Kỳ 1: Đủ kiểu lừa tiền
Đọc được thông tin trên mạng xã hội với các vị trí tuyển dụng “Đóng gói, dán tem, xếp thùng, lương 350.000 đồng/ngày, nhận theo tuần”, cuối tháng 6/2026, chị LNQN (19 tuổi, ngụ tại phường Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh) tìm đến trụ sở của Công ty TNHH Thương mại dịch vụ Era New. Thế nhưng, mức lương 10-13 triệu đồng/tháng đâu chẳng thấy, sau ba tháng đi làm, chị N nhận về chưa đến 4 triệu đồng, trong khi các khoản vay theo hướng dẫn của cấp trên đã vượt ngưỡng 200 triệu đồng.
Tiền mất, nợ mang
Ngày đầu đến Công ty Era New, đón tiếp chị N là người đàn ông tên Thắng. Sau khi giới thiệu hoành tráng về công ty, mức lương, thời gian làm việc, Thắng kiểm tra trang facebook cá nhân và căn cước công dân của chị N rồi viết giấy hẹn ngày đến học việc. Theo đúng lịch, chị N quay lại công ty. Tại đây, chị gặp Dũng và Phương Thảo, nghe chính sách của người lao động, các quy định và nghe giới thiệu về các sản phẩm cũng như văn hóa công ty. Các quản lý tại Era New nói chuyện khéo léo, nhanh chóng kết thân, khai thác hoàn cảnh người tìm việc với sự đồng cảm khiến chị N vui thầm vì nghĩ rằng mình đã tìm được một công ty tốt.
Khi hỏi về công việc như đã đăng tải trên mạng, phía công ty đưa ra cho chị N “hai quyền lựa chọn” với những phân tích rõ ràng. Với vị trí “Lao động chân tay hỗ trợ kinh doanh”, người lao động không cần bằng cấp, kinh nghiệm, thậm chí không nhất thiết phải biết chữ vì sẽ được công ty đào tạo tận tình. Cùng với đó là nhiều chính sách ưu tiên như giờ giấc thoải mái, không áp lực, được đóng đầy đủ các loại bảo hiểm, nhiều phúc lợi, cơ hội thăng tiến cao. Mức lương chưa tăng ca khoảng 12 triệu đồng/tháng, có thể nhận theo ngày.
Trong khi đó, vị trí “Lao động sản xuất, kho” chỉ có mức lương từ 7,5 triệu đến gần 9 triệu đồng/tháng, không phụ cấp, không chế độ, không phúc lợi, có thể bị đuổi bất cứ lúc nào. Kèm theo đó là nhiều quy định khắt khe, hình thức xử phạt nếu chưa đạt yêu cầu khiến người lao động nghe qua đã sợ. Sau một hồi tính toán, chị N chọn vị trí “Lao động chân tay hỗ trợ kinh doanh”. “Lúc này, một người đàn ông tên Điều nói rằng, vị trí công việc tôi đã chọn yêu cầu phải thường xuyên tiếp xúc với khách hàng nên công ty sẽ hỗ trợ bộ sản phẩm gồm cà-phê, trà, nước hoa, collagen dùng trước, cảm nhận rồi giới thiệu. Tôi sẽ được miễn phí 100% số hàng này. Nhưng phải nộp 17 triệu đồng thế chân vì công ty sợ nhân viên nghỉ giữa chừng làm thất thoát tài sản. Biết tôi không có tiền, Điều nói quen nhiều ngân hàng sẽ hỗ trợ thủ tục vay”, chị N kể lại, giọng chưa hết bần thần.
Khoản đầu tiên, Điều trực tiếp dùng điện thoại và căn cước công dân của chị N vay qua ứng dụng trên mạng được 15 triệu đồng. Ngay sau đó, Điều yêu cầu chị N rút tiền mặt đưa lại để nộp vào công ty. Tiếp đó, Điều vay trên ứng dụng ở điện thoại của mình được 5 triệu đồng rồi chuyển vào tài khoản MoMo của N, nói chị rút tiền mặt đưa lại. Trước ngày vào làm việc chính thức tại Era New, chị N đưa cho Điều gần 20 triệu đồng tiền mặt để thế chân bộ sản phẩm và mua hai sim điện thoại. Dù hơi lo lắng do số tiền bỏ ra không hề nhỏ nhưng chị N vẫn tin đó là khoản đầu tư ban đầu, sẽ sớm được công ty hoàn lại.
