Thời của hợp tác xã kiểu mới
Nếu không có gì thay đổi, HTX Dịch vụ vùng nguyên liệu Vĩnh Bình (An Giang), gọi tắt là HTX Dịch vụ Vĩnh Bình, sẽ kịp ra đời để góp một tay vào các hoạt động dịch vụ nông nghiệp tại vụ hè thu năm 2015 này.
Trong bảng luận chứng kinh tế của HTX này, sẽ có khoảng 300 thành viên. Phải nói rõ, con số này rất quan trọng vì theo đúng mô hình HTX mới, HTX Dịch vụ Vĩnh Bình sẽ cung cấp các dịch vụ như giao nhận vật tư, dịch vụ phun xịt và thu hoạch cho toàn bộ diện tích mà thành viên đang tham gia sản xuất trong vùng nguyên liệu của Công ty cổ phần Bảo vệ thực vật An Giang (AGPPS) theo giá dịch vụ. Một bài tính đơn giản được đưa ra trong bảng phân tích đánh giá lợi thế cạnh tranh (SWOT), chi phí bỏ ra của một hộ nông dân khi trả công cho phun xịt là 1.200.000 đồng/1 ha. Nếu HTX đứng ra thực hiện dịch vụ này, theo kiểu mô hình mua chung, chiết khấu lại cho hợp tác xã 500 đồng trên một bình phun, như vậy, một vụ lúa, sẽ thu lại được số tiền là 30.000.000 đồng. Cũng phải nói thêm đây là những dịch vụ mà các hộ nông dân khi đứng đơn lẻ đang gặp khó và chưa chủ động được theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật. Nếu hình thành HTX thực hiện chuyên nghiệp, yêu cầu này sẽ được hóa giải.
Hiện tại, các dịch vụ nói trên đang được AGPPS kiểm soát. Nếu như không triển khai mô hình HTX, để đạt được mục tiêu đến năm 2020 phát triển 150.000 ha canh tác, AGPPS phải cần 3.000 nhân viên "3 Cùng", chi phí sẽ bị tăng thêm. "AGPPS có thể chuyển 421 tổ nông dân liên kết thành HTX dịch vụ để thay thế lực lượng "3 Cùng". Các tổ trưởng nông dân sẽ là lực lượng tiên phong và đầu tàu trong việc hình thành hợp tác xã dịch vụ kiểu mới này", đại diện Công ty AGPPS phân tích. Ðặc biệt, mô hình hợp tác xã dịch vụ của AGPPS gắn chặt với các công ty TNHH MTV lương thực nên đầu ra lúc nào cũng ổn định, bảo đảm hoạt động cho HTX sau khi thành lập.
AGPPS đã tính toán, giai đoạn một, HTX tập trung phát triển dịch vụ trên cơ sở huy động, tổ chức lại sản xuất của hệ thống nông dân trong vùng nguyên liệu AGPPS đang thực hiện. Nguồn vốn để hợp tác xã hoạt động ở giai đoạn này sẽ tranh thủ sự hỗ trợ từ bên ngoài, hỗ trợ của nhà nước theo đúng quy định của pháp luật. Giai đoạn hai, HTX sẽ huy động vốn bằng hình thức góp cổ phần của tất cả các thành viên, dự kiến sẽ là 100.000 đồng một cổ phần. Các thành viên HTX sẽ nhận được khoản phân chia từ thu nhập của HTX căn cứ theo mức độ sử dụng dịch vụ, theo vốn góp của thành viên.
Tất nhiên, AGPPS cũng như các doanh nghiệp trong ngành nông nghiệp đang tham gia Dự án Cánh đồng mẫu lớn sẽ có lợi trực tiếp từ sự kết hợp với mô hình HTX kiểu mới này.
| Các tổ trưởng nông dân, sẽ là lực lượng tiên phong và đầu tàu trong việc hình thành hợp tác xã dịch vụ kiểu mới. |
Khó khăn từ thay đổi tư duy
Luận chứng kinh tế hình thành HTX Vĩnh Bình đầy tính khả thi, nhưng những chuyên gia của AGPPS cũng không né tránh rằng, khó khăn lớn nhất của mô hình HTX này chính là người nông dân. Thay đổi tư duy và suy nghĩ của nông dân là vấn đề lớn nhất vì nông dân là đối tượng chính trong việc tổ chức lại sản xuất và hình thành hợp tác xã dịch vụ.
