Xin đồng chí cho biết những kết quả đạt được cho đến nay của quá trình triển khai đề án tái cơ cấu hệ thống các TCTD, mà trọng tâm là hệ thống ngân hàng?
Sau hơn ba năm triển khai quyết liệt Đề án cơ cấu lại hệ thống các TCTD, đến nay về cơ bản việc cơ cấu lại các TCTD được triển khai theo đúng mục tiêu, nguyên tắc, lộ trình đề ra và đạt được nhiều kết quả quan trọng. Cụ thể, số lượng các TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đã giảm dần đặc biệt là các ngân hàng yếu kém. Từ năm 2011 đến cuối tháng 4-2015, hệ thống TCTD đã giảm 15 TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thông qua sáp nhập, hợp nhất, đóng cửa, thanh lý, giải thể, rút giấy phép... Các TCTD yếu kém được cơ cấu lại theo các phương án được duyệt đều có tình hình hoạt động ổn định và cải thiện hơn so với thời điểm bắt đầu thực hiện cơ cấu lại. An toàn hệ thống tiếp tục được bảo đảm và khả năng chi trả của các TCTD được cải thiện. Cơ cấu nguồn vốn dịch chuyển theo hướng ổn định hơn và các TCTD ít phụ thuộc hơn vào nguồn vốn trên thị trường liên ngân hàng. Năng lực tài chính, vốn chủ sở hữu của các TCTD tiếp tục được củng cố; nợ xấu đã được đánh giá, phân loại đầy đủ, rõ ràng, minh bạch hơn và phù hợp hơn với thông lệ quốc tế. Các giải pháp cơ cấu lại nợ và xử lý nợ xấu đã phát huy tác dụng, góp phần quan trọng kiềm chế, xử lý nợ xấu và hỗ trợ doanh nghiệp khắc phục khó khăn trong sản xuất, kinh doanh. Trong giai đoạn từ 2012 đến hết tháng 3-2015, nợ xấu được xử lý dưới nhiều hình thức khác nhau ước đạt 70% tổng số nợ xấu được tính tại thời điểm tháng 9-2012 khi xây dựng Đề án xử lý nợ xấu.
Hoạt động sáp nhập, hợp nhất, mua lại theo nguyên tắc tự nguyện được NHNN khuyến khích và tạo điều kiện thực hiện không chỉ đối với các TCTD yếu kém mà còn đối với các TCTD lành mạnh để tăng quy mô hoạt động và khả năng cạnh tranh. Tiến trình tái cơ cấu hiện đang chuyển sang một giai đoạn mới với những giải pháp quyết liệt hơn từ phía NHNN, kể cả việc mua lại bắt buộc, thậm chí cho phá sản các TCTD yếu kém?
Sáp nhập, hợp nhất, mua lại doanh nghiệp là một xu hướng phổ biến trên thế giới. Theo định hướng tại Đề án "Cơ cấu lại hệ thống các TCTD giai đoạn 2011-2015" ban hành kèm theo Quyết định số 254/QĐ-TTg ngày 1-3-2012 của Thủ tướng Chính phủ, sáp nhập, hợp nhất, mua lại là một trong những giải pháp được Chính phủ và NHNN khuyến khích thực hiện. Hoạt động sáp nhập, hợp nhất giữa các TCTD đang được Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo quyết liệt, khẩn trương và thực tế đang diễn ra mạnh mẽ, trước hết vì chính lợi ích tự thân của TCTD. Bên cạnh việc mua lại, sáp nhập, hợp nhất giữa các TCTD với nhau, thời gian qua, NHNN đã áp dụng biện pháp can thiệp bắt buộc bằng hình thức mua lại các ngân hàng yếu kém, không có khả năng tự tái cơ cấu (TCC). Về nguyên tắc, TCTD yếu kém có thể được xử lý theo các biện pháp: tự tái cấu trúc hoặc sáp nhập, hợp nhất, mua lại tự nguyện; can thiệp bắt buộc của Nhà nước (kể cả sáp nhập, mua lại bắt buộc) và phá sản. Trong quá trình TCC các ngân hàng cần phải cân nhắc lợi ích và chi phí tổng thể để lựa chọn giải pháp khả thi và hợp lý nhất mà không ảnh hưởng đến sự an toàn, ổn định, trật tự của hệ thống ngân hàng và thị trường tài chính. Trong điều kiện hiện nay, việc phá sản ngân hàng làm phát sinh hậu quả kinh tế - xã hội rất lớn như vấn đề thất nghiệp, chi trả bảo hiểm tiền gửi; tiền gửi, tài sản đầu tư của doanh nghiệp và người dân tại ngân hàng yếu kém không thu hồi được dẫn đến đời sống của người dân và sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp bị ảnh hưởng, thậm chí có thể phá sản do các khoản tiền gửi, đầu tư không được thu hồi đầy đủ. Vì vậy, đối với những ngân hàng yếu kém không có khả năng tự TCC, không sáp nhập, hợp nhất trên cơ sở tự nguyện được thì cần phải có sự can thiệp của Nhà nước bằng cách mua và tiếp quản ngân hàng yếu kém để xử lý, TCC. Đây cũng là việc làm có tính thông lệ của Chính phủ nhiều nước trong quá trình TCC hệ thống ngân hàng và xử lý ngân hàng yếu kém. Trong giai đoạn phát triển hiện nay, quan điểm xử lý, cơ cấu lại các TCTD như đã nói trên ở là phù hợp với thực tiễn Việt Nam chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước nhằm bảo đảm tránh gây đổ vỡ ngoài tầm kiểm soát và giữ ổn định hệ thống tài chính - ngân hàng. Về lâu dài, biện pháp phá sản các ngân hàng cũng cần phải được xem xét áp dụng để bảo đảm sự trật tự, kỷ cương thị trường, môi trường kinh doanh ngân hàng lành mạnh và cạnh tranh bình đẳng, đồng thời giảm bớt gánh nặng cho quản lý nhà nước đối với lĩnh vực ngân hàng.