Tháng 7/2026, trong lúc đang đi tìm việc, chị NTH (40 tuổi, ngụ tại phường Tam Bình, TP Hồ Chí Minh) thấy tờ rơi tuyển người làm ngoài giờ. Phấn khởi gọi vào số điện thoại in trên tờ rơi, chị H được hướng dẫn đến Công ty Era New phỏng vấn. Đến công ty, chị gặp người đàn ông tên Dũng và được yêu cầu đưa căn cước công dân để kiểm tra. Dũng cho chị H xem giấy tuyển dụng, nói công việc là đóng gói nước hoa, làm từ 15 giờ đến 21 giờ, lương 45.000 đồng/giờ. Chị H trở về, lòng khấp khởi.
Hôm sau, chị H được hẹn đến học việc và tiếp tục bị dẫn dắt với cùng một kịch bản như chị N, gồm: chọn vị trí công việc phù hợp nhu cầu, đóng tiền thế chân sản phẩm cho công ty, được hướng dẫn vay tín dụng. Chị H chia sẻ: “Sau khi đưa cho tôi xem một số sản phẩm, một người tên Thắng nói sau này tôi sẽ đóng gói các thứ này. Anh ta nói muốn vào làm thì phải đóng tiền thế chân 16 triệu đồng. Tôi hỏi đi làm công nhân sao lại phải đóng tiền thì Thắng nói đây là tiền thế chấp mua hàng, công ty hỗ trợ 100%. Sau sáu tháng làm việc, công ty sẽ tất toán khoản vay, không lấy tiền của tôi. Ban đầu tôi không đồng ý nhưng Thắng ngồi thuyết phục liên tục nên tôi tin và đồng ý. Sau đó, Thắng cho tôi gặp người đàn ông tên Điều để làm thủ tục vay”.
Càng làm, nợ càng tăng
Khoản vay đầu tiên trị giá 30 triệu đồng của chị H qua ứng dụng cũng do Điều tiến hành các thao tác. Tiền về, Điều hướng dẫn chị H chuyển qua tài khoản của nhân viên công ty để rút tiền mặt nộp lại. Chị H nộp 16 triệu đồng thế chân sản phẩm, đưa Điều 5 triệu đồng tiền đóng bảo hiểm, giữ lại 9 triệu đồng chi tiêu. Tưởng mọi thứ sẽ dừng lại ở đó, nhưng các khoản vay liên tục tăng nhanh khi chị H được dẫn dắt viết giấy tự nguyện tham gia Câu lạc bộ đặc biệt với mục tiêu mở ra con đường “Phát triển nhanh”, nơi mà toàn bộ cấp trên trong công ty đều khẳng định “Không phải ai cũng có thể được biết, được vào”.
Câu lạc bộ đặc biệt bạt ngàn chính sách, phúc lợi và hứa hẹn thu nhập tăng bốn-năm lần, nên tiền đóng vào cũng rất cao. Thấy chị H muốn bỏ cuộc, Điều cam kết trong sáu tháng đầu, công ty sẽ trả 100% tiền nợ mà nhân viên vay qua các ứng dụng. Các tháng tiếp theo, nhân viên sẽ được hỗ trợ thanh toán 70%. Nếu nhân viên nghỉ ngang, khoản hỗ trợ sẽ chấm dứt. Quản lý các cấp thay nhau thuyết phục, dẫn dắt, tác động tâm lý khiến chị H tin tưởng tham gia.
Sau khi chọn con đường phát triển nhanh, chị H đưa căn cước công dân và điện thoại di động để Điều làm hồ sơ vay trên nhiều ứng dụng rồi rút tiền mặt, nộp lại cho công ty. Khi các khoản vay không đủ đổi suất vào câu lạc bộ, chị H được “chỉ cách” mượn tiền người thân, cầm giấy tờ xe, cầm xe máy… H về nhà đem vàng của con gái đi cầm được 30 triệu đồng, mượn chị dâu, em trai và đồng nghiệp thêm 50 triệu đồng đem đi nộp. Vài ngày sau, chị có tên trong câu lạc bộ cùng những cam kết hấp dẫn bằng lời nói.
