Quận đảo Ca-na-ria (tiếng Tây Ban Nha: Islas Canarias -nằm ở ngoài khơi phía tây bắc châu Phi, cách Ma-rốc và Tây Xaha-ra không xa mấy) gồm bảy hòn đảo được hình thành sau những đợt núi lửa phun trào ở Đại Tây Dương, hiện là một khu tự trị thuộc Tây Ban Nha. Nơi đây rất hấp dẫn du khách năm châu, phần vì được thiên nhiên ban cho ngọn núi cao nhất Tây Ban Nha, bãi biển nắng trong, cát vàng, hệ thực vật độc đáo, phần vì những công trình tuyệt đẹp do con người tạo ra: từ những cây đèn biển đến những ngôi nhà thờ, từ những sân chơi thể thao đến những chuyến phiêu lưu mạo hiểm...
Người già sở tại kể rằng, những công trình tương tự hồi xưa có vô khối ở Tê-nê-ríp, nhưng sau đó bị rỡ bỏ để lấy vật liệu xây dựng nên dần dần bị san bằng. Gần đây vẫn thấy chín tháp, hiện nay chỉ còn lại sáu tháp giật cấp lên cao được chồng xếp bởi vô vàn hòn đá vừa khít mà không cần chút mạch vữa nào.
Nhiều nhà khoa học đã kết luận rằng cụm kim tự tháp Guy-ma được tạo lập cách nay đã 5-7 nghìn năm, có nghĩa chúng ngang tuổi với những kim tự tháp nổi tiếng ở Ai Cập, Mê-hi-cô và Pê-ru. Một số học giả tin rằng chúng "trẻ" hơn và là công trình của... nông dân, vì từ nửa cuối thế kỷ 19 dân bản xứ có quy ước: nếu thấy đá ở quanh ruộng nương của mình thì phải xếp gọn vào một chỗ. Tuy nhiên trên thực tế ở Guy-ma người ta hầu như không làm nghề nông.
Xem kết cấu và bố cục của cụm tháp có thể đồ chừng: những công trình này được dựng lên để phục vụ mục đích tín ngưỡng hoặc dùng làm đài quan trắc thiên văn...
Hồi thập niên 1990, nhà nhân chủng học Tua Hây-ơ-đan (Thor Heyerdahl, 1914-2002, người Na Uy) khi đi thám hiểm đã ở lại Tê-nê-ríp bảy năm và dày công khảo sát các kim tự tháp. Ông nhận định: các kim tự tháp ở Guy-ma đâu có phải những đống đá thải - từng hòn đá trước khi đặt vào đấy đều đã qua khâu gia công kỹ lưỡng, và trước khi đặt hòn đá đầu tiên, mặt bằng công trình đã được dọn dẹp tươm tất. Đặc biệt, đá ở đây không phải loại xoàng, mà chính là những tảng nham thạch do núi lửa phun ra. Các tháp được xây dựng nhằm mục đích quan trắc thiên văn học là chính. Nếu lên đến đỉnh tháp cao nhất vào giữa trưa hè, có thể được quan sát một hiện tượng kỳ lạ nhất quả đất: mặt trời trong ngày mọc và lặn những... hai lần. Đầu tiên vầng ô dần dần hạ xuống sau đỉnh núi, sau đó lại thấy mặt trời mọc một lần nữa rồi mới từ từ nhường chỗ cho màn đêm. Ngoài ra, ở sườn tây của các tháp, đá đều xếp bậc vừa bước chân người, theo đó, vào tinh mơ ngày mùa đông khô ráo, khi trèo lên tới đỉnh tháp cũng đúng là lúc mặt trời nhô lên trước mắt!
Nhà thám hiểm trứ danh không thể xác định được độ tuổi của các tháp và đành để ngỏ câu hỏi ai là người đã xây dựng nên những công trình này? Quả thật, giới khảo cổ học đã từng tìm kiếm, khai quật một số điểm, nhưng cũng chỉ phát hiện được một số di vật của cư dân sống tại đây hồi thế kỷ 19. Có một giả thuyết cho rằng, thời xa xưa, những hang động dưới gầm một kim tự tháp Guy-ma là nơi sinh sống của người Goan-chi (Guanche - thổ dân đầu tiên của vùng Tê-nê-ríp trong thời kỳ đồ đá). Đến thế kỷ 14, người Tây Ban Nha đến đây còn gặp họ -đó là những người da trắng, tóc sáng, mắt xanh, có chiều cao trung bình 1,8 mét, một số người còn "kều" hơn, cao tới hai mét. Họ không cần phát âm, chỉ mấp máy môi là người đồng tộc đã hiểu, khi cần loan báo điều gì thì hú hoặc huýt sáo, vang vọng ra xa tới 15 ki-lô-mét... Người Goan-chi hoặc hậu thế của họ có thể là tác giả của những kim tự tháp Guy-ma?
Tuy không kịp lý giải hết những bí ẩn của chùm tháp nguy nga kỳ vĩ ở Guy-ma, nhưng từ năm 1998, ông Tua Hây-ơ-đan cùng bạn mình - chủ tàu biển Phrết Ôn-xen - đã tài trợ cho một Công viên Nhân chủng học tại đây, trên diện tích 65.000 m 2 , giúp hàng triệu người thập phương đến chiêm ngưỡng thành quả của người xưa và tưởng vọng một nền văn minh đã mất.
