Người thách thức phương Tây

Ở một số góc độ, việc chấp thuận cho nhà sáng lập Wikileaks G.át-xan (Julian Assange) được tị nạn chính trị của Tổng thống Ê-cu-a-đo (Ecuado) R.Cô-rê-a (Rafael Correa) được coi là hành động thách thức cả Mỹ, Anh và Thụy Ðiển, một hành động được đánh giá là "bất thường" với một nước nhỏ ở Mỹ la-tinh với 14 triệu dân và không có ảnh hưởng lớn trên trường quốc tế. "Người hùng" của Ê-cu-a-đo, nhà lãnh đạo cánh tả vừa tròn 49 tuổi, hiện đang chuẩn bị tranh cử nhiệm kỳ Tổng thống thứ ba vào đầu năm 2013, đã khiến cả thế giới sửng sốt.
Người thách thức phương Tây

Tổng thống Cô-rê-a từng theo học tại Brúc-xen (Brusel, Bỉ) và Mỹ trước khi tham gia giảng dạy kinh tế tại Thủ đô Ki-tô (Quito) của Ê-cu-a-đo. Ông dấn thân vào vũ đài chính trị năm 2005, thời điểm cựu Tổng thống L.Gu-ti-ê-rét (Lucio Gutierrez), một quân nhân bị kết tội tham nhũng và lạm quyền, bị phế truất. Ông trở thành Bộ trưởng Kinh tế một thời gian ngắn trước khi từ nhiệm để ra tranh cử Tổng thống dưới ngọn cờ của liên minh Ðất nước cánh tả "Alianza Pais" (AP) và thắng cử tháng 11-2006, đánh bại tỷ phú A.Nô-boa (Alvaro Noboa). Người dân Ê-cu-a-đo lựa chọn ông bởi lý do chính là một chương trình đầy tham vọng: ưu tiên xây dựng đất nước theo đường lối xã hội chủ nghĩa trong thế kỷ 21 rất gần với quan điểm đang được áp dụng tại Vê-nê-xu-ê-la (Venezuela) của Tổng thống U.Cha-vết (Hugo Chaves) và Tổng thống Bô-li-vi-a (Bolivia) E.Mô-ra-lết (Evo Morales). Ông tái cử nhiệm kỳ bốn năm trong cuộc bầu cử trước thời hạn năm 2009.

Ngay sau khi lên nắm quyền, Tổng thống Cô-rê-a đã có những cải cách mạnh mẽ. Ông tuyên bố: Vì đất nước thiếu khả năng thanh toán các khoản nợ nước ngoài (trị giá 10 tỷ ơ-rô) nên cần phải thương lượng lại với yêu cầu giảm khoảng 65% giá trị trái phiếu chính phủ. Ông đưa ra Liên hợp quốc một đề xuất có tính cách mạng, yêu cầu đưa khu vực công viên quốc gia Y-a-xu-ni (Yasuni, một khu vực có giá trị sinh học đặc biệt, đông thổ dân sinh sống và chiếm khoảng 20% trữ lượng dầu thô của Ê-cu-a-đo với ước tính 850 triệu thùng) trở thành nơi bất khả xâm phạm. Theo đó, mục đích của Ê-cu-a-đo không phải là khai thác dầu mỏ ở khu vực này, mà nhằm đổi lấy khoản vay ưu đãi 350 triệu ơ-rô/năm.

Một hành động quyết liệt khác giáng vào Tập đoàn dầu lửa Mỹ Chevron hồi đầu năm 2012, cho thấy ý chí chính trị mạnh mẽ của Tổng thống Cô-rê-a, cũng như của Ê-cu-a-đo. Sau hơn 18 năm theo đuổi tiến trình tố tụng, trong phiên phúc thẩm, tập đoàn Chevron đã bị một tòa án nước này kết án phạt 18 tỷ USD, cao gấp đôi án phạt so với phiên sơ thẩm diễn ra cách đó một năm. Sai phạm liên quan công ty Texaco mà Chevron đã mua lại 10 năm trước và diễn ra trong giai đoạn 1964-1992. Trong thời gian này, Texaco bị cáo buộc đã gây ô nhiễm nghiêm trọng một phần lưu vực sông A-ma-dôn (Amazon) chảy qua Ê-cu-a-đo, với việc đổ chất thải trong các hố đào mở, gây ô nhiễm đất và nguồn nước, làm cho hệ động thực vật tại khu vực suy giảm và đẩy người dân trong vùng vào việc nhiễm các căn bệnh nan y, đặc biệt là ung thư. Dù khó có thể biết khi nào thì số tiền khổng lồ 18 tỷ USD để tẩy rửa khu vực này được chi trả, song đây được đánh giá là một "chiến thắng lịch sử" của nhà lãnh đạo cánh tả "dữ dội" ấy.

