Duyên nghiệp và đam mê cống hiến
Hình ảnh nhà ga, con tàu đã in đậm trong ký ức thời thơ ấu của cô bé Mai Thị Ngọc Thương mỗi lần tới ga chơi và đi theo tàu cùng bố. Tình yêu với nghề đường sắt ngày một lớn, tốt nghiệp cấp 3, Thương quyết định theo nghề bố, thi vào trường Cao đẳng Giao thông vận tải, học kinh tế vận tải sắt. Sau nhiều năm công tác ở Xí nghiệp Vận tải đường sắt Hà Quảng, sinh con gái út, chị chuyển về làm nhân viên phục vụ trên tàu tuyến Hà Nội-Hải Phòng, nhanh chóng hòa nhập, thích nghi môi trường làm việc mới.
Thấy Thương hoạt bát, năng nổ, đã kinh qua trực ban chạy tàu, dồn dịch, lãnh đạo Chi nhánh Vận tải đường sắt Hải Phòng và Đội tàu tạo điều kiện đào tạo Phó Trưởng tàu khách phụ trách an toàn, bồi dưỡng phấn đấu vào Đảng. Sau bốn năm đảm trách, luôn chu toàn mọi việc, lãnh đạo tin tưởng tiếp tục cử chị theo học Trưởng tàu khách. Giám đốc Chi nhánh Trần Văn Hạnh đánh giá cao nữ trưởng tàu nhanh nhẹn, chịu khó, nhiệt huyết, cẩn thận không thua kém các nam trưởng tàu.
Vị trí Trưởng tàu yêu cầu công việc và trách nhiệm cao, áp lực căng nên số phụ nữ giữ chức danh này thật sự là “của hiếm” trong ngành đường sắt. Với Mai Thị Ngọc Thương, được làm công việc mình đam mê, yêu thích là hạnh phúc. Vừa làm vừa học hỏi, đúc rút kinh nghiệm, tay nghề ngày càng nâng cao.
Mỗi chuyến tàu, Thương lên ban từ ga Hải Dương. Hôm nào đi chuyến tàu sớm, chị ra khỏi nhà từ 4 giờ 30 phút, có mặt ở ga trước 75 phút nhận tàu. Quy trình tác nghiệp được quy định chi tiết, chặt chẽ, phải tuân thủ nghiêm túc mới phòng ngừa tối đa nguy cơ gây mất an toàn. Hàng loạt thao tác được chị triển khai thuần thục theo đúng quy trình: xác nhận thành phần đoàn tàu, kiểm tra mối nối, trang thiết bị toa xe, bình cứu hỏa, hệ thống hãm, trao đổi sổ liên lạc với tài xế.
Hơn một năm kể từ khi vận hành đoàn tàu Hoa Phượng đỏ, toa xe mới đẹp, lượng khách tăng, nhất là ngày cuối tuần tàu nối thêm toa, trang thiết bị nhiều, thời gian kiểm tra lâu hơn nhưng tuyệt đối không được lơ là. “An toàn luôn phải đặt lên hàng đầu. Sinh mạng hàng trăm hành khách mỗi chuyến tàu, nếu sơ suất, chủ quan thì hậu quả xảy ra có thể rất nghiêm trọng”, chị Thương bộc bạch. Dọc hành trình hơn 100 km, chị tập trung cao độ theo dõi, giám sát tài xế lái tàu đúng tốc độ cho phép, ghi chép kịp thời, đầy đủ nhật ký chạy tàu, mỗi ga đỗ quan sát bảo đảm hành khách lên, xuống tàu hết mới làm tín hiệu tiếp tục cho tàu chạy.
Phụ nữ là ngọn lửa sưởi ấm gia đình nhưng đặc thù công việc theo tàu vất vả, Thương thường xuyên vắng nhà, không có nhiều thời gian gần gũi, sát sao con cái. Chồng lại công tác xa, nửa tháng mới về nhà một lần, may mắn chị được ông xã ủng hộ, bố mẹ chồng quan tâm đỡ đần. Mỗi lần xuống ban, chị tranh thủ về nhà dạy dỗ, bảo ban, đưa đón con đi học, hỗ trợ bố mẹ chồng bán hàng. Hôm nào đi tàu, chị tranh thủ gọi điện nhắc nhở con gái học hành qua video call. “Hai con gái rất tự giác, chăm ngoan. Cháu lớn Nguyễn Hà My học trường chuyên, vừa đoạt giải 3 văn cấp thành phố”, Thương phấn chấn khoe với tôi, ánh mắt rạng ngời.
Nhà neo người, bố mẹ chồng tuổi cao, khuyên con dâu ở nhà kế nghiệp nghề bán sơn, con lại đang ở tuổi dậy thì cần bàn tay chăm sóc, đôi lúc Thương đắn đo, trăn trở. Tuy nhiên tình yêu với nghề ngấm sâu trong huyết quản khiến chị gắn bó không thể rời xa. “Em xác định cống hiến lâu dài với ngành. Hồi dịch Covid-19 bùng phát, tàu khách không chạy, em nghỉ không lương liên tục 8 tháng, đi làm kế toán cho công ty tư nhân lương cao hơn, nhưng khi đơn vị gọi đi làm là lập tức trở về. Tháng đầu đi làm lại, ít tàu, ít khách, lương chỉ gần 2 triệu, không đủ chi phí đi lại, em vẫn chẳng nề hà. Lúc thăng trầm, khó khăn nhất mình còn bám trụ, vượt qua được, nay thu nhập đã khá hơn, chẳng có lý do gì lại bỏ nghề”. Tôi cảm nhận được ẩn chứa sau lời tâm sự chân thành ấy là sự kiên định, khát khao cống hiến và đam mê cháy bỏng với công việc. Bố Thương cũng từng làm Trưởng tàu, tự hào vì con gái đã nối nghiệp, đảm đương công việc tưởng chỉ dành cho cánh mày râu.