Từ một người không nợ nần, bỗng chốc chị H rơi vào cảnh túng quẫn khi vừa nợ người thân, vừa “gánh” ít nhất sáu khoản vay với số tiền gần 200 triệu đồng. Thời điểm ấy chị chỉ mong công việc thuận lợi, sớm có thu nhập ổn định cuộc sống. “Mỗi lần nộp tiền, tôi ký một số giấy tờ, hóa đơn quy đổi thành giấy mua hàng rồi bị yêu cầu ký gửi hàng tại công ty. Đến nay, tôi không lấy lại được hàng. Tôi phải lên công ty hằng ngày, muốn về sớm hay nghỉ phải xin Điều. Điều dặn tôi có số lạ gọi thì không nghe. Sau khi đóng tiền, công ty chỉ tôi cách đăng tin trên Facebook với nội dung “Tuyển người đóng gói, dán tem” để tuyển người mới. Tôi không dám nghỉ làm vì nghỉ thì khoản nợ sẽ không được trả”, chị H bức xúc.
Để có tên trong Câu lạc bộ đặc biệt của Era New, chị N cũng phải vượt qua ba thử thách với độ khó tăng dần. Sau khi hoàn thành thử thách đầu tiên là bán 30 tờ vé số trong khoảng ba giờ đồng hồ, chị N đến với thử thách thứ hai: “Nộp 20 triệu đồng tiền mặt cho công ty”. Không có tiền, chị lại được Điều hỗ trợ vay qua ứng dụng được 5 triệu đồng và xin cấp trên cho vượt qua thử thách vì đã thể hiện sự nỗ lực. Số tiền đó ngay lập tức được tích lũy vào câu lạc bộ. “Hôm sau, công ty đưa ra điều kiện phải có 152 triệu đồng mới được tham gia câu lạc bộ. Mấy ngày sau, một người phụ nữ tên Lan gặp tôi, kể chuyện khởi nghiệp của chị ấy và nói sẽ xin công ty tổng giảm cho tôi còn 94 triệu đồng, tôi nghe theo. Điều hứa thanh toán tiền lãi các khoản vay trong thời gian tôi làm tại công ty. Khi các khoản vay còn khoảng 15 triệu đồng thì tôi và Điều chia nhau mỗi người 50%. Các thỏa thuận đều bằng miệng, không có văn bản”, chị N cho hay.
Biết chị N không còn khả năng vay tiền qua ứng dụng, phía công ty hướng dẫn nhờ người thân giúp đỡ. Chị N nhờ chị họ là PNMQ đứng vay hộ với lý do đóng tiền khóa học. Vay tiền, mua xe máy và điện thoại trả góp rồi bán lấy tiền mặt nộp về cho cấp trên, chị N nợ hơn 200 triệu đồng. Điều đáng nói là khi hoàn tất thử thách, chuyển đổi tiền mặt thành các tờ giấy ký nhận hàng, chị N cùng nhiều đồng nghiệp khác vẫn chẳng được phân công đóng gói, dán tem bất kỳ sản phẩm nào như mô tả ban đầu. Thay vào đó là bộ quy tắc nghiêm ngặt về cách sử dụng điện thoại, nghỉ ngơi, ra ngoài, giao tiếp từ các cấp quản lý.
Mỗi ngày, chị N đều phải ở công ty từ sáng đến chiều, không có gì làm vẫn phải ngồi yên trong phòng. Chị được dạy kỹ năng giao tiếp khách hàng, yêu cầu phải tin tưởng cấp trên, không kết bạn tuyến ngang, tuyến dọc, không chia sẻ chuyện của công ty ra bên ngoài. Từ ngày 20/8/2026, chị được cấp trên yêu cầu đăng bài tuyển người lao động theo kịch bản công ty soạn sẵn và phát tờ rơi. Cấp trên còn yêu cầu chị N dùng Zalo kết bạn với người lạ, nhắn tin tạo mối quan hệ, hẹn uống cà-phê rồi dẫn dắt, đưa về công ty. Cuối tháng 8/2026, chị họ của N vào công ty làm cùng với mong muốn xoay tiền trả các khoản đã vay. Thời điểm này, phía công ty dụ dỗ chị N làm giả hồ sơ để vay tiền hỗ trợ lại chị họ nhưng chị N không đồng ý. Từ sự phản kháng này, N lọt vào “danh sách đen”, bị kiểm soát gắt gao từng hoạt động trong ngày tại công ty.
(Còn nữa)
