Dù đóng vai trò không thể thay thế trong hệ thống quản trị toàn cầu, Liên hợp quốc đang đứng trước vô vàn khó khăn do cạnh tranh chiến lược gay gắt giữa các nước lớn, nguồn kinh phí hạn hẹp, các cuộc khủng hoảng về khí hậu, nhân đạo, y tế, an ninh nổi lên cùng lúc. Bối cảnh mới cũng đặt tổ chức này trước những thách thức về khủng hoảng niềm tin và tài chính lớn nhất từ trước tới nay.
Bởi vậy, cuộc đua tìm kiếm tân Tổng Thư ký Liên hợp quốc không đơn thuần là một sự thay đổi vị trí nhân sự cấp cao, mà là sự kiện mở ra chương phát triển mới của Liên hợp quốc với những cải cách về hoạt động và tổ chức bộ máy. Người được chọn vào “ghế nóng” sẽ gánh vác sứ mệnh nâng cao hình ảnh, vị thế, tiếng nói và định hình tương lai của Liên hợp quốc.
Tại các phiên đối thoại cho vị trí Tổng Thư ký do Liên hợp quốc tổ chức mới đây, cả bốn ứng cử viên tham gia cuộc đua đều nhấn mạnh mục tiêu cải tổ và xây dựng một tổ chức hiện đại, hiệu quả, đáng tin cậy.
Bốn ứng cử viên cho “ghế nóng” gồm bà Michelle Bachelet, cựu Tổng thống Chile, nguyên Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc; ông Rafael Grossi, Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử quốc tế; ông Macky Sall, cựu Tổng thống Senegal; bà Rebeca Grynspan, nhà kinh tế học và là cựu Phó Tổng thống Costa Rica.
Theo quy định, ứng cử viên phải được Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc giới thiệu và được Đại hội đồng thông qua. Trong khi đó, mối quan hệ giữa các nước ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an bị chi phối mạnh bởi cạnh tranh thương mại Mỹ-Trung Quốc, xung đột tại Ukraine, chiến sự ở Trung Đông..., dẫn đến việc các nước không dễ dàng thỏa hiệp để đưa ra lựa chọn.
Cải tổ Liên hợp quốc là một nhiệm vụ khó khăn, đặc biệt là việc cải tổ Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres từng nhiều lần kêu gọi cải cách đáng kể Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, thúc giục mở rộng cơ quan này để mang tính đại diện nhiều hơn.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz bày tỏ ủng hộ đề xuất trao ghế thường trực cho châu Phi trong Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Châu Phi, khu vực có các vấn đề chiếm phần lớn chương trình nghị sự của Hội đồng Bảo an, nhưng lại không có ghế thường trực nào được dư luận cho là chưa phù hợp thực tế địa chính trị toàn cầu hiện nay.
Liên hợp quốc đang triển khai sáng kiến UN80 về cải cách toàn diện, đánh dấu những bước khởi đầu của một hành trình dài phía trước. Để hiện thực hóa sáng kiến trên đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các nước và cam kết chính trị mạnh mẽ để duy trì động lực cải cách.
Người kế nhiệm ông Antonio Guterres sẽ đứng trước những nhiệm vụ khó khăn, vừa xử lý hàng loạt thách thức như: biến động địa chính trị, gia tăng xung đột, biến đổi khí hậu, chuyển đổi công nghệ nhanh chóng…, vừa thúc đẩy cải cách và định hình tương lai tươi sáng hơn cho tổ chức này.