Ðây cũng không phải là khó khăn riêng trong xây dựng mô hình HTX Vĩnh Bình. Ông Lâm Văn Bạch, Chủ nhiệm Hợp tác xã Phước Lộc (Ðồng Tháp) - một trong những HTX liên kết với AGPPS - cũng thừa nhận khó khăn trong thu hút xã viên khi đa số nông dân vẫn có cách nhìn không mấy tích cực về mô hình HTX do hậu quả từ mô hình cũ để lại. "Ðiều quan trọng hơn cả là làm sao cho đa số nông dân hiểu được bản chất, mục tiêu của HTX kiểu mới từ đó họ tự nguyện tham gia và cùng nhau phát triển", ông Bạch nói và nhắc đến kế hoạch tiếp thị mô hình HTX kiểu mới như là chìa khóa để giải bài toán này.
Nói về những thách thức khó khăn không thể không nhắc đến vai trò của chủ nhiệm HTX, ban giám đốc, bộ máy quản trị của HTX kiểu mới khi mà yêu cầu cao nhất của mô hình này là phải trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị từ sản xuất - dich vụ - tiêu dùng. Trong trường hợp của HTX Phước Lộc và Vĩnh Bình, điểm thuận là các mắt xích gần như đã hoàn tất và việc hình thành như một bước hoàn tất về mặt mô hình tổ chức. Trách nhiệm của ban quản lý, điều hành là thúc đẩy hiệu quả và nhân rộng mối liên kết này theo sự phát triển của chuỗi giá trị.
Nhưng trường hợp của HTX Chăn nuôi Quý Hiền (Lào Cai) thì lại khó khăn hơn. Ông Phạm Quốc Ân, Chủ nhiệm HTX chăn nuôi Quý Hiền kể, năm năm hoạt động, HTX đã làm được nhiều việc mà các xã viên trước đó không thể nghĩ được, chứ chưa nói đến làm. Ðó là quy hoạch sản xuất, cân đối với thị trường, không để gà quá lứa không bán được; dạy nghề chăn nuôi, thú y cho xã viên; lập đường dây nóng giữa xã viên và thầy giáo, khi có sự cố trên đàn gà xã viên điện hỏi và được tư vấn ngay phác đồ điều trị...
"Sắp tới hội nhập, chúng tôi sẽ cạnh tranh thế nào, làm sao bán hàng cho các cơ sở bán lẻ có khối lượng mua lớn nhưng khó tính về chỉ tiêu vệ sinh an toàn thực phẩm? Chất lượng con lợn của chúng tôi hiện tại là quá thấp. Chúng tôi đang dùng con F1 làm nái nền, không thể cạnh tranh được. Chúng tôi ấp ủ rất nhiều năm là xây dựng 1 trại lợn nái ngoại 300 nái. Nhưng do thiếu vốn chưa thực hiện được, mà trì hoãn thì không cạnh tranh được", ông Ân chia sẻ.
Còn một mối lo ngại không hề đơn giản khi ông và các xã viên đều là nông dân, cuộc đời quen bó hẹp sau lũy tre làng, khó tiếp cận được với các doanh nghiệp, các siêu thị tiêu thụ hàng hóa lớn. Bản thân họ cũng không có đủ thông tin để biết được năng lực sản xuất của mình thực chất thế nào. "Chúng tôi cần có sự hỗ trợ chắp mối giữa người sản xuất và tiêu thụ. Vừa rồi Vụ HTX của Bộ Kế hoạch và Ðầu tư "mai mối" cho chúng tôi được gặp KFC. Mới là những trao đổi đầu tiên nhưng đã mở cho chúng tôi hướng đi trong phát triển sản xuất HTX" ông Ân kỳ vọng.
Những câu chuyện người thật việc thật nói trên cho thấy mô hình HTX có nhiều triển vọng nhưng muốn biến thành cơ hội thì vẫn cần sự đồng hành và cơ chế hậu thuẫn để người nông dân có thể thay đổi tư duy, sẵn sàng cho một giai đoạn phát triển mới.
