“Bộ Y tế chỉ là người gác barie mâm cơm”
Trong buổi họp Quốc hội đó, tiếp lời ĐBQH Đỗ Mạnh Hùng, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Nguyễn Văn Thuận kể: “Trước đây tôi rất thích ăn rau ngải cứu nhưng từ hồi nghe chuyện người ta toàn lấy... nước cống để tưới rau, tôi đâm ra sợ! Lo nhất của chúng ta hiện nay là đạo đức kinh doanh. Dân sản xuất rau thì phun thuốc sâu vào cho cây chóng tốt, đẹp mã để đi bán, còn rau nhà mình ăn thì trồng ruộng khác”.
Ông Đỗ Mạnh Hùng cũng nhắc lại chuyện kinh hoàng ở Thái Nguyên: Hàng trăm người ăn bánh dầy tại một đám cưới bị ngộ độc chỉ vì người nhào bột có mụn mưng mủ ở tay nhưng khi nhào bột lại không đeo găng! Một ĐBQH khác cho biết công nghệ chế biến hành phi bằng dầu phế thải, hành được độn thêm đủ loại tạp chất để hạ giá thành. Nhưng khi bị phát hiện chỉ bị phạt 150 nghìn đồng!
Những vấn đề về quản lý, các kẽ hở, thiếu sót của luật pháp trong lĩnh vực an toàn vệ sinh thực phẩm đã được nhiều đại biểu của dân bàn luận, phân tích thấu đáo ở nghị trường.
Nhiều người vẫn còn nhớ trên diễn đàn Quốc hội khóa XII đã nóng lên câu chuyện “một mâm cơm, một con gà của người dân có tới năm Bộ quản lý”. Thế nhưng người dân hằng ngày vẫn phải ăn thực phẩm không an toàn. Ấn tượng nhất vẫn là cuộc tranh luận sôi nổi giữa Bộ trưởng Y tế lúc ấy - ông Nguyễn Quốc Triệu và ĐBQH Nguyễn Thị Bạch Mai (Tây Ninh).
Bà Mai hỏi: “WHO cảnh báo hằng năm có 24,5% lượng hoa quả ngoại nhập vào Việt Nam có chất bảo quản độc hại. Chất này tích tụ lâu dài sẽ phá hủy nội tạng và gây ung thư. Nếu đó là sự thật thì đề nghị Bộ trưởng cho biết Bộ đã có kiểm tra chất bảo quản độc hại trong các trái cây ngoại nhập chưa?”.
Ông Triệu vắn tắt: “Quy trình chế biến từ trang trại đến mâm cơm tức là chế biến, lưu thông, công nghệ, phụ gia... thuộc Bộ NN&PTNT và Bộ Công thương. Còn Bộ Y tế chỉ là người gác barie ở mâm cơm”.
Lúc đó, Bộ trưởng NN&PTNT Cao Đức Phát giải thích: “Theo Pháp lệnh Vệ sinh an toàn thực phẩm thì Bộ NN&PTNT quản lý trong suốt quá trình từ sản xuất đến khi nông sản được đưa ra lưu thông trên thị trường trong nước và xuất khẩu, quản lý vệ sinh thú y đối với thực phẩm có nguồn gốc động vật nhập khẩu”. Do câu hỏi của bà Mai đề cập về dư lượng các chất độc hại trong bảo quản thực phẩm được nhập khẩu vào thị trường Việt Nam nên Bộ trưởng Cao Đức Phát nói: “Đây thuộc trách nhiệm của Bộ Công thương”.
Bộ trưởng Công thương Vũ Huy Hoàng trả lời luôn: “Bộ Công thương chịu trách nhiệm làm đầu mối khi sản phẩm đưa ra thị trường. Lực lượng quản lý thị trường phối hợp với các thanh tra chuyên ngành của các bộ kiểm tra, kiểm soát, phát hiện và nếu thấy rằng những sản phẩm lưu thông trên thị trường đã có đăng ký kinh doanh mà vi phạm thì sẽ xử lý”.