Vượt qua nỗi sợ
Nhiều người nghĩ Trưởng tàu nhàn hơn nhân viên, nhưng khi xảy ra tai nạn, sự cố phát sinh dọc đường đòi hỏi xử lý khẩn trương, linh hoạt: đánh giá thiệt hại, lập biên bản, đưa người đi cấp cứu, bảo quản phương tiện, bàn giao, báo cáo sự việc, xin cứu viện. Mỗi vụ việc một tình huống khác nhau, phải giải quyết nhanh để tàu tiếp tục hành trình, Trưởng tàu cần bản lĩnh, kinh nghiệm, nhanh nhạy ứng phó.
Tính cách mạnh bạo, xông xáo, chưa bao giờ chị Thương nề hà giải quyết tai nạn, dù vậy vẫn không khỏi ám ảnh. Cho đến bây giờ, chị vẫn không quên lần tàu đâm phải bé trai 13 tuổi đi xe đạp băng qua đường sắt ở khu gian Vật Cách-Dụ Nghĩa. Từ toa cuối, Thương tức tốc chạy lên bế bé ở dưới gầm toa. Xe đạp bị vò nát, cháu bị thương nặng, máu liên tục ộc ra, thều thào “Cô ơi, con đau lắm”. Chứng kiến cảnh tượng thương tâm ấy, chị đau thắt ruột. Hôm sau biết tin bé mất, nước mắt Thương tuôn rơi. Cũng làm mẹ, chị thấu hiểu nỗi đau của gia đình bé khi đột ngột mất con. Mỗi lần nhớ lại, lời kêu cứu của cháu cứ văng vẳng bên tai.
“Phụ nữ làm Trưởng tàu nếu bản lĩnh, tâm lý không vững không thể xử lý nổi. Tai nạn giao thông đường sắt khó tránh khỏi, đã xác định theo nghề phải chấp nhận và vượt qua nỗi sợ”, chị Thương quả quyết. Hôm đó khoảng hơn 20 giờ, đoàn tàu HP2 đang tăng tốc ở khu gian Tuấn Lương-Lạc Đạo, Thương nghe thấy tiếng bánh xe nghiến ken két trên đường ray rồi dừng lại. Chị và các nhân viên tổ tàu soi đèn pin đi tìm nạn nhân dọc đoàn tàu từ đầu máy đến toa bưu vụ. Một người phụ nữ người dân tộc lên đường tàu để đi vệ sinh, bị tàu đâm biến dạng. Bất chấp cảnh tượng ám ảnh, Thương đeo găng tay nhặt từng mảnh thi thể. Sau lần ấy, mấy ngày liền ăn cơm, cứ nhìn thấy thịt là cảm giác buồn nôn.
Một vụ khác, người băng qua đường ray bị tàu đâm tử vong, rơi xuống mương, Thương và nhân viên tổ tàu phải lội bì bõm mò tìm, mãi mới thấy. Giờ đã thành phản xạ tự nhiên, hễ tàu phanh gấp là chị giật mình. Đáng mừng là nhiều đường ngang dân sinh lắp cảnh báo, ý thức chấp hành giao thông của mọi người có nhiều chuyển biến, tai nạn trên tuyến giảm nhiều.
Trên tàu như một xã hội thu nhỏ, hành khách đa dạng, tính cách, sở thích và nhu cầu khác nhau. Trưởng tàu phải làm gương, điều phối công việc và đôn đốc từng bộ phận phối hợp nhịp nhàng, bảo đảm phục vụ hành khách chu đáo. Cả tổ tàu đoàn kết, hỗ trợ nhau, mỗi nhân viên coi tàu là ngôi nhà thứ hai, hành khách như người thân, nắm bắt nhu cầu, tận tình hỗ trợ, nỗ lực mang đến sự hài lòng trong suốt hành trình. Những tình huống khó, Trưởng tàu trực tiếp trò chuyện với khách, lắng nghe, từ tốn giải thích, khéo léo tìm cách giải quyết sao cho thấu tình, đạt lý. “Nghề làm dâu trăm họ nhưng áp lực tạo nên kim cương”, chị Thương chia sẻ rồi kể tôi nghe chuyện xảy ra cách đây không lâu, một nữ hành khách mua vé toa thường nhưng lên ngồi toa VIP, nhân viên đề nghị trở về ngồi đúng số ghế vẫn một mực không nghe. Khách nói, toa trống nhiều chỗ, ngồi nhờ và trách nhân viên gây khó khăn, có toa VIP mới mà không giới thiệu để mua. Biết chuyện, chị Thương tới, giải thích nhẹ nhàng, thấu đáo, để khách trải nghiệm thử và đề nghị lần sau mua vé chọn đúng toa VIP. Cơn giận của khách dịu ngay. Mấy hôm sau hành khách ấy đi tàu gặp lại, nhận ra cô trưởng tàu cho ngồi nhờ hôm trước hào hứng khoe hôm nay mua vé đúng toa VIP, thật sự thấy thoải mái.
Nhiều người trong ngành gặp Thương đùa vui :“Ôi, nữ cũng đi trưởng tàu à. Xinh thế”. Ấn tượng với nữ trưởng tàu niềm nở, thân thiện, nhiều hành khách bảo: “Cô như cơ trưởng. Đàn ông làm được, đàn bà cũng làm được”. Những lời khen, động viên tiếp thêm động lực để chị cố gắng hơn trong công việc. Mỗi chuyến tàu về ga cuối an toàn, suôn sẻ, chứng kiến nụ cười rạng rỡ, nét mặt vui tươi của hành khách, Thương cũng thấy vui lây.
