Cái “mỏ neo” thơ ấy tuy vô hình nhưng vô cùng chắc chắn bởi đã được ngàn năm tôi luyện bằng lòng tự hào, bằng tinh thần tự tôn dân tộc, nhân đạo và chính nghĩa của lớp lớp thế hệ người Việt. Chẳng thế mà mỗi lần biển dậy sóng, lòng người cũng lại sục sôi; giới nghệ sĩ nói chung, đặc biệt là các nhà thơ bằng sự nhạy cảm thi sĩ đã không thể đứng ngoài, mà nhiều khi còn là những người đi trước, tiên lượng về những điều sẽ xảy ra.
Biển, từ lâu đã trở thành đề tài, gợi cảm hứng, và là mạch nguồn nhựa sống, là thi liệu cho rất rất nhiều tác phẩm thi ca. Lúc ồn ào khi lặng lẽ, nhưng thơ viết về biển luôn chộn rộn trong lòng người đọc - đó còn là tài sản tinh thần vô giá để thế hệ hôm nay vững tâm bước tới. Với mong muốn có thể tập hợp, lựa chọn những tác phẩm thơ lấy cảm hứng từ biển đảo, núi sông - nhà thơ Gia Dũng đã cùng Nhà xuất bản Văn học tổ chức biên soạn hợp tuyển Biển gọi - Một ngàn năm thơ biển Việt Nam, vừa ra mắt độc giả.
Sách được chia làm hai phần. Phần một - Trung cận đại, gồm những bài thơ Hán Nôm viết về biển từ thế kỷ X đến cuối thế kỷ XIX. Phần hai - Hiện đại: Phần này khá phong phú, gồm trên một nghìn ba trăm trang thơ biển của các tác giả trong cả nước.
Từ xa xưa cho đến ngày nay và cho cả mai sau, tổ tiên ta, cha ông ta đã lập nên bao chiến công hiển hách mà cả dân tộc muôn đời mãi còn ghi nhớ. Trong đó những chiến công hiển hách nhất là bảo vệ toàn vẹn bờ cõi giang sơn. Bạn đọc sẽ tìm thấy ở Biển gọi những trang thơ đánh giặc giữ nước của cha ông: Trương Hán Siêu với Bạch Đằng giang phú; Nguyễn Trãi với Bạch Đằng hải khẩu, Quan duyệt thủy trận…; Nguyễn Trường Tộ có Đà Nẵng quá bạc… Bên cạnh những vần thơ chiến đấu là rất nhiều những trang thơ trữ tình, ca ngợi vẻ đẹp của biển đảo, của sông núi quê hương như các tác phẩm của: Trần Nhân Tông, Trần Nguyên Đán, Nguyễn Phi Khanh, Lê Thánh Tông, Đào Duy Từ, Trịnh Hoài Đức, Bà Huyện Thanh Quan, Nguyễn Du, Cao Bá Quát, Phan Chu Trinh,… Sang phần thơ hiện đại, các nhà thơ trưởng thành từ cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954), đã lấy biển đảo quê hương làm nguồn cảm hứng cho các sáng tác của mình. Từ đó, hàng loạt các nhà thơ tên tuổi đều đã có những vần thơ hay về biển đảo quê hương: Huy Cận có Đoàn thuyền đánh cá, Xuân Diệu có Biển, Văn Cao có Đảo,… Những vần thơ ấy đã mang đến cho người đọc những góc nhìn riêng của thi sĩ về vẻ đẹp hùng vĩ, trù phú của biển đảo quê hương. Bên cạnh đó còn là không khí lao động hăng say và sáng tạo, là hình ảnh đẹp của ngư dân vùng duyên hải chịu thương quý khó. Và còn rất nhiều những vần thơ khắc họa hình ảnh chiến đấu kiên trung, những hy sinh anh dũng của biết bao thế hệ chiến sĩ đã ngã xuống vì sự vẹn toàn Tổ quốc.
Sau ngày đất nước sạch bóng quân thù, giang sơn thu về một mối (30-4-1975), đề tài biển đảo vẫn tiếp tục là nguồn cảm hứng cho các nhà thơ bước ra từ cuộc chiến khốc liệt nhất trong lịch sử dân tộc. Hàng loạt nhà thơ trưởng thành từ cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước như: Nguyễn Khoa Điềm, Xuân Quỳnh, Bằng Việt, Nguyễn Đức Mậu, Vương Trọng, Anh Ngọc… đến các nhà thơ hậu chiến như: Thuận Hữu, Trần Đăng Khoa, Nguyễn Việt Chiến, Lê Mạnh Tuấn, Phan Hoàng, Trương Nam Hương, Mai Nam Thắng, Trịnh Công Lộc… đều đã có những vần thơ hay lấy cảm hứng từ vùng biên hải quê hương.
Nếu nổi bật ở thời kỳ 1954-1964 vẫn là những bài thơ lẻ, thì sau 1975 xuất hiện thêm nhiều trường ca viết về biển, như: Những người đi tới biển (1977) của Thanh Thảo, Trường ca Biển (1994) của Hữu Thỉnh, Tổ quốc - Đường chân trời (2010) của Nguyễn Trọng Văn, Hạ Thủy những giấc mơ (2013) của Nguyễn Hữu Quý,...
Hợp tuyển này không chỉ giúp cho bạn đọc có một cái nhìn hệ thống về hành trình thơ viết về biển đảo, mà còn là nguồn tư liệu hữu ích dành cho các nhà nghiên cứu văn hóa - lịch sử. Suốt dằng dặc nghìn năm thơ biển cũng là ngần ấy thời gian, biển, đảo và giang sơn gấm vóc Việt Nam trải biết bao thăng trầm, vượt qua bao khó khăn gian khổ, để cho hôm nay vững bước phát triển.
Bằng tình yêu thương và tất cả sự trân quý những tác phẩm viết về biển đảo của Tổ quốc, nhóm biên soạn hợp tuyển Biển gọi đã nỗ lực làm việc, song đây mới chỉ là những gom góp và tuyển chọn bước đầu từ hàng trăm tác giả, hàng nghìn bài thơ viết về biển đảo. Chắc chắn còn rất nhiều những tác phẩm chưa được chọn vào hợp tuyển này hoặc được sáng tác trong tương lai sẽ góp phần tiếp tục nối dài vòng tay bảo vệ vững chắc chủ quyền biển đảo thiêng liêng.
Hướng về biển đảo, mỗi chúng ta vẫn đinh ninh lời cụ Nguyễn Bỉnh Khiêm nhắn nhủ từ gần 500 năm trước: Biển Đông vạn dặm giăng tay giữ/ Đất Việt muôn năm vững trị bình. Nhớ để mà yêu thương, tin tưởng và giữ gìn.
