Trong nhiều năm qua, thị trường dầu mỏ thế giới vận hành trong trạng thái tương đối ổn định.Nguồn cung dồi dào từ các quốc gia sản xuất lớn, cùng sự phát triển của công nghệ khai thác dầu đá phiến, tạo nên “tấm đệm” giúp giá dầu duy trì ở mức hợp lý.
Trước khi chiến tranh nổ ra ở Trung Đông, giá dầu dao động quanh ngưỡng từ 70 đến 80 USD/thùng kể từ năm 2023, giúp nhiều quốc gia giảm chi phí sản xuất, kiểm soát lạm phát, góp phần hỗ trợ tăng trưởng kinh tế toàn cầu.
Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đang thay đổi nhanh chóng. Căng thẳng tại Trung Đông, một trong những “yết hầu” của nguồn cung năng lượng toàn cầu, tạo nên cú sốc lớn, làm lung lay nền tảng ổn định thị trường.
Lịch sử cho thấy, thế giới từng đối mặt nhiều cú sốc dầu mỏ. Khi thì do địa chính trị, lúc thì lo ngại cầu vượt cung. Nhưng hầu như mỗi lần có dự báo về “cạn kiệt dầu mỏ”, thế giới lại chứng kiến những phát hiện mới, những cải tiến công nghệ hay nguồn cung, như khai thác nước sâu, hay dầu đá phiến…
Tuy nhiên, thách thức hiện nay lại mang những màu sắc khác. Xung đột khiến các cơ sở sản xuất tại Trung Đông bị thiệt hại nặng nề và có thể phải mất nhiều năm để hồi phục. Cùng với lợi ích quốc gia ngày càng đan xen chằng chịt, câu hỏi đặt ra là liệu dầu còn có thể được cung cấp trở lại với giá hợp lý, đáng tin cậy và với quy mô lớn hay không?
Lo ngại đó không phải không có cơ sở, nhất là khi yếu tố địa chính trị ngày càng chi phối thị trường, khiến giá dầu không còn phản ánh đơn thuần quan hệ cung-cầu, mà chịu tác động lớn từ các tính toán lợi ích. Ngoài xung đột, một loạt xu hướng dài hạn cũng làm thu hẹp dư địa duy trì giá dầu thấp. Như là, nhiều quốc gia sản xuất chủ động điều tiết nguồn cung nhằm bảo đảm lợi ích lâu dài. Trong khi đó, tiến trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu lại chưa đủ nhanh để thay thế hoàn toàn vai trò của nhiên liệu hóa thạch.
Thêm nữa, những bài học từ đại dịch đã mang lại tâm lý “phòng ngừa”. Nhiều nước dự trữ nhiều dầu hơn mức cần thiết. Điều này đồng nghĩa với các chi phí phát sinh, từ kho chứa tới cơ sở hạ tầng, bảo hiểm… Hệ quả là thị trường dầu mỏ có thể bước vào một giai đoạn mới, với mức giá cao hơn và biến động khó lường hơn.
Khi chi phí đầu vào gia tăng, nguy cơ hình thành vòng xoáy tăng giá là điều khó tránh khỏi, qua đó ảnh hưởng đến đà phục hồi kinh tế vốn còn nhiều khó khăn, nhất là tại các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng. Cảnh báo từ Liên hợp quốc mới đây càng làm rõ hơn những hệ lụy này. Theo Liên hợp quốc, khu vực châu Á-Thái Bình Dương đối mặt nguy cơ giảm 299 tỷ USD Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và hàng triệu người rơi vào cảnh nghèo đói vì xung đột Trung Đông leo thang.
Trước thực tế đó, nhiều quốc gia đã bắt đầu điều chỉnh chính sách. Đã có nhiều thông tin cho thấy người dân trên khắp thế giới đi lại ít hơn, sử dụng phương tiện giao thông công cộng nhiều hơn. Không ít chính phủ đã triển khai các chiến dịch tiết kiệm năng lượng, đồng thời thúc đẩy các giải pháp dài hạn hơn, như đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao hiệu quả sử dụng và đẩy mạnh phát triển các nguồn năng lượng thay thế. Đồng thời, tăng cường hợp tác quốc tế nhằm ổn định thị trường và giảm thiểu rủi ro gián đoạn. Đây dường như là bước chuẩn bị cho một tương lai mà “dầu rẻ không còn là điều hiển nhiên”.
Nhìn tổng thể, thị trường năng lượng thế giới đang đứng trước một bước ngoặt. Theo giới chuyên gia, nếu trước đây, dầu giá rẻ từng là “bệ đỡ” cho tăng trưởng, thì giai đoạn tới, khả năng thích ứng với một mặt bằng giá mới sẽ trở thành phép thử đối với sức chống chịu của các nền kinh tế. Trong một thế giới đầy biến động, việc chủ động chuẩn bị cho sự kết thúc của “kỷ nguyên dầu rẻ” là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm ổn định và phát triển bền vững.