49 tuổi, đó là tổng thống nắm quyền lâu nhất tại Ê-cu-a-đo kể từ năm 1996 (nhiệm kỳ hiện nay của ông Cô-rê-a sẽ kết thúc vào tháng 5-2013). Việc ông lên lãnh đạo đất nước đã chấm dứt bất ổn chính trị tại quốc gia Nam Mỹ này. Trong 10 năm trước khi ông nhậm chức, quốc gia này có tới bảy tổng thống, trong đó ba người bị bãi nhiệm. Trong trường hợp tái cử, ông sẽ tiếp tục điều hành đất nước tới năm 2017.

Chiến dịch tranh cử tại Ê-cu-a-đo sẽ khởi động chính thức từ đầu tháng 1-2013 tới và AP đề ra mục tiêu giành chiến thắng trong bầu cử tổng thống ngay tại vòng một, đồng thời chiếm đa số tuyệt đối tại quốc hội. Theo kết quả các cuộc điều tra dư luận, ông Cô-rê-a giành được sự ủng hộ áp đảo của người dân, bỏ xa các ứng viên khác, trong đó nổi lên doanh nhân theo đường lối cánh hữu G.La-xô (Guillermo Lasso). Sáu năm cầm quyền, Tổng thống Cô-rê-a có thể tự hào với một bảng thành tích kinh tế đáng khích lệ và uy tín cá nhân rất cao. Ông đã thúc đẩy đầu tư công như là động lực tăng trưởng kinh tế, giành được kết quả khả quan trong thực hiện các chương trình xã hội, nhất là công tác xóa đói, giảm nghèo, trong khuôn khổ cuộc "Cách mạng công dân" mà ông thúc đẩy. Tỷ lệ đói nghèo ở quốc gia Nam Mỹ này đã giảm rõ rệt từ mức 49% năm 2005 xuống còn 29% hiện nay. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Ê-cu-a-đo khá ngoạn mục và là một trong những nước dẫn đầu về tăng trưởng của khu vực với 8% năm 2011.

Mối quan hệ với Mỹ, vốn không quá xấu từ khi ông Cô-rê-a bắt đầu nhiệm kỳ, đã thay đổi rõ rệt, nhất là sau sự kiện Ê-cu-a-đo từ chối gia hạn một hiệp định cho phép quân đội Mỹ hiện diện tại căn cứ Man-ta (Manta) để kiểm soát, phòng chống buôn bán ma túy. Do vậy, có thể nói việc Tổng thống Cô-rê-a chấp thuận cho nhà sáng lập Wikileaks - người phanh phui các bí mật động trời của Mỹ, tị nạn chính trị tại Ê-cu-a-đo là một sự tiếp diễn của những động thái mang tính "thách thức" đối với Mỹ và phương Tây. Kiên quyết khước từ vai trò "sân sau" của Hoa Kỳ như trong quá khứ, Tổng thống Cô-rê-a cho biết: Nếu tái đắc cử, ông sẽ tiếp tục ưu tiên phục vụ lợi ích của người nghèo, và làm thay đổi quan hệ quyền lực để loại bỏ sự lạm quyền của các đảng phái và giới ngân hàng, sự quan liêu, và tình trạng độc tài của giới truyền thông tư nhân. Với ông, và với những nguyên thủ quốc gia cánh tả giàu tinh thần "cách mạng" như ông, người ta đang được chứng kiến một Mỹ la-tinh vươn dậy, hít căng lồng ngực những ngọn gió tự chủ mát lành...