Thành phố Hồ Chí Minh là đầu tàu quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam, hiện chiếm khoảng 23,5% GDP cả nước. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa nhanh chóng cũng đã góp phần làm tăng lượng phát thải khí nhà kính, làm giảm khả năng chống chịu của thành phố trước tình trạng nhiệt độ cao và biến đổi khí hậu cực đoan.
Chuyên gia cho rằng, Thành phố Hồ Chí Minh nằm trong nhóm 10 thành phố dễ tổn thương nhất thế giới do nước biển dâng. Tốc độ đô thị hóa ở thành phố gây áp lực “khổng lồ” lên hạ tầng giao thông, năng lượng, nước sạch và quản lý chất thải.
Nhận thức rõ ảnh hưởng của biến đổi khí hậu có tính lâu dài và góp phần thực hiện mục tiêu quốc gia giảm khí nhà kính, thời gian qua, Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành nhiều quyết sách liên quan ứng phó biến đổi khí hậu.
Cụ thể, thành phố đã phê duyệt kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 trên địa bàn thành phố; ban hành Kế hoạch thực hiện thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh; Kế hoạch triển khai thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh hướng đến phát triển bền vững giai đoạn 2021-2030.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu giảm cường độ biến đổi khí hậu, phát triển Thành phố Hồ Chí Minh xanh và bền vững, thành phố cần có những giải pháp mang tính tổng thể, đồng bộ và giải quyết được các vướng mắc về mặt tài chính cho cả khu vực công và khu vực tư nhân.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hoàng Nghiêm, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Với không gian đô thị mở rộng, thành phố cần đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng các giải pháp tối ưu hóa luồng hàng hóa, phát triển cảng thông minh, vận tải đa phương thức và các hành lang logistics phát thải thấp. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng ngày càng yêu cầu cao về số hóa và xanh hóa, logistics thông minh cần được xác định là một trong những trụ cột chiến lược, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố và toàn vùng.
Cùng với đó, thành phố cần xây dựng hệ thống lưới điện thông minh, tích hợp đa dạng các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời mái nhà, điện gió ngoài khơi khu vực Vũng Tàu, kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin quy mô lớn.
Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao khả năng điều phối, bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh.
Theo Sở Công thương Thành phố Hồ Chí Minh, việc triển khai lắp đặt hệ thống điện mặt trời để bổ sung nguồn điện tại chỗ cho nhu cầu sử dụng chung của thành phố là cần thiết. Lắp đặt hệ thống điện mặt trời giúp đa dạng hóa nguồn cung cấp năng lượng, giảm đáng kể lượng khí thải carbon. Đồng thời, giảm sự phụ thuộc vào nguồn năng lượng nhập khẩu, tạo ra sự ổn định trong khâu cung cấp điện và ổn định giá điện.
Để thúc đẩy chuyển đổi xanh, các chuyên gia cho rằng, thành phố cần triển khai đồng bộ các sáng kiến về đô thị thông minh, kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn, tạo hiệu ứng cộng hưởng và lan tỏa giữa các lĩnh vực.
Trong đó, phát triển hạ tầng đô thị theo hướng thông minh, tăng cường quản lý năng lượng bằng công nghệ số không chỉ nâng cao hiệu quả vận hành mà còn góp phần cải thiện chất lượng dịch vụ công, quản lý tài nguyên, bảo đảm an ninh, thay đổi hành vi và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Đồng thời, thành phố cần xác lập mô hình phát triển đô thị mới trên nền tảng hệ thống chính sách chặt chẽ, đồng bộ và linh hoạt. Quy hoạch đô thị phải hướng tới xây dựng một thành phố an toàn, bền vững và đáng sống. Ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp có hàm lượng khoa học, công nghệ và giá trị gia tăng cao, như công nghiệp số, công nghiệp sinh học, bán dẫn và công nghệ cao.
Cùng với đó là thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu nội ngành theo hướng công nghiệp xanh, phát thải carbon thấp; tăng cường dịch vụ hóa các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Thành phố cần nhanh chóng tháo gỡ các rào cản pháp lý đối với quá trình chuyển đổi xanh, nhất là những quy định liên quan đầu tư, xây dựng và lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà.
Thành phố cần nghiên cứu, hoàn thiện các quy trình, tiêu chuẩn phù hợp tạo cơ chế thuận lợi để nguồn điện mặt trời được tích hợp vào hệ thống lưới điện, qua đó khai thác hiệu quả hơn nguồn năng lượng tái tạo và thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Kim Lợi, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Biến đổi khí hậu, Trường đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết Thành phố Hồ Chí Minh đang đối mặt với nhiều thách thức do biến đổi khí hậu, như mưa cực đoan, nước biển dâng và hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Những tác động này đang gây áp lực ngày càng lớn lên hệ thống hạ tầng, giao thông, kinh tế-xã hội và môi trường đô thị.
Thành phố cần tăng cường nghiên cứu theo hướng liên ngành, đa ngành, đồng thời thúc đẩy sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức và các bên liên quan. Cùng với đó, cần đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng các công nghệ tiên tiến như công nghệ không gian địa lý, địa vật lý, mô hình hóa và trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu, dự báo và quản lý đô thị.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Kim Lợi, có thể nói, trong thời đại ngày nay, một đô thị hiện đại không chỉ được xây dựng bằng bê-tông và thép, mà còn dựa trên dữ liệu, tri thức và công nghệ. Khoa học và công nghệ chính là chìa khóa giúp Thành phố Hồ Chí Minh nâng cao hiệu quả vận hành, phát triển bền vững và tăng khả năng thích ứng trước những tác động ngày càng phức tạp của biến đổi khí hậu.
