100% cơ sở bị kiểm tra trong Khu công nghiệp - Tiểu thủ Công nghiệp (KCN-TTCN) Lê Minh Xuân có hành vi vi phạm gây ô nhiễm môi trường. Con số ấn tượng được cung cấp từ phía cơ quan chức năng đang cho thấy mối đe dọa thường nhật đối với cuộc sống của những hộ dân chung quanh KCN này. Sau khi nhận được phản ánh từ phía người dân, các cơ quan liên quan đã thành lập Đoàn kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường tại KCN-TTCN Lê Minh Xuân. Từ quá trình khảo sát, kiểm tra đột xuất và làm việc trực tiếp với các cơ sở tại đây, đoàn phát hiện hàng loạt thủ đoạn vi phạm tinh vi, có hệ thống, kéo dài suốt nhiều năm qua.
Từ xả thải vượt ngưỡng kéo dài đến vi phạm tài nguyên nước
Theo phản ánh của nhiều hộ dân sống gần KCN-TTCN Lê Minh Xuân, tình trạng ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước đã xuất hiện từ năm 2005 đến nay và ngày càng diễn biến phức tạp. Tại nhiều đoạn kênh trên địa bàn xã Tân Nhựt, nước thường xuyên đổi màu, có mùi hôi, thậm chí bốc khói. Nhiệt độ ngoài trời càng tăng, kênh càng nặng mùi, nước đen sẫm và đặc hơn, ảnh hưởng nặng nề đến mỹ quan đô thị cũng như an toàn nguồn nước.
“Có đoàn về kiểm tra, xử lý thì đỡ được một thời gian, xong lại đâu vào đó. Trước kia, chúng tôi có thể dùng nước kênh cho sinh hoạt, tưới cây. Từ khi KCN mọc lên, đi còn né đường khác chứ nói gì đến dùng nước. Khói, bụi, mùi khét, đủ thứ ảnh hưởng đến bầu không khí chung. Có doanh nghiệp còn chôn hoặc đổ rác thải rắn trực tiếp ra ruộng, đổ tro thải tại nhiều khu vực đất trống như chốn không người. Dân gõ cửa khắp nơi nêu ý kiến mệt mỏi lắm. Phải có cách xử lý triệt để chứ không thể kéo dài mãi được”, một người dân sống tại khu vực kênh 8, đoạn gần Khu TTCN Lê Minh Xuân bức xúc.
Năm 2025, tổng lượng nước thải phát sinh trung bình của KCN-TTCN Lê Minh Xuân khoảng 6.953 m³/ngày đêm, được thu gom về hệ thống xử lý nước thải tập trung có công suất thiết kế 12.200 m³/ngày đêm. Theo giấy phép môi trường được cấp, nước thải sau xử lý phải đạt QCVN 40:2011/BTNMT - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải công nghiệp, sau đó được xả vào kênh C16 dẫn ra sông Vàm Cỏ Đông. Phải lắp đặt hệ thống quan trắc nước thải tự động, liên tục dựa trên nhiều thông số quan trọng như COD (nhu cầu oxy hóa học), pH (thước đo độ axit hoặc kiềm của các chất tan trong nước), TSS (tổng chất rắn lơ lửng), lưu lượng nước thải đầu vào, đầu ra của trạm xử lý, nhiệt độ, Amoni (trạng thái hóa trị của nguyên tố Nitơ)…
Tuy nhiên, kết quả phân tích mẫu môi trường của đoàn kiểm tra cho thấy, mẫu nước mặt tại kênh C12, C16 ở gần KCN-TTCN chỉ đạt mức D, chất lượng rất xấu. Đặc biệt, mẫu nước thải tại một số nơi có nồng độ hữu cơ và kim loại nặng vượt chuẩn từ hàng trăm đến hàng nghìn lần, mùi hóa chất nồng nặc. Không khí ô nhiễm bụi và xuất hiện nhiều hợp chất NH3, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống sinh hoạt, quy trình canh tác, tưới tiêu của bà con nơi đây. Trong đó, mức độ ô nhiễm cao nhất nằm tại khu vực tập trung nhiều nguồn thải. NH3 là loại khí độc nguy hiểm, nếu hít phải nồng độ cao sẽ gây bỏng rát đường hô hấp, cay mắt, phù phổi và có thể dẫn đến tử vong.
