Nhà thiết kế Vũ Việt Hà vốn nổi tiếng với áo dài và những nguyên liệu thuần Việt, đậm chất tự nhiên đã mang triết lý này áp dụng vào những bộ sưu tập của mình, đưa trang phục thành “đại sứ ngoại giao” hiệu quả.
Nhờ đó, nhiều bộ trang phục của anh được đồng hành cùng những nhân vật có tầm ảnh hưởng, trong những sự kiện quan trọng của Nhà nước.
Xu hướng không ở đâu xa, mà bắt nguồn từ văn hóa dân tộc
Sinh ra và làm việc tại Hà Nội, Vũ Việt Hà tốt nghiệp Trường cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội và Trường ĐH Mỹ thuật Công nghiệp năm 2001.
Với hơn hai thập niên làm việc không ngừng, anh đã ghi dấu ấn qua nhiều bộ sưu tập ấn tượng như Ngày trở về, Chuyện tình cao nguyên đá, Mộng xưa, Thiên di, Ký gửi người H’Mông vào tương lai,… Đặc biệt, anh là nhà thiết kế luôn tìm tòi, phát triển chất liệu mới, tôn vinh tính độc bản, dựa trên những nguyên liệu truyền thống của Việt Nam như thổ cẩm các dân tộc, sợi tơ dứa, tơ sen..
Và thật đặc biệt, từ những thứ tưởng chừng như “cũ” ấy, anh lại luôn nắm bắt và thậm chí đón đầu xu hướng. “Đến thời điểm này, ai cũng thấy rằng nhiều nhà thiết kế ở Việt Nam đã rơi rụng, không thể tồn tại trong ngành nghệ thuật khắc nghiệt này. Vì ngoài sáng tạo ra, nó là một ngành “đốt tiền”, mà mình có câu nói vui là “như đốt vàng mã”, nghĩa là rất kinh khủng, nhưng Việt Hà đã ở lại được đến ngày nay, không chỉ nói về năng lực, mà là nhờ tình yêu với nghề, với những chất liệu văn hóa của dân tộc và bền bỉ theo đuổi từ những ngày đầu”.
Chất liệu văn hóa của Việt Hà ở đây bao gồm cả chất liệu vải và câu chuyện văn hóa đằng sau đó. Anh luôn tin tưởng, văn hóa Việt Nam cực kỳ phong phú và có bề dày, nhưng để phát triển thì không hề dễ dàng. Thí dụ cụ thể như áo dài, nếu cách tân thì đôi khi sẽ vấp phải sự phản đối, nhưng nếu cứ giữ như truyền thống, thì dấu ấn sáng tạo của nhà thiết kế thể hiện ở đâu? Đó là câu hỏi khiến tất cả các nhà thiết kế đau đầu.
Nếu những ai yêu mến Việt Hà thì đều thấy rằng, anh đã theo đuổi áo dài từ những bước chân đầu tiên vào nghề và vẫn tiếp tục đến hiện tại. “Tôi vẫn trung thành với áo dài Hà Nội thập niên 30, đó là áo dài liền thân, tương tự áo bà ba miền bắc (áo bà ba miền trung và miền nam thì khác). Áo dài bình thường thì sẽ rất khó làm cho đẹp với dáng (form) áo dài thập niên 30, vì nó suông, nếu không khéo là người mặc lên nhìn thẳng tuột, thiếu hấp dẫn. Nhưng tôi đã kiên trì theo đuổi và đến nay thành công đưa áo dài thập niên 30 phát triển theo mùa, theo năm, theo xu hướng thế giới”, anh Hà cho hay.
Áo dài thì liên quan gì đến xu hướng thế giới? Trả lời câu hỏi này với Việt Hà dường như không hề khó, bởi với anh xu hướng chính là mầu sắc, chất liệu, dáng và với tay nghề lão luyện, anh chỉ cần cộng hoặc trừ 0,5 đường biên của áo dài thập niên 30 là đã có thể theo đúng kiểu dáng thịnh hành nhất rồi.