Dư luận hiện đang quan tâm tới các vụ mua bán, sáp nhập ngân hàng diễn ra trong những tháng đầu năm 2015. Việc mua bán khá êm thuận, tuy nhiên mọi người còn quan tâm đến cả quá trình hậu sáp nhập về việc quản lý, sự tương thích, lợi ích các bên thưa Phó Thống đốc?
Thời gian qua, NHNN đã tích cực thực hiện chủ trương này thông qua một loạt các giải pháp, trong đó khuyến khích việc sáp nhập, hợp nhất để tạo nên những định chế tài chính có quy mô năng lực cạnh tranh và tiềm lực tài chính lớn hơn, mang lại những lợi ích cho các TCTD tham gia sáp nhập/hợp nhất nói riêng và ngành ngân hàng nói chung. Bên cạnh đó, sáp nhập/hợp nhất các TCTD cũng được xem là một trong các giải pháp được khuyến khích để các TCTD lành mạnh, có kinh nghiệm quản trị điều hành tham gia tái cơ cấu các TCTD yếu kém, giảm thiểu chi phí và nguồn lực của Nhà nước trong việc xử lý các TCTD yếu kém.
Để hạn chế các tác động tiêu cực có thể phát sinh sau sáp nhập các ngân hàng (như về vấn đề nhân sự dôi dư, xung đột văn hóa quản trị doanh nghiệp, không đồng bộ trong hệ thống công nghệ thông tin, trùng lắp hệ thống mạng lưới, xung đột lợi ích giữa các bên...), NHNN đã yêu cầu các TCTD dự kiến sáp nhập phải xây dựng Đề án sáp nhập tổng thể, trong đó phân tích các thế mạnh, hạn chế của từng TCTD, dự kiến các vướng mắc, khó khăn phát sinh sau sáp nhập, đưa ra các giải pháp và lộ trình cụ thể xử lý các mặt hạn chế, vướng mắc này sau sáp nhập, chuyển giao, tích hợp các hệ thống công nghệ thông tin, kiểm soát nội bộ, sắp xếp kiện toàn mạng lưới, nhân sự các cấp, nâng cao năng lực quản trị điều hành, kế hoạch phát triển năng lực tài chính... Sáp nhập, hợp nhất, mua lại chỉ là bước đi đầu tiên nhằm xử lý vấn đề pháp nhân và quản trị, sở hữu doanh nghiệp. Sau sáp nhập, hợp nhất, mua lại, các TCTD tham gia phải triển khai các giải pháp TCC toàn diện về mặt tổ chức bộ máy, quản trị điều hành, chi nhánh, tài chính và định hướng lại chiến lược kinh doanh... theo Phương án TCC được NHNN phê duyệt cùng với Đề án sáp nhập, hợp nhất, mua lại. Đến nay, về cơ bản các TCTD tham gia sáp nhập, hợp nhất đều hoạt động an toàn, lành mạnh hơn, góp phần quan trọng TCC hệ thống các TCTD và xử lý các TCTD yếu kém, sở hữu chéo.
Với biện pháp trên, về cơ bản, các TCTD sau sáp nhập/hợp nhất đều hoạt động hiệu quả hơn, có những bước tiến bộ hơn so với trước sáp nhập, gia tăng lợi ích cho các cổ đông và cán bộ nhân viên của các TCTD này. Trong điều kiện không có sự hỗ trợ tài chính cho các TCTD tham gia sáp nhập, hợp nhất, mua lại, việc triển khai thành công các trường hợp sáp nhập, hợp nhất, mua lại TCTD trong thời gian qua hoàn toàn trên cơ sở tự nguyện chứng tỏ các biện pháp TCC được NHNN chỉ đạo triển khai quyết liệt đã phát huy tác dụng, làm thay đổi tư duy của các TCTD và huy động các nguồn lực đầu tư của xã hội cho việc TCC, xử lý TCTD yếu kém.