Mỗi tháng, chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ chủ đầu tư hạ tầng KCN-TTCN Lê Minh Xuân trung bình khoảng 2,4 tấn, được chuyển giao cho Công ty TNHH Môi trường Kim Gia thu gom. Chất thải rắn công nghiệp thông thường và nguy hại được thu gom, chuyển giao cho Công ty TNHH Môi trường Chân Lý và Công ty TNHH Tuấn Đạt. Còn chất thải rắn phát sinh từ các cơ sở trong KCN-TTCN do các cơ sở tự thu gom quản lý. Trong quá trình làm việc, đoàn kiểm tra đã phát hiện tình trạng xây dựng trái phép, lấn chiếm phần đất do chủ đầu tư hạ tầng KCN-TTCN Lê Minh Xuân và UBND xã Tân Nhựt quản lý, phục vụ cho việc chôn lấp, đổ chất thải rắn trái phép của nhiều cơ sở. Kết quả khảo sát hiện trường cho thấy, chất thải rắn tại nhiều nơi chưa được quản lý theo quy định, có hiện tượng đổ thải trực tiếp ra môi trường tại nhiều vị trí khác nhau, phân bố cả trong và ngoài KCN-TTCN.
Đặc biệt, trong quá trình kiểm tra, đoàn còn phát hiện nhiều cơ sở thứ cấp thuộc KCN-TTCN Lê Minh Xuân đã đào giếng, khai thác tài nguyên nước dưới đất để sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ khi chưa được cấp phép của cơ quan có thẩm quyền. Được biết, toàn bộ KCN-TTCN sử dụng nước cấp thủy cục và nước dưới đất do Công ty TNHH MTV Đầu tư Kinh doanh nhà Khang Phúc tự khai thác. Tổng lượng nước năm 2025 tại đây là 735.759 m3 nước thủy cục và 364.271 m3 nước dưới đất. Báo cáo của Công ty Khang Phúc nêu rõ, khối lượng nước cấp cho các cơ sở thấp hơn nhiều so khối lượng nước thải phát sinh. Việc chủ đầu tư hạ tầng KCN-TTCN không thể kiểm soát khối lượng nước thải đưa về hệ thống xử lý nước thải tập trung đã dẫn đến tình trạng hoạt động sản xuất, xả nước thải trực tiếp ra đường thu gom, thoát nước mưa, xả trộm vào đường thu gom nước thải không qua đồng hồ đo lưu lượng diễn ra tại nhiều vị trí. Đây là một trong những nguyên nhân khiến toàn bộ hệ thống kênh nước mặt bị ô nhiễm nghiêm trọng.
Các phân tích cho thấy, chỉ tính riêng 40 giếng không có giấy phép thuộc 27 cơ sở tại KCN-TTCN Lê Minh Xuân bị kiểm tra đợt này, tổng khối lượng nước dưới đất khai thác “chui” từ năm 2021 đến giữa năm 2026 đã là 4.169.525 m3. Với đơn giá mua nước cấp của chủ đầu tư và kinh doanh hạ tầng là 13 nghìn đồng/m3, số tiền phải bỏ ra để mua lượng nước này phải hơn 54,2 tỷ đồng. Nếu tính từ năm 2002 - thời điểm các cơ sở này chính thức đi vào hoạt động tại KCN-TTCN - đến nay, số tiền thất thoát từ lượng nước đã khai thác, sử dụng và xả thải tại những cơ sở vi phạm là vô cùng lớn.
Cần xử lý nghiêm để răn đe
KCN Lê Minh Xuân có 164 cơ sở thứ cấp (86 dự án trên địa bàn xã Tân Nhựt, 78 dự án trên địa bàn xã Bình Lợi). Khu TTCN Lê Minh Xuân có tổng cộng 110 cơ sở, nằm hoàn toàn trên địa bàn xã Tân Nhựt. Thông tin từ cơ quan quản lý môi trường địa phương cho biết, việc thu hút đầu tư vào KCN-TTCN hàng chục cơ sở dệt nhuộm không nằm trong quyết định kèm theo danh sách của UBND Thành phố Hồ Chí Minh cho phép được di dời về khu vực này. Tại khu TTCN, có 31/110 cơ sở đã có giấy phép môi trường/đăng ký môi trường theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, còn lại 79 cơ sở chưa có thủ tục môi trường theo quy định. Đặc biệt, trong số này có 49 cơ sở có phát sinh bụi, khí thải nhưng chưa xác định được lưu lượng.
