sẽ “ vin” vào lý do đó để tiếp tục lúng túng. Tuy vậy, về mặt thủ tục pháp lý, trong mọi trường hợp, khi có sự tố cáo trực tiếp của người dân thì cơ quan công an bao gồm lực lượng an ninh hay cảnh sát nhận được thông tin, buộc phải có mặt tại hiện trường để lập biên bản và mô tả rõ hành vi vi phạm. Do đó, khi phát hiện có sự vi phạm, người phát hiện có thể báo cho cảnh sát 113 (khi hiện tượng vi phạm pháp luật trực tiếp) hoặc báo cho công an phường sở tại để đến lập biên bản tại chỗ, ghi nhận vi phạm, đồng thời, tạm giữ, niêm phong vật vi phạm theo quy định để phục vụ công tác điều tra về sau.
Trước băn khoăn của không ít nhà quản lý và HS về việc xác định ai là người chịu trách nhiệm khi xảy ra tranh chấp trong vụ việc triển lãm 17 bức tranh vừa qua, luật sư Toản cho rằng, HS Thành Chương cần tố cáo ông Vũ Xuân Chung - người triển lãm - đến cơ quan công an khi phát hiện có dấu hiệu tranh của mình bị làm giả. Giả sử ông Vũ Xuân Chung tẩu tán những bức tranh, thậm chí tiêu hủy chúng thì vẫn có những tài liệu còn lại chứng minh ông là chủ sở hữu. Đó là, khi đã đăng ký triển lãm thì ông Chung phải là chủ sở hữu hoặc phải được ủy quyền hợp pháp mới có quyền đăng ký và được cấp phép triển lãm. Như vậy, trong hồ sơ xin cấp phép đó, phải có sự mô tả đặc điểm, thông tin về từng bức tranh và nó được sở hữu bởi ai. Bộ luật Tố tụng hình sự và Bộ luật Hình sự có quy định khi không còn tang vật, vẫn có thể lấy lời khai từ những người liên quan, đơn vị tổ chức, v.v. để chứng minh tội phạm. Và khi cơ quan điều tra vào cuộc thì không cần biết những bức tranh mua ở đâu, miễn là chủ bức tranh đã được khẳng định. Hoặc có thể, HS Thành Chương kiện ông Chung ra toà án đòi bồi thường thiệt hại. Người bị xâm phạm còn có thể kiện Bảo tàng Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh để đòi bồi thường những thiệt hại ngoài hợp đồng. Có thể, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch TP Hồ Chí Minh cũng có trách nhiệm và liên quan trong vụ này. Bởi vì, về trách nhiệm, nếu sở và bảo tàng cấp phép, tổ chức triển lãm thì phải thẩm định được tranh thật hay giả, nếu không thẩm định được tức là các đơn vị này thiếu tinh thần trách nhiệm và việc làm này đã gây tổn hại về tinh thần, danh tiếng và kinh tế cho người có tranh bị làm giả, do đó, phải bồi thường các thiệt hại này.
Qua thực tế vi phạm sao chép tranh, làm tranh giả thời gian qua, luật sư Trần Quốc Toản khuyên các HS, đã đến lúc cần có hành động cụ thể để bảo vệ quyền lợi của mình, đồng thời, góp phần đấu tranh chung. Các HS có thể nhờ đến sự tư vấn, giúp đỡ của luật sư, tránh kéo dài tình trạng “mù mờ” về pháp luật và bị xâm phạm quyền tác giả như lâu nay.
| Buôn bán, làm tranh giả và tranh nhái là loại tội phạm xâm hại sở hữu trí tuệ, kinh tế, chịu sự điều chỉnh của pháp luật hình sự nhưng lâu nay, cơ quan thực thi pháp luật có sự lúng túng trong bảo vệ quyền lợi kinh tế cho người bị xâm phạm. |