Nói thì nghe có vẻ dễ và anh Hà cũng không hề giấu “bí kíp” nhà nghề này, nhưng như anh Hà chia sẻ ở trên, dù biết thì bạn cũng khó làm theo. Bởi để tạo được dáng áo dài vừa giữ được vẻ đẹp truyền thống, vừa sang trọng và bắt nhịp với thời hiện đại là cả một quá trình mài dũa, sáng tạo không ngừng suốt hơn 20 năm của một nhà thiết kế.
Không chỉ với áo dài, mà chất liệu Vũ Việt Hà theo đuổi cũng thể hiện tầm nhìn “đi trước thời đại”. Khi mà khoảng hơn 5 năm gần đây, chất liệu xanh mới được tung hô, thì từ khi mới vào nghề cách đây 20 năm, Việt Hà đã phải lòng và kiên quyết đi theo những chất liệu tự nhiên, bản địa của Việt Nam. Đó là sợi lanh, sợi thổ cẩm được làm hoàn toàn từ thiên nhiên, và qua tay nhà thiết kế Vũ Việt Hà được trau chuốt nhưng vẫn giữ được bản nguyên thật gồ ghề, sần sùi, đầy cá tính chứ không phải bị biến dạng theo ý thích thường thấy của “người thành phố”.
“Tôi đã đi tất cả các vùng miền, thăm các dân tộc của Việt Nam, đặc biệt những vùng mạnh nhất về vải lanh. Tôi đã ăn ở với họ, nghiên cứu xem họ làm như thế nào, sản xuất ra sao…. Bởi vì với tôi, một khi đã lấy ý tưởng từ bất cứ dân tộc nào để thiết kế thì đều phải tiếp cận với tâm thế trân trọng và hiểu biết, chứ không phải chỉ sử dụng chất liệu của họ điểm tô như vật trang trí cho mình”. Anh Hà cũng chia sẻ, đơn giản như thổ cẩm, mọi người thường nghĩ họa tiết đẹp thì dùng làm gì cũng được, nhưng không phải, nếu đặt sai chỗ thì không những bị chê cười mà còn gây phản cảm. Thí dụ như với người H’Mông, theo truyền thống, khi có người mất đi, người thân sẽ đặt một miếng thổ cẩm ở bụng hay ở mặt… Nếu không biết đó là miếng thổ cẩm với họa tiết nào mà tùy tiện đưa vào trang phục, thì sẽ làm sai và bị phạm vào phong tục tập quán của người H’Mông, vừa không trân trọng văn hóa bản địa và với người mặc thì có thể coi là không mang lại may mắn.
Câu chuyện về những bộ trang phục trở thành “đại sứ ngoại giao”
Việt Hà tự nhận rằng mình “có duyên” với ngành ngoại giao, không chỉ thiết kế trang sức cho các nam đại sứ, nữ đại sứ mà còn các phu nhân đại sứ, phu nhân lãnh đạo Việt Nam… Cái duyên đó có lẽ đến từ “chất” của những bộ sưu tập mà anh sáng tạo - vừa sử dụng chất liệu dân tộc, vừa mang tính xu hướng và đặc biệt là ngôn ngữ thiết kế đáp ứng được tính sang trọng mà tinh tế của nghi thức ngoại giao.
“Với tôi, trong mọi dịp, áo dài phải thể hiện được sự sẻ chia, giao thoa văn hóa. Chứ nếu theo đuổi vẻ hoành tráng thì sẽ tạo khoảng cách với người đối diện và vô hình trung khiến cho những người làm ngoại giao không hoàn thành được nhiệm vụ của họ”.
Điển hình cho vẻ đẹp ngoại giao của áo dài là những bộ trang phục gần đây anh Việt Hà thiết kế cho phu nhân Tổng Bí thư Tô Lâm, bà Ngô Phương Ly, trong chuyến công tác tại Nga tháng 7 vừa qua.
Việt Hà cho hay, quá trình làm việc không chỉ có sáng tạo của nhà thiết kế, mà anh còn làm việc rất kỹ với bà Ngô Phương Ly về những buổi gặp gỡ hoặc sự kiện, địa điểm, hoạt động và tính chất cuộc gặp như thế nào… Từ đó anh mới có định hình về chất liệu, mầu sắc, họa tiết… thật phù hợp.
