Đây không phải lần đầu RSF đưa ra những đánh giá thiếu khách quan về Việt Nam, nhưng sự lặp đi lặp lại các thông tin cũ của các báo cáo này cho thấy một cách tiếp cận mang tính áp đặt, nặng định kiến, phiến diện, thiếu tôn trọng sự khác biệt về mô hình chính trị, lịch sử và văn hóa của các quốc gia.
Quan sát phương pháp đánh giá của RSF nhiều năm qua có thể thấy tổ chức này chủ yếu dựa vào các cuộc khảo sát mang tính một chiều, lấy ý kiến từ một số nhóm, cá nhân và tổ chức vốn có định kiến chính trị với Việt Nam.
Nhiều nội dung trong báo cáo được xây dựng trên nguồn tin thứ cấp, thiếu kiểm chứng độc lập, thậm chí sử dụng lại thông tin không chính xác của các tổ chức phản động lưu vong. Vì thế, thay vì phản ánh trung thực môi trường báo chí, bảng xếp hạng của RSF ngày càng bộc lộ dấu hiệu của một công cụ áp đặt quan điểm chính trị phương Tây lên các quốc gia còn lại.
Đáng chú ý, RSF thường cố tình đánh tráo khái niệm giữa “tự do báo chí” với hành vi vi phạm pháp luật. Trong báo cáo năm 2026, tổ chức này tiếp tục gọi một số đối tượng chống Nhà nước, tuyên truyền xuyên tạc, kêu gọi biểu tình gây bất ổn xã hội là “nhà báo độc lập”.
Cách quy kết ấy thiếu cơ sở pháp lý và nguy hiểm ở chỗ cố tình xóa nhòa ranh giới giữa quyền tự do ngôn luận với hành vi lợi dụng tự do để xâm hại lợi ích quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.
Không có quốc gia nào trên thế giới chấp nhận việc nhân danh “tự do báo chí” để kích động bạo loạn, tuyên truyền lật đổ hay đe dọa an ninh quốc gia.
Thực tế, không có quốc gia nào trên thế giới chấp nhận việc nhân danh “tự do báo chí” để kích động bạo loạn, tuyên truyền lật đổ hay đe dọa an ninh quốc gia. Ngay tại Hoa Kỳ và nhiều nước phương Tây, hệ thống pháp luật về chống khủng bố, bảo vệ bí mật quốc gia, kiểm soát thông tin sai lệch trên không gian mạng đều được áp dụng rất nghiêm ngặt.
Chính báo cáo của RSF năm nay cũng thừa nhận môi trường báo chí ở nhiều quốc gia phương Tây đang đối mặt hàng loạt sức ép như cắt giảm ngân sách truyền thông, hạn chế tiếp cận thông tin, gia tăng bạo lực đối với phóng viên, sự chi phối ngày càng lớn của các tập đoàn công nghệ và tài phiệt truyền thông.
Thế nhưng khi các nước phương Tây áp dụng biện pháp quản lý, RSF xem đó là “điều chỉnh cần thiết”; còn khi Việt Nam thực thi pháp luật, tổ chức này lập tức quy kết là “đàn áp tự do báo chí”. Cách đánh giá theo “tiêu chuẩn kép” ấy khiến tính khách quan trong các báo cáo của RSF ngày càng bị nghi ngờ.
Sự phi lý còn nằm ở chính hệ quy chiếu mà RSF sử dụng. Tổ chức này mặc nhiên coi mô hình báo chí tư nhân đa đảng kiểu phương Tây là chuẩn mực duy nhất của tự do báo chí, từ đó phủ nhận các mô hình báo chí khác phù hợp với điều kiện lịch sử và thể chế chính trị riêng của từng quốc gia.
Song thực tế báo chí chưa bao giờ tồn tại ngoài môi trường chính trị-xã hội cụ thể. Báo chí phương Tây cũng phải vận hành trong quỹ đạo lợi ích của các tập đoàn truyền thông và hệ giá trị chính trị phương Tây. Do đó, cái gọi là “tự do báo chí tuyệt đối” chưa bao giờ tồn tại như cách một số tổ chức phương Tây thường rao giảng.
Trái ngược với bức tranh méo mó mà RSF mô tả, thực tiễn báo chí ở Việt Nam những năm qua cho thấy một đời sống truyền thông sôi động, cởi mở và ngày càng chuyên nghiệp.
Sau quá trình sắp xếp, tinh gọn theo Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII “Một số vấn đề tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”, đến cuối năm 2025 cả nước có 778 cơ quan báo chí, gần 21.000 nhà báo được cấp thẻ trong cả lĩnh vực báo chí in, báo chí điện tử và phát thanh, truyền hình.