Bà Mai đứng lên: “Đúng là chuyện của nhiều bộ, ngành nhưng phải có một nhạc trưởng, đó là ai? Sắp tới, nếu phát hiện thêm ngoài sữa có melamine, còn những thứ gì nữa độc hại đối với người dân thì ai chịu trách nhiệm?”.
Một mâm cơm 5 Bộ “quản” được đề cập nhiều trên diễn đàn Quốc hội.
Ông Triệu nhận Bộ mình chịu trách nhiệm chính nhưng “nói riêng ngành nào thì khó”. Ông cho rằng: “Quản lý Nhà nước có những lĩnh vực buộc phải đa ngành. Không chỉ ba Bộ mà pháp lệnh còn nói, có trách nhiệm của UBND các tỉnh nữa... Câu chuyện về an toàn thực phẩm là cuộc đấu tranh giữa thiện và ác, chưa biết hồi kết đến bao giờ... Cuộc đấu tranh này phải tích cực và mong được sự ủng hộ của Quốc hội”...
Cuộc đối đáp nói trên đã cho thấy một thực trạng “cha chung không ai khóc” mà các ĐBQH đã lên tiếng để lấp lỗ hổng này trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm khi đó đang được đưa ra thảo luận ở nghị trường. Lo ngại trước tình trạng quản lý chồng chéo, phân khúc, ĐBQH Trần Đông A (TP Hồ Chí Minh) dí dỏm: “Miếng thịt sống do Bộ NN&PTNT quản lý, Bộ Y tế quản lý thịt chín, vậy miếng thịt tai tái thì ai quản lý?”.
Với nhiều góp ý tích cực và đầy tính thực tiễn của các ĐBQH, Luật An toàn thực phẩm đã được Quốc hội khóa XII thông qua vào ngày 17-6-2010 và có hiệu lực từ 1-7-2011.
Bất cập, yếu kém không phải do phân công, phân nhiệm
Trong các kỳ họp của Quốc hội khóa XIII, vấn đề an toàn thực phẩm vẫn được nói đến rất nhiều vì thực trạng thực phẩm bẩn ngày càng diễn biến phức tạp, gây ra những “cái chết từ từ”.
Trong phiên chất vấn và trả lời chất vấn ngày 16-11 mới đây, vấn đề này một lần nữa lại nóng lên khi ĐBQH Trần Ngọc Vinh (Hải Phòng) truy trách nhiệm Bộ trưởng NN&PTNT Cao Đức Phát trước hàng chục nghìn cái chết được báo trước từ thực phẩm nhiễm độc: “Có thể nói con đường từ dạ dày đến nghĩa địa của mỗi người chúng ta chưa bao giờ lại trở nên ngắn và dễ dàng đến thế!”.
Bộ trưởng Cao Đức Phát thẳng thắn: “Lãnh đạo từ Trung ương đến địa phương đều đã có những chỉ đạo rất quyết liệt, hàng loạt văn bản đã được ban hành. Tuy nhiên, từ việc ban hành đến triển khai, hướng dẫn sản xuất, kiểm tra giám sát tới hàng triệu hộ dân, hàng chục nghìn cơ sở sản xuất kinh doanh vật tư và sản phẩm nông lâm thủy sản chưa thật sự sâu rộng để xử lý căn cơ”.
Bộ trưởng Cao Đức Phát cũng kiến nghị xem xét sửa đổi một số quy định trong Luật Hình sự để có cơ sở pháp lý và chế tài xử lý mạnh tay với những vi phạm nghiêm trọng về an toàn thực phẩm. Cụ thể, Điều 244 quy định “Nếu buôn bán thực phẩm độc hại mà gây thiệt hại tính mạng hoặc sức khỏe nghiêm trọng thì xử lý”.
“Thế tức là phải lăn ra chết thì mới xử lý! Ăn thực phẩm ít khi xảy ra trường hợp này, thế nên cũng không xử lý được. Nhưng trong việc quản lý, không thể chỉ nặng về kiểm soát, xử lý mà gốc của vấn đề là phải hướng dẫn, hỗ trợ nhân dân sản xuất các sản phẩm an toàn và người tiêu dùng nhận biết được chất lượng hàng hóa. Chúng tôi sẽ sớm có những chính sách này”, Bộ trưởng Cao Đức Phát nhấn mạnh.
