Theo các chuyên gia, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới là bước chuyển mang tính bước ngoặt từ phương thức liên kết theo địa giới hành chính sang cùng kiến tạo một không gian phát triển thống nhất, hình thành hệ sinh thái đầu tư quy mô lớn và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.
Trong cấu trúc không gian phát triển mới, Đông Nam Bộ được xác định là vùng động lực tăng trưởng lớn nhất cả nước, là trung tâm công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp công nghệ số và logistics quốc tế. Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh giữ vai trò cực tăng trưởng, đầu tàu dẫn dắt và lan tỏa, hướng tới trở thành trung tâm tài chính quốc tế và đầu mối kết nối khu vực, quốc tế.
Trong khi đó, Đồng bằng sông Cửu Long được định vị là trung tâm kinh tế nông nghiệp hiện đại, bền vững, năng động và hiệu quả cao, phát triển mạnh kinh tế biển, năng lượng sạch và năng lượng tái tạo. Thành phố Cần Thơ là cực tăng trưởng của vùng. Các vùng địa phương khác tập trung phát triển dịch vụ, logistics, công nghiệp phục vụ nông nghiệp, chế biến nông sản và đổi mới sáng tạo.
Đặt trong mối liên kết đó, các không gian phát triển có những lợi thế bổ trợ rõ nét. Thành phố Hồ Chí Minh tập trung thị trường, nguồn vốn, công nghệ, dịch vụ chất lượng cao và mạng lưới kết nối quốc tế. Đông Nam Bộ có thế mạnh về công nghiệp, sản xuất và logistics. Đồng bằng sông Cửu Long có nền tảng về nông nghiệp, thủy sản, chế biến, kinh tế biển, năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Nếu được kết nối hiệu quả, những lợi thế này không chỉ được cộng hưởng về quy mô mà còn có thể hình thành các chuỗi giá trị liên vùng, từ sản xuất, chế biến đến logistics, tài chính, công nghệ và thị trường quốc tế. Qua đó, từng địa phương vừa phát huy thế mạnh riêng, vừa đóng góp vào một không gian phát triển thống nhất, tạo thêm dư địa và động lực tăng trưởng cho toàn vùng và cả nước.
Mới đây, tại Hội nghị kết nối đầu tư và hợp tác phát triển giữa Thành phố Hồ Chí Minh với các tỉnh, thành phố vùng Đông Nam Bộ và vùng Đồng bằng sông Cửu Long, ông Phạm Quang Nhật, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Khi quyết định đầu tư, doanh nghiệp thường nhìn vào toàn bộ chuỗi, từ nghiên cứu và phát triển, logistics, thị trường… cho đến thời gian xử lý thủ tục và đầu mối chịu trách nhiệm. Vì vậy, phương án đầu tư cần vượt qua giới hạn của một địa phương.
Trước mắt, có thể tập trung vào ba nhóm chuỗi: Công nghiệp công nghệ cao gắn với cảng biển, hàng không và logistics; nông nghiệp, thủy sản gắn với chế biến sâu, chuỗi lạnh, thương hiệu và xuất khẩu; năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu.
Mỗi phương án phải trả lời rõ địa phương nào đảm nhận mắt xích nào, hạ tầng và nguồn lực nào đã sẵn sàng, cơ quan nào xử lý thủ tục, tiến độ dự kiến ra sao. Khi đó, lợi thế của Thành phố Hồ Chí Minh và hai vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long mới trở thành một đề xuất đầu tư thống nhất.
Từ đó, ông Phạm Quang Nhật đề xuất công việc cụ thể: Thứ nhất, các địa phương cùng chuẩn hóa danh mục cơ hội đầu tư theo chuỗi giá trị và mức độ sẵn sàng. Mỗi dự án cần có thông tin cốt lõi về quy hoạch, địa điểm, quy mô, phương thức đầu tư, hạ tầng, thủ tục còn phải hoàn thiện và đầu mối phụ trách.
Thứ hai, từng kết nối cần có hồ sơ theo dõi thống nhất như nhà đầu tư, nội dung quan tâm, dự án hoặc địa bàn đề xuất, cơ quan chủ trì, phối hợp, thời hạn phản hồi, bước xử lý và kết quả. Dữ liệu cần được cập nhật liên tục trên nền tảng số xúc tiến đầu tư để tạo một dòng theo dõi thống nhất, xuyên suốt.
Thứ ba, với đề xuất có khả năng triển khai, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh trực tiếp trao đổi, làm việc, chuyển đúng cơ quan và theo dõi phản hồi. Nội dung vượt thẩm quyền được tổng hợp, báo cáo, nội dung thuộc địa phương nào do địa phương đó chủ động xử lý và chia sẻ kết quả.
Cuối cùng, định kỳ rà soát các dự án đang nghiên cứu, các dự án cần bổ sung điều kiện, các vướng mắc cần tháo gỡ, và các kết nối đã chuyển hóa thành hợp tác cụ thể.
Chuyên gia cho rằng, trong cấu trúc liên kết mới, Thành phố Hồ Chí Minh cần phát huy ba năng lực cốt lõi: Kết nối thị trường và mạng lưới quốc tế; cung cấp dịch vụ giá trị gia tăng cao về tài chính, công nghệ, đổi mới sáng tạo, logistics và đào tạo; điều phối để nhu cầu đầu tư đến đúng địa phương, đúng cơ quan, đúng thời điểm.
Vai trò dẫn dắt của Thành phố Hồ Chí Minh phải tạo thêm cơ hội cho toàn vùng, trong đó các tỉnh, thành phố Đông Nam Bộ khác cùng tham gia đảm nhận các mắt xích sản xuất, công nghiệp và logistics tương ứng với lợi thế của từng địa phương.
Liên kết vùng trong giai đoạn mới không phải là cộng lại các tiềm năng, mà là tổ chức lại chức năng để tạo giá trị mới. Thành phố Hồ Chí Minh, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long chỉ trở thành một không gian đầu tư khi thị trường, công nghệ, sản xuất, nguyên liệu, năng lượng và logistics gặp nhau trong dự án cụ thể.
Theo ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long có những lợi thế khác nhau nhưng có khả năng bổ trợ rất lớn.
Thành phố Hồ Chí Minh có thị trường, tài chính, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, dịch vụ và năng lực kết nối quốc tế. Các địa phương có thế mạnh về công nghiệp, nông nghiệp, năng lượng, logistics, du lịch, tài nguyên và không gian phát triển.
Nếu chúng ta kết nối được quy hoạch với hạ tầng, hạ tầng với đô thị, đô thị với logistics, vốn với dự án, công nghệ với sản xuất và sản phẩm với thị trường, sẽ tạo ra một không gian phát triển có sức cạnh tranh cao hơn rất nhiều so với từng địa phương phát triển riêng lẻ.
Vì vậy, Thành phố Hồ Chí Minh mong muốn cùng các địa phương chuyển mạnh từ tư duy “xúc tiến đầu tư từng địa phương” sang “kiến tạo hệ sinh thái đầu tư của toàn vùng”. Thành phố không chỉ thu hút đầu tư cho mình, mà phải phát huy vai trò trung tâm hội tụ, kết nối và phân bổ nguồn lực cho một không gian phát triển rộng lớn hơn.