Khi bà Ngô Phương Ly tham dự lễ gắn biển tên Quảng trường Hồ Chí Minh, anh Việt Hà xác định đó là sự kiện đầy tự hào, khi vĩ nhân của dân tộc mình được tôn vinh ở nước bạn. Do đó, anh chọn mầu đỏ của cờ Tổ quốc cho chiếc áo dài thập niên 30, không đi kèm bất cứ một trang sức nào, để thể hiện sự trang trọng và cả niềm kiêu hãnh ngầm ẩn dành cho người mặc.
Ngược lại, khi bà Ly tới thăm lớp tiếng Việt tại Nga thì trang phục được chọn là áo dài mầu xanh thể hiện sự gần gũi và thân thiện. Phu nhân Tổng Bí thư cũng sử dụng thêm trang sức là những họa tiết sơn mài do họa sĩ Trương Dũng thực hiện.
Cũng trong tuần lễ giao lưu văn hóa tại Nga, Việt Hà còn mang theo một bộ sưu tập trình diễn. Anh cho hay tên bộ sưu tập là Hà Nội 12 mùa hoa, nhưng thực tế, anh đã làm 15 bộ. Ngoài những bộ áo dài mang hình ảnh hoa Hà Nội còn có hoa đặc trưng của nước Nga như hoa hướng dương. “Điều này có ý nghĩa rất lớn là thể hiện tình cảm của nghệ sĩ Việt Nam với bạn bè Nga, tôi hy vọng qua đó sẽ kết nối những trái tim yêu nghệ thuật, chia sẻ những giá trị văn hóa vượt khỏi ranh giới ngôn ngữ và địa lý”, anh Hà chia sẻ, đó cũng luôn là tôn chỉ khi anh thực hiện những bộ trang phục ngoại giao.
Mới tháng 8 đây thôi, Vũ Việt Hà cũng đã sáng tạo một bộ sưu tập để phục vụ Lễ kỷ niệm 80 năm Quốc khánh Việt Nam tại Pakse, tỉnh Champasak, Lào. Tuy thời gian khá gấp gáp, nhưng vốn quen và đã trở thành thế mạnh, Việt Hà vẫn hoàn thành 15 bộ áo dài truyền thống chất liệu tơ tằm, được dệt, nhuộm thủ công, thêu hoa sen và quốc hoa cham pa của nước bạn.
Chia sẻ về nhiệm vụ này, anh cho hay “hình tượng nữ quyền là ý tưởng nảy lên trong đầu tôi ngay khi Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Lào - chị Tạ Phương Dung liên hệ. Bản thân chị là một hình ảnh thể hiện rõ vai trò phụ nữ trên chính trường - một lĩnh vực rất khó mà thường là đàn ông gánh vác”. Và điều đó được anh thể hiện uyển chuyển qua bộ sưu tập vừa truyền thống, lại cực kỳ khí chất. Bởi Việt Hà quan niệm, nữ quyền không cứ là cầm gươm đao, mà thể hiện ngay cả trong vẻ đẹp thanh lịch, trang nhã của bộ trang phục truyền thống. Và khi đó, áo dài thật sự trở thành một “đại sứ ngoại giao” mềm, bên cạnh những “nữ tướng” tài năng của Việt Nam.
Đã 20 năm, Vũ Việt Hà sẽ vẫn kiên định con đường mình đã chọn từ thuở chập chững vào nghề. Anh tiết lộ, cuối năm nay, anh sẽ kể cho tất cả mọi người nghe một câu chuyện dựa trên một bộ sử thi cực kỳ hoành tráng ở Việt Nam. “Mọi người hãy chờ đợi để xem trang phục sẽ tái hiện lịch sử, văn hóa một cách hào hùng và đầy nghệ thuật như thế nào”, nhà thiết kế hứa hẹn. Và chúng ta cùng chờ đợi anh tiếp tục thổi văn hóa vào áo dài, đồng thời đưa áo dài trở lại phục vụ đời sống, làm đẹp cho thế giới, và hơn thế trở thành “đại sứ ngoại giao” đầy thuyết phục.
