Sau một thời gian dài chứng kiến tầm ảnh hưởng tại châu Phi bị xói mòn, Pháp đang nỗ lực tìm lại vị thế bằng cách điều chỉnh chiến lược theo hướng giảm hiện diện quân sự, chuyển sang hợp tác cùng có lợi.
Đúng như tên gọi Africa Forward (châu Phi tiến về phía trước), Hội nghị đặt sự phát triển của châu lục này ở vị trí trung tâm chương trình nghị sự. Khác với nhiều hội nghị trước đây giữa Pháp và châu Phi, nơi vấn đề an ninh là nội dung chủ yếu, hội nghị lần này tập trung thúc đẩy hợp tác kinh tế và đầu tư.
Bên cạnh các cuộc thảo luận xoay quanh loạt vấn đề mang tính quyết định đối với sự phát triển của châu lục như tài chính, nông nghiệp, y tế, giáo dục, năng lượng, cơ sở hạ tầng, công nghệ số, một điểm nhấn nổi bật của hội nghị là diễn đàn doanh nghiệp, quy tụ sự tham dự của hơn 1.500 doanh nghiệp đến từ 50 quốc gia. Tổng thống Emmanuel Macron khẳng định, hội nghị là cột mốc quan trọng trong nỗ lực cải tổ mối quan hệ giữa Pháp và châu Phi.
Đây không phải lần đầu nỗ lực này được triển khai. Ngay trong nhiệm kỳ Tổng thống đầu tiên, năm 2017, ông Emmanuel Macron đã công bố chiến lược tái định hình sợi dây liên kết với châu Phi.
Tuy nhiên, thời gian qua, mối quan hệ giữa hai bên không “xuôi chèo mát mái” như mong đợi. Những cơn địa chấn chính trị liên tiếp nổ ra tại châu Phi đã làm thay đổi căn bản cục diện khu vực. Tâm lý bài Pháp cũng gia tăng tại một số nước từng là thuộc địa cũ của Paris. Hàng loạt quốc gia như Mali, Senegal, Burkina Faso… tuyên bố chấm dứt thỏa thuận hợp tác quân sự lâu dài với Pháp, qua đó dần đặt dấu chấm hết cho sự hiện diện quân sự của Paris tại khu vực từng được coi là “sân sau”.
Châu Phi là khu vực quy tụ nhiều quốc gia từng là thuộc địa của Pháp, chịu ảnh hưởng sâu sắc về ngôn ngữ, văn hóa, kinh tế và chính trị từ Ðất nước hình lục lăng. Vì vậy, khi những binh sĩ của Pháp lần lượt rút khỏi châu Phi sau nhiều năm hiện diện chống các nhóm thánh chiến, nhiều nhà phân tích từng đặt câu hỏi: Paris sẽ làm gì để khôi phục vị thế ở châu Phi?
Trả lời phỏng vấn báo chí nhân Hội nghị thượng đỉnh Africa Forward, Tổng thống Emmanuel Macron nêu rõ, Paris đang cố gắng thoát khỏi mô hình quan hệ “hậu thuộc địa”, từng gắn với khái niệm “Françafrique” - cụm từ dùng để mô tả nỗ lực duy trì ảnh hưởng lâu dài của Pháp tại thuộc địa cũ ở châu Phi. Nói cách khác, ưu tiên hiện nay của Pháp không phải củng cố “chỗ đứng” theo mô hình cũ, mà là xây dựng quan hệ hợp tác cùng có lợi với các nước trong khu vực.
Cách tiếp cận bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau là tiền đề cần thiết để Pháp từng bước khôi phục mối quan hệ tốt đẹp với châu Phi, nhất là trong bối cảnh châu Phi chuyển mình, không còn là “lục địa bị lãng quên”. Dù còn đối mặt nhiều thách thức, thời gian qua, châu Phi gặt hái những thành quả đáng kể trên hành trình phát triển.
Theo Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), khu vực này dự kiến dẫn đầu về số lượng nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao trong năm 2026 và sẽ sớm trở thành động lực phát triển mới của thế giới. Châu Phi cũng từng bước khẳng định vị thế trên trường quốc tế với việc Liên minh châu Phi (AU) trở thành thành viên thường trực Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20).
Dù đã thay đổi cách tiếp cận, hành trình trở lại châu Phi của Pháp có thể không dễ dàng, do đối mặt sự cạnh tranh ngày càng gay gắt. Với nguồn khoáng sản dồi dào, tiềm năng phát triển năng lượng sạch, lực lượng lao động trẻ, châu Phi đã trở thành địa bàn cạnh tranh chiến lược của các cường quốc.
Vì vậy, nếu không nhanh chóng có những điều chỉnh phù hợp để thích ứng với thực tế mới, Pháp có thể đứng trước nguy cơ bị gạt ra ngoài lề tại châu lục mà họ từng có ảnh hưởng lớn.
Trong bối cảnh đó, Hội nghị thượng đỉnh Africa Forward, với sự tham dự của hơn 30 nhà lãnh đạo các nước trong khu vực, đã mở ra cơ hội để Pháp thúc đẩy đối thoại và củng cố hợp tác với châu Phi. Thông qua hội nghị, châu Phi cũng tìm kiếm các khoản đầu tư cần thiết để củng cố nền kinh tế, giải quyết thách thức về y tế, cơ sở hạ tầng, năng lượng.