Trong khi đó, hầu hết các cơ sở thuộc KCN đã có thủ tục môi trường trước đây. Thời điểm Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực từ ngày 1/1/2022, 48 dự án của KCN này thuộc đối tượng phải thực hiện giấy phép môi trường. Tuy nhiên, đến nay vẫn còn 20 dự án chưa xác định lưu lượng xả khí thải nên chưa xác định đối tượng thực hiện hồ sơ môi trường. Trong đó có hai dự án đang củng cố hồ sơ chuyển Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi “Không có giấy phép môi trường theo quy định”. Đối với 110 dự án phải thực hiện đăng ký môi trường cấp xã, hiện chỉ có 37 dự án chấp hành.
Theo báo cáo gửi về cơ quan chủ quản đợt này, đoàn kiểm tra đã tiến hành lập biên bản vi phạm hành chính 87/100 cơ sở với 286 hành vi, dự kiến phạt tiền từ 12,39 tỷ đến 16,86 tỷ đồng. Và 13 cơ sở còn lại thuộc diện đã chấm dứt hoạt động, mới nhận chuyển nhượng nhà xưởng chưa đi vào hoạt động hoặc vụ việc đang được cơ quan công an thụ lý xác minh. Hành vi vi phạm hành chính tập trung vào hai nhóm lĩnh vực là Thủ tục hành chính, các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật và Quản lý đất đai.
Bên cạnh việc khẩn trương lên phương án khắc phục tình trạng ô nhiễm, các cơ sở gây ô nhiễm tại KCN-TTCN Lê Minh Xuân được yêu cầu phải thừa nhận hành vi vi phạm, công khai xin lỗi, đền bù thiệt hại cho các hộ dân với số tiền 850 triệu đồng. Hiện tại, các cơ sở vi phạm đang cùng Công ty TNHH MTV Đầu tư Kinh doanh nhà Khang Phúc tiến hành nạo vét toàn bộ kênh C12, C16 và C18, những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề từ quá trình xả nước thải chưa qua xử lý. Cùng với đó là phải đưa ra giải pháp làm sạch môi trường chung quanh KCN-TTCN dựa trên tình hình thực tế. Theo ghi nhận của nhóm phóng viên, hiện nay, tình trạng xả khói, chôn, lấp chất thải rắn đã có cải thiện. Tuy nhiên, hiện tượng bốc mùi, nước thay đổi màu, có bọt vẫn xuất hiện tại nhiều kênh chung quanh KCN-TTCN.
Không dừng lại ở xử phạt vi phạm hành chính, từ quá trình khảo sát, kiểm tra này, đoàn đã lập hồ sơ chuyển cơ quan điều tra Công an Thành phố Hồ Chí Minh 5 vụ việc có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định của pháp luật chuyên ngành, pháp luật hình sự và tố tụng hình sự (Tội gây ô nhiễm môi trường theo Điều 235 Bộ Luật hình sự). Danh sách các công ty bị khởi tố sẽ được công bố trong thời gian gần đây.
Sau quá trình khảo sát, kiểm tra, xử lý các cơ sở vi phạm tại KCN-TTCN Lê Minh Xuân, cơ quan chức năng cùng với các cơ quan liên quan sẽ làm việc với UBND Thành phố Hồ Chí Minh nhằm xử lý “điểm nóng ô nhiễm môi trường” này. Mục tiêu là tập trung tăng cường công tác thanh, kiểm tra, giám sát, giải quyết triệt để và mạnh tay đối với các khu vực điểm nóng gây ô nhiễm môi trường khiến cộng đồng bức xúc suốt nhiều năm qua. Từ quá trình kiểm tra và phát hiện ở trên, cần có những hình thức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của các cơ quan có chức năng quản lý nhà nước khi đã để thực trạng nhức nhối này kéo dài quá lâu.
