Theo các chuyên gia, quá trình chuyển đổi sản xuất của doanh nghiệp hiện còn gặp nhiều rào cản, từ nhận thức, nguồn lực, nhân lực, năng lực tiếp nhận và làm chủ công nghệ đến bảo đảm an toàn dữ liệu, kết nối chuỗi cung ứng và tiếp cận chính sách, công cụ hỗ trợ.
Trước thực trạng này, nếu thiếu định hướng chung và cơ chế điều phối thống nhất, việc thúc đẩy sản xuất thông minh dễ bị phân tán, thiếu đồng bộ, dẫn đến đầu tư dàn trải và khó tạo ra hiệu quả lan tỏa trong toàn nền kinh tế.
Vì vậy, sản xuất thông minh cần được đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của Thành phố Hồ Chí Minh, gắn với yêu cầu nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng, năng lực cạnh tranh, khả năng tự chủ công nghệ và sức thích ứng của nền kinh tế.
Theo hướng này, doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần giữ vai trò trung tâm và chủ động trong quá trình chuyển đổi. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt thông qua hoàn thiện thể chế, xây dựng các nền tảng và hạ tầng dùng chung, tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư, đổi mới công nghệ và chuyển đổi phương thức sản xuất.
Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 diễn ra mạnh mẽ, chuyển đổi số không còn là xu hướng mang tính lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp sản xuất nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, tối ưu hóa vận hành và phát triển bền vững.
Hiện, Thành phố Hồ Chí Minh xác định 9 nhóm công nghệ, 26 sản phẩm ưu tiên, tập trung vào trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, robot và hạ tầng số. Thành phố cũng đã hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số với gần 30.000 doanh nghiệp công nghệ thông tin và truyền thông, tạo nền tảng thúc đẩy kinh tế số.
Tuy nhiên, theo bà Hồ Thị Quyên, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn đối mặt nhiều khó khăn về nguồn lực, công nghệ và nhân lực trong quá trình chuyển đổi số. Thực tế này cho thấy nhu cầu kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và tiếp cận các giải pháp phù hợp quy mô, năng lực của từng doanh nghiệp ngày càng cấp thiết.
Sản xuất thông minh vì thế cần được nhìn nhận là một quá trình chuyển đổi toàn diện, không chỉ dừng ở việc ứng dụng một số công nghệ riêng lẻ. Quá trình này phải gắn với đổi mới phương thức quản trị, tổ chức sản xuất, phát triển nguồn nhân lực, quản trị dữ liệu, sử dụng năng lượng hiệu quả, nâng cao năng lực logistics, tăng cường liên kết trong chuỗi giá trị.
Cùng với chuyển đổi số, phát triển sản xuất thông minh cần gắn chặt với chuyển đổi xanh, phát triển công nghiệp có trách nhiệm; qua đó, góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững, thúc đẩy phát triển thị trường khoa học, công nghệ trong nước.
Ông Lâm Quang Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam (VINASA) cho rằng, hiện vẫn còn tỷ lệ lớn nhà máy vận hành theo phương thức bảo trì thụ động. Trong khi đó, chuyển đổi số có thể trở thành công cụ quan trọng giúp thu hẹp khoảng cách về quy mô giữa các doanh nghiệp.
Theo ông, nếu ứng dụng công nghệ đúng vào những điểm nghẽn trong vận hành, một nhà máy quy mô 200 công nhân có thể đạt năng suất và chất lượng đầu ra tương đương một đơn vị có quy mô 2.000 công nhân. Đây là cơ hội để doanh nghiệp vừa và nhỏ nâng cao hiệu quả hoạt động nếu bắt đầu từ những vấn đề cụ thể, lựa chọn giải pháp phù hợp và triển khai theo lộ trình khoa học.
Từ thực tế đó, chuyên gia đề xuất, việc triển khai sản xuất thông minh cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp điều kiện của từng doanh nghiệp. Kết quả chuyển đổi, mức độ sẵn sàng và năng lực tiếp nhận công nghệ cần được xem là những căn cứ quan trọng để quyết định mở rộng quy mô, đầu tư hạ tầng và hoàn thiện cơ chế, chính sách.
Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm nguồn lực được tập trung đúng trọng tâm, tránh đầu tư dàn trải, hạn chế tình trạng chuyển đổi mang tính hình thức, cũng như chưa tạo ra những thay đổi thực chất về năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất.
Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu là từng bước hình thành nền tảng quản trị và hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện cho chuyển đổi sản xuất thông minh, nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng công nghiệp; đồng thời, tạo điều kiện để doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, từng bước chuyển đổi sang mô hình sản xuất thông minh, tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị trong nước và toàn cầu, góp phần phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, hiện đại hóa công nghiệp thành phố.
Để thực hiện mục tiêu trên, thành phố tập trung triển khai các giải pháp hình thành mạng lưới chuyên gia, doanh nghiệp dẫn dắt và các đối tác tài chính, công nghệ tham gia hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi. Trong đó, dự kiến đào tạo ít nhất 100 chuyên gia nòng cốt, có năng lực hỗ trợ chuyên môn, tư vấn chiến lược và kết nối nguồn lực cho quá trình chuyển đổi.
Cùng với đó, xây dựng mạng lưới tổ chức tư vấn, viện, trường nghiên cứu trong lĩnh vực sản xuất thông minh, khoa học và công nghệ phục vụ sản xuất, chuyển giao, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mới.
Thành phố cũng định hướng thu hút các tập đoàn đa quốc gia đầu tư trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), nhà máy mẫu, huy động nguồn lực tài chính, tri thức, công nghệ và thúc đẩy công nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn.