Ngày hôm sau 17-11, gửi câu hỏi tới Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam, ĐBQH Nguyễn Tấn Tuân (Khánh Hòa) nhắc lại lo lắng của người dân về cái chết đến từ thực phẩm bẩn. “Cử tri thật sự lo lắng cái chết từ từ do chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm không bảo đảm. Quốc hội đã có nhiều cuộc giám sát và đã ra nghị quyết của vấn đề này. Tôi xin hỏi Phó Thủ tướng cho biết trách nhiệm của Bộ NN&PTNT, Bộ Công thương, Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc quản lý nuôi trồng, chế biến, lưu thông, tiêu dùng thế nào? Trách nhiệm có chồng chéo không?”, đại biểu Tuân chất vấn.
Trả lời vấn đề này, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam khẳng định, nhìn từ phân công, phối hợp nhiệm vụ thì công tác này đã được các bộ ngành, địa phương và các đoàn thể cố gắng, có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn nhiều bất cập. Các bất cập, yếu kém không phải do phân công, phân nhiệm có trục trặc. Trước năm 2011 thì Bộ NN&PTNT quản lý khâu sản xuất, Bộ Công thương khâu lưu thông, Bộ Y tế khâu chế biến. Quy định pháp luật hiện hành đã quy định rõ trách nhiệm quản lý nhà nước đối với ba Bộ, nghị định cũng quy định cụ thể. Gần đây ba Bộ đã ký thông tư liên tịch về nguyên tắc phối hợp, mỗi việc chỉ có một cơ quan chịu trách nhiệm chính làm đầu mối, có phụ lục từng ngành hàng cụ thể.
“Cho nên cơ bản là không phải vấn đề phối hợp. Tại sao còn chữ cơ bản. Bởi vì quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm cũng như các lĩnh vực khác luôn có sự giao thoa giữa các ngành. Hiện nay đã tinh giản rất nhiều thì còn 192 ban chỉ đạo và ủy ban liên ngành. Thủ tướng, Phó Thủ tướng đứng đầu 108 ban chỉ đạo, cá nhân tôi đứng đầu 20 ban chỉ đạo. Các ban chỉ đạo, trong đó có ban chỉ đạo vệ sinh an toàn thực phẩm làm gì? Không chỉ họp định kỳ mà thường xuyên trao đổi với nhau bằng điện thoại. Không câu nệ cấp, chức mà tôi trực tiếp làm việc với các chuyên viên, xem có gì để lọt là anh em xử lý ngay”, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam chia sẻ.
Phó Thủ tướng cũng chỉ rõ, vấn đề quan trọng là hệ thống văn bản pháp luật đã đầy đủ, nếu thực hiện tốt sẽ giải quyết được vấn đề một cách cơ bản. Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã đồng ý cùng Chính phủ soạn thảo một chương trình phối hợp, cùng các đoàn thể để làm tốt việc bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm. Nếu làm được việc này sẽ tạo được chuyển biến mạnh bởi việc sản xuất, kinh doanh diễn ra ở từng hộ gia đình, ai sử dụng chất cấm, sử dụng sai thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, ở cơ sở đều biết đồng thời làm tốt việc này sẽ khắc phục được câu chuyện thanh tra, kiểm tra.
Dư luận đánh giá ĐBQH chất vấn đi đúng vào vấn đề, “gói” được những bức xúc, trăn trở về thực phẩm bẩn mà người dân muốn gửi gắm, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam và Bộ trưởng Cao Đức Phát trả lời thẳng thắn, rõ ràng về trách nhiệm lẫn giải pháp. Buổi chất vấn và trả lời chất vấn đã làm dấy lên hy vọng vấn nạn thực phẩm bẩn sẽ được đẩy lùi và sẽ không thành chuyện “biết rồi, khổ lắm, nói mãi” ở nghị trường trong các kỳ họp Quốc hội tới.
| Trong các kỳ họp của Quốc hội khóa XIII, vấn đề an toàn thực phẩm vẫn được nói đến rất nhiều vì thực trạng thực phẩm bẩn ngày càng diễn biến phức tạp, gây ra những “cái chết từ từ”. |
