16,9 triệu người mắc tăng huyết áp
Tại Đại hội Tim mạch toàn quốc lần thứ 20 vừa diễn ra tại Đà Nẵng, những con số thống kê được công bố cho thấy bệnh tim mạch đang tăng nhanh và có nhiều diễn biến khó lường.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), năm 2022 có khoảng 19,8 triệu người tử vong do bệnh tim mạch, tương đương 32% tổng số ca tử vong trên toàn cầu. Khoảng 85% số ca tử vong tim mạch liên quan đến nhồi máu cơ tim và đột quỵ; hơn ba phần tư xảy ra tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.
Việt Nam cũng nằm trong xu hướng chung đó. Hồ sơ về tăng huyết áp Việt Nam năm 2025 của WHO ước tính có khoảng 16,9 triệu người trưởng thành từ 30-79 tuổi mắc tăng huyết áp. Nhưng chỉ khoảng 51% được chẩn đoán, 32% được điều trị và đáng chú ý nhất, chỉ khoảng 15% kiểm soát được huyết áp. Con số này cho thấy một khoảng trống rất lớn: hàng triệu người đang sống cùng một yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh tim mạch nhưng chưa được phát hiện hoặc chưa được kiểm soát đầy đủ.
Đây không phải một xu hướng mới. Khoảng năm 2001-2002, một nghiên cứu dịch tễ được thực hiện tại 8 tỉnh, lựa chọn mẫu ngẫu nhiên từ cấp huyện đến xã, đại diện cho các vùng miền bắc, trung, nam. Kết quả cho thấy tỷ lệ tăng huyết áp khoảng 16,8%. Khoảng 8 năm sau, một nghiên cứu quy mô tương tự ghi nhận tỷ lệ này đã tăng lên khoảng 25%.
Một thay đổi khác đang khiến các bác sĩ đặc biệt lưu ý: bệnh tim mạch đang trẻ hóa. Tại các cơ sở chuyên khoa, những bệnh nhân tim mạch ở độ tuổi 20-30 không còn là những trường hợp quá hiếm gặp. Điều đáng nói là quá trình ấy thường diễn ra âm thầm. Một người trẻ có thể chưa cảm nhận bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, trong khi huyết áp, đường huyết, mỡ máu hoặc cân nặng đã bắt đầu vượt khỏi giới hạn an toàn.
Bên cạnh đó, ở trẻ em và thanh thiếu niên 5-19 tuổi, giai đoạn 2010-2025, tỷ lệ thừa cân, béo phì tăng trung bình 7,9% mỗi năm, thuộc nhóm cao trên thế giới. Theo Hội Tim mạch học Việt Nam, béo phì là bệnh mạn tính, đa yếu tố và dễ tái phát, làm gia tăng nhiều yếu tố nguy cơ và trực tiếp góp phần gây bệnh tim mạch.
Năm 2025, tại Hội nghị Tim mạch toàn quốc, các chuyên gia Hội Tim mạch học Việt Nam cho biết các bệnh lý do xơ vữa động mạch chiếm khoảng 65% tổng số ca bệnh, bệnh mạch vành và đột quỵ tiếp tục là những nguyên nhân quan trọng gây tử vong hàng đầu. Theo Bộ Y tế, mỗi năm, số người tử vong do bệnh tim mạch chiếm khoảng 1/3 (33%) tổng số ca tử vong cả nước và cao hơn số ca tử vong do ung thư.
BSCKII Phạm Thanh Việt, Giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy cho biết tại bệnh viện, số bệnh nhân suy tim đến khám ngoại trú được ghi nhận tăng khoảng 15% mỗi năm, cao hơn mức tăng trung bình của nhiều nhóm bệnh nội khoa. Suy tim thường không xuất hiện đơn độc mà là kết quả của một quá trình bệnh lý kéo dài, liên quan đến tăng huyết áp, bệnh mạch vành, đái tháo đường, bệnh thận và nhiều yếu tố nguy cơ khác.
Y học tiến lên, nguy cơ vẫn ở phía trước
Trong khi gánh nặng bệnh gia tăng, năng lực điều trị tim mạch của Việt Nam đã có bước tiến dài. GS,TS,BS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam cho biết trong hơn ba thập kỷ qua, chuyên ngành tim mạch nước ta đã đạt nhiều bước tiến mạnh mẽ. Nhiều kỹ thuật chuyên sâu từng phải thực hiện ở nước ngoài nay đã được các thầy thuốc trong nước làm chủ, từ can thiệp động mạch vành, điều trị rối loạn nhịp đến các kỹ thuật can thiệp bệnh tim cấu trúc như thay van động mạch chủ qua ống thông.
Những bước tiến đó giúp nhiều người bệnh có thêm cơ hội sống và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, sự phát triển của kỹ thuật điều trị không làm biến mất những yếu tố nguy cơ đang gia tăng trong cộng đồng.
Ngược lại, con số 16,9 triệu người mắc tăng huyết áp nhưng chỉ 15% được kiểm soát cho thấy một thực tế khác: bên cạnh những ca bệnh được cứu chữa bằng kỹ thuật hiện đại, vẫn còn một số lượng rất lớn người đang mang nguy cơ ngay từ trước khi bước vào bệnh viện.
Đó là khoảng cách giữa một nền y học ngày càng có khả năng điều trị những ca bệnh phức tạp và một thực tế trong cộng đồng, nơi nhiều yếu tố nguy cơ vẫn chưa được nhận diện đầy đủ.