Kinh nghiệm của nhiều nước cho thấy, để thực hiện thành công tái cơ cấu TCTD, nguồn lực về tài chính là yếu tố hết sức quan trọng, có thể từ trong nước và từ các nguồn nước ngoài. Nội lực trong nước có thể không chỉ từ phía Chính phủ, mà còn từ nguồn vốn của khu vực tư nhân. Ý kiến của đồng chí về vấn đề này như thế nào?
Quan điểm nhất quán được thực hiện trong quá trình tái cơ cấu lại hệ thống các TCTD nói chung và mua lại, xử lý ngân hàng yếu kém nói riêng là "hạn chế tới mức thấp nhất tổn thất và chi phí của ngân sách nhà nước cho việc xử lý những vấn đề của hệ thống các TCTD". Cho đến nay, nguồn lực để TCC, xử lý nợ xấu của các TCTD chủ yếu của các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài, ngân sách nhà nước không bỏ tiền để xử lý các vấn đề của các TCTD. Với nguyên tắc huy động cao nhất nguồn lực của khu vực tư nhân phục vụ cho cơ cấu lại, xử lý nợ xấu của TCTD, nhiều TCTD đã thực hiện việc tăng vốn điều lệ, chấp nhận hy sinh lợi nhuận, tiết giảm chi phí để có thêm nguồn vốn cho quá trình cơ cấu lại và xử lý nợ xấu. Để thu hút nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào quá trình cơ cấu lại các TCTD, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 01/2014/NĐ-CP ngày 3-1-2014 quy định về việc nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần của TCTD Việt Nam, trong đó nhà đầu tư nước ngoài có thể được Thủ tướng Chính phủ cho phép sở hữu cổ phần ở các TCTD yếu kém vượt mức giới hạn thông thường 30% nhằm tạo điều kiện cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia cơ cấu lại TCTD. Như vậy, có thể thấy rằng, nguồn lực tài chính ưu tiên để TCC các TCTD trong thời gian qua chính là nguồn lực từ bản thân TCTD, từ huy động các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước thông qua nhiều hình thức khác nhau và không trực tiếp sử dụng tiền từ ngân sách nhà nước. Phương án can thiệp của Nhà nước chỉ được sử dụng như biện pháp sau cùng trong trường hợp cần thiết.
Xin đồng chí cho biết định hướng xử lý tiếp theo đối với quá trình tái cơ cấu các ngân hàng, đặc biệt là các giải pháp xử lý nợ xấu?
Trong thời gian tới, toàn ngành ngân hàng tiếp tục nỗ lực, triển khai quyết liệt, đồng bộ, có hiệu quả các giải pháp cơ cấu lại và xử lý nợ xấu. Cơ cấu lại, xử lý triệt để các TCTD yếu kém, kiên quyết áp dụng các biện pháp mạnh bao gồm cả biện pháp can thiệp của Nhà nước. Nâng cao năng lực tài chính của TCTD thông qua tăng vốn điều lệ, áp dụng các biện pháp xử lý nợ xấu phù hợp thực trạng, điều kiện của TCTD để đưa nợ xấu về mức dưới 3% vào cuối năm 2015; cải thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy kiểm soát, kiểm toán nội bộ; từng bước cơ cấu lại hoạt động theo hướng an toàn, hiệu quả, giảm thiểu các hoạt động tiềm ẩn nhiều rủi ro.
NHNN tích cực chỉ đạo các TCTD tuân thủ các quy định của pháp luật về an toàn hoạt động ngân hàng, cơ cấu lại nợ, phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro; rà soát, tiết giảm các chi phí hoạt động và tập trung các nguồn lực cho việc xử lý nợ xấu; tích cực, chủ động triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp xử lý nợ xấu và các biện pháp kiểm soát nợ xấu phát sinh mới, nâng cao chất lượng tín dụng. Theo đó, đến ngày 30-6-2015, TCTD phải xử lý được tối thiểu 60% tổng số nợ xấu phải xử lý theo kế hoạch năm 2015, trong đó chỉ tiêu bán nợ xấu cho VAMC phải đạt ít nhất 75% tổng số nợ xấu dự kiến bán cho VAMC cả năm 2015. Với việc triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp trên đây, sự nỗ lực của ngành ngân hàng và sự hỗ trợ tích cực của các bộ, ngành, địa phương, tổ chức có liên quan, NHNN tin tưởng rằng sẽ hoàn thành về cơ bản các mục tiêu nêu tại Đề án cơ cấu lại hệ thống các TCTD và đưa tỷ lệ nợ xấu về mức dưới 3% vào cuối năm 2015.
Xin trân trọng cảm ơn đồng chí!
| Trong quá trình TCC các ngân hàng cần phải cân nhắc lợi ích và chi phí tổng thể để lựa chọn giải pháp khả thi và hợp lý nhất mà không ảnh hưởng đến sự an toàn, ổn định, trật tự của hệ thống ngân hàng và thị trường tài chính. |
