Mối quan hệ giữa Syria và Liên minh châu Âu (EU) đang chứng kiến một bước ngoặt lịch sử sau khi Ủy ban châu Âu (EC) đề xuất khôi phục toàn diện Hiệp định Hợp tác EU và Syria vốn được thiết lập từ năm 1978. Đây là bước điều chỉnh mạnh mẽ, mở ra một giai đoạn mới cho hợp tác giữa Syria với EU, tạo cơ hội để quốc gia Trung Đông vực dậy nền kinh tế và hội nhập sâu rộng hơn.
Hiệp định Hợp tác EU-Syria từng là nền tảng cho quan hệ hợp tác song phương, đặc biệt trong các lĩnh vực phát triển kinh tế- xã hội và thương mại. Tuy nhiên, thỏa thuận này đã bị đình chỉ từ năm 2011 do EU phản đối chính quyền của cựu Tổng thống B.al-Assad ở Syria. Trước khi xung đột nổ ra ở Syria, EU là một trong những đối tác thương mại chính, với kim ngạch thương mại đạt đỉnh điểm hơn 7 tỷ euro vào năm 2010.
Động thái điều chỉnh quan hệ với Syria được đưa ra trong bối cảnh EU triển khai khuôn khổ hợp tác mới theo định hướng đã được Chủ tịch EC Ursula von der Leyen công bố hồi tháng 1/2026. Sau khi EU dỡ bỏ toàn bộ các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với Syria hồi tháng 5/2025, bà Ursula von der Leyen đã có chuyến thăm Damascus hồi đầu năm 2026, đặt nền móng cho chương hợp tác mới.
Nhân chuyến thăm này, phía EU đã công bố 3 định hướng lớn nhằm thúc đẩy hòa giải và phục hồi tại Syria: thiết lập đối tác chính trị mới; xây dựng khuôn khổ hợp tác kinh tế-thương mại tăng cường; cùng gói hỗ trợ tài chính khoảng 620 triệu euro, bao gồm viện trợ nhân đạo, hỗ trợ phục hồi sớm và các chương trình hợp tác song phương cho giai đoạn 2026-2027.
Trong giai đoạn hợp tác mới, EU dự định tăng cường hợp tác với Syria bằng cách nối lại các cuộc tiếp xúc chính trị chính thức và mở đường cho mối quan hệ kinh tế và an ninh chặt chẽ hơn. Kế hoạch tăng cường hợp tác kinh tế giữa EU và Syria bao gồm khuôn khổ thương mại và đầu tư, huy động nguồn vốn từ khu vực tư nhân và hỗ trợ cải cách nhằm cải thiện môi trường kinh doanh của Syria thông qua một trung tâm hỗ trợ kỹ thuật mới.
EU muốn đưa Syria vào các dự án kết nối khu vực, bao gồm Hành lang Kinh tế Ấn Độ-Trung Đông-châu Âu, định vị quốc gia này như một trung tâm về giao thông, năng lượng và liên kết kỹ thuật số. Sau khi được dỡ bỏ hầu hết các lệnh trừng phạt của phương Tây, Syria đang tìm cách hội nhập rộng rãi hơn vào cộng đồng quốc tế sau cuộc chiến tranh tàn khốc kéo dài 14 năm.
Theo đó, Syria đang nổi lên như một điểm trung chuyển quan trọng, nhất là trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng do việc đóng cửa Eo biển Hormuz gây ra. Đáng chú ý, chuyến tàu đầu tiên chở dầu xuất khẩu của Iraq vận chuyển bằng đường bộ đã khởi hành từ cảng Baniyas của Syria. Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ, Syria và Jordan cũng đã nhất trí nâng cấp mạng lưới đường sắt để tạo ra một hành lang kết nối Nam Âu với vùng Vịnh.
Trong nỗ lực giúp khôi phục và duy trì ổn định ở Syria, EU hỗ trợ đào tạo cho cảnh sát Syria và tăng cường hợp tác chống khủng bố, chống buôn lậu ma túy và tội phạm có tổ chức; tạo điều kiện cho người tị nạn Syria hồi hương khi châu Âu hiện đang tiếp nhận hơn một triệu người tị nạn và người xin tị nạn.
Đây là một điểm quan trọng trong chương trình nghị sự hàng đầu tại hầu hết các cuộc thảo luận giữa các nước châu Âu và Damascus kể từ khi chế độ của cựu Tổng thống B.al-Assad bị lật đổ vào cuối năm 2024.
Việc khôi phục toàn diện Hiệp định Hợp tác EU và Syria là bước đột phá trong quan hệ giữa hai bên, phản ánh cam kết vững chắc của EU đồng hành cùng Syria trên con đường chuyển đổi và phát triển bền vững.