Nhiều cơ quan báo chí đã hình thành mô hình báo-phát thanh-truyền hình, tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả tuyên truyền. Nhiều nhà báo được Nhà nước tạo điều kiện đi học tập, trao đổi kinh nghiệm chuyên môn, tác nghiệp báo chí tại nhiều quốc gia trên thế giới. Đối với các cơ quan báo chí quốc tế đến Việt Nam tác nghiệp và đưa tin, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn tạo điều kiện thuận lợi, không có bất kỳ rào cản công nghệ hay pháp lý nào.
Báo chí Việt Nam tham gia mạnh mẽ vào phản biện xã hội, đấu tranh phòng, chống tham nhũng, giám sát thực thi chính sách, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân. Tiêu biểu như trong đại dịch Covid-19, hàng nghìn nhà báo đã có mặt tại tâm dịch, bệnh viện dã chiến, khu cách ly để truyền tải thông tin chính xác, chống tin giả và lan tỏa tinh thần đoàn kết cộng đồng. Trong những đợt thiên tai, bão lũ, đội ngũ phóng viên luôn hiện diện ở tuyến đầu, phản ánh kịp thời đời sống nhân dân, tích cực tham gia các hoạt động cứu trợ. Đó là hình ảnh của một nền báo chí nhân văn, gắn bó mật thiết với quyền, lợi ích của đất nước và nhân dân.
Cùng với đó, nhiều vụ việc tiêu cực lớn đã được báo chí phát hiện. Các vấn đề nóng như thực phẩm bẩn, lừa đảo công nghệ cao, sai phạm đất đai, ô nhiễm môi trường, bạo lực học đường hay bất cập trong quản lý công đều được đưa ra công luận một cách công khai, thẳng thắn. Không ít vụ việc sau phản ánh của báo chí đã được cơ quan chức năng vào cuộc xử lý nghiêm minh.
Ở Việt Nam, quyền tự do báo chí được quy định rõ trong Hiến pháp năm 2013 và được cụ thể hóa bằng Luật Báo chí năm 2016 cùng nhiều văn bản pháp luật liên quan, hoàn toàn không tồn tại một nền báo chí bị “đàn áp” mà các đối tượng cực đoan ra sức rêu rao.
Ở Việt Nam, quyền tự do báo chí được quy định rõ trong Hiến pháp năm 2013 và được cụ thể hóa bằng Luật Báo chí năm 2016 cùng nhiều văn bản pháp luật liên quan, hoàn toàn không tồn tại một nền báo chí bị “đàn áp” mà các đối tượng cực đoan ra sức rêu rao.
Các báo cáo thiếu khách quan của RSF đang bị một số tổ chức phản động, thiếu thiện chí lợi dụng như công cụ để xuyên tạc tình hình dân chủ, nhân quyền ở Việt Nam, gây sức ép trong quan hệ quốc tế và tạo ra nhận thức sai lệch trong dư luận nước ngoài. Khi một thông tin thiếu chính xác được lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ dễ tạo cảm giác như một “sự thật hiển nhiên”, dù thực tế hoàn toàn trái ngược.
Những năm gần đây, chuyển đổi số báo chí ở Việt Nam diễn ra mạnh mẽ, tạo động lực để hoạt động báo chí ngày càng thiết thực, hiệu quả hơn. Nhiều cơ quan báo chí ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, đa nền tảng để mở rộng khả năng tiếp cận công chúng. Các diễn đàn báo chí quốc gia, giải báo chí lớn, chương trình đào tạo quốc tế cho nhà báo được tổ chức thường xuyên, góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp và năng lực cạnh tranh của báo chí Việt Nam trong môi trường truyền thông số toàn cầu.
Dĩ nhiên, cũng như bất kỳ nền báo chí nào trên thế giới, báo chí Việt Nam vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện như nâng cao chất lượng phản biện, xử lý tin giả, bảo vệ bản quyền số, thích ứng với truyền thông đa nền tảng và tăng cường chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp. Nhưng đó là yêu cầu phát triển nội tại của nền báo chí cách mạng Việt Nam, hoàn toàn khác với những quy chụp mang động cơ chính trị từ bên ngoài.
Điều quan trọng nhất không nằm ở những bảng xếp hạng đầy định kiến, mà ở sự kiểm chứng từ thực tiễn. Hàng chục triệu người dân Việt Nam đang tiếp cận báo chí mỗi ngày qua báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử và thông tin báo chí lan tỏa trên mạng xã hội. Niềm tin của công chúng dành cho báo chí chính thống, vai trò tiên phong và trách nhiệm xã hội của báo chí là minh chứng sinh động nhất cho hiệu lực, hiệu quả cũng như sức sống vững bền của nền báo chí cách mạng Việt Nam.
