Thành phố Sa Ðéc sầm uất và cổ kính hơn Cao Lãnh, với rất nhiều con đường nhỏ hẹp đan vào nhau và cả những khu chợ náo nức bên bờ sông Sa Ðéc. Ðây từng là nơi sinh sống của rất nhiều người Hoa gốc Phúc Kiến. Cũng vì thế mà nhiều công trình của họ để lại đã trở thành di sản cho ngành du lịch như chùa Kiến An Cung (1924) với kiến trúc đặc thù của người Phúc Kiến, mà ta cũng có thể bắt gặp tại Hội quán Phúc Kiến tại Hội An (Quảng Nam).
Tất nhiên, như tất cả các du khách khác đến tham quan Sa Ðéc, nơi mà tôi muốn nhìn thấy nhất là ngôi nhà của người tình nữ văn sĩ Marguerite Duras. Kể từ khi tiểu thuyết "Người tình" ra mắt, đặc biệt là sau thành công của bộ phim cùng tên, mỗi năm có khoảng ba vạn du khách quốc tế tìm đến nhà cổ của Huỳnh Thủy Lê để thỏa mãn trí tò mò. Căn biệt thự của "người tình", con trai út ông chủ "chành" gạo gốc Phúc Kiến, được xây cất đúng phong thủy của những người miền tây, ấy là mặt tiền quay ra sông, mà cũng phải là khúc sông sầm uất nhất Sa Ðéc, và mặt hậu gối vào phố cổ.
Như mọi thiếu gia khác, gia sản của Huỳnh Thủy Lê sau này cũng không còn gì và dinh thự bị người cháu bán dần bán mòn. Nhưng lúc đương thời, chàng trai 32 tuổi Huỳnh Thủy Lê hào hoa đã chinh phục hoàn toàn trái tim cô gái Pháp 15 tuổi. Có lẽ những cảnh mây mưa nóng bỏng giữa thiếu nữ người Pháp và chàng trai gốc Hoa do chàng tài tử Lương Gia Huy đẹp trai và minh tinh Jane March thủ vai đã quá thành công khiến người ta tò mò quá đỗi về Huỳnh Thủy Lê, một người nhìn trên ảnh có lẽ sẽ gây nhiều thất vọng... Nhà cổ Huỳnh Thủy Lê giờ trở thành di sản quốc gia và cũng được tận dụng cho thuê phòng ngủ.
Du khách muốn trải nghiệm cảm giác về cuộc sống của một đại gia đầu thế kỷ 20 có thể bỏ 1 triệu đồng/đêm thuê phòng. Nhưng thú thực tôi chưa bao giờ mong muốn được ngủ lại trong những căn phòng âm u ấy, những căn phòng nền đá hoa cổ xưa không cửa sổ với ánh đèn vàng vọt khiến những đồ gỗ đen cũ kỹ trở nên cô quạnh.
Nhà cổ Huỳnh Thủy Lê sau khi bị người cháu cắt phần hậu để bán lấy tiền tiêu xài, giờ chỉ còn một phần mặt tiền, mà một thời gian dài được bàn giao cho đơn vị công an của Sa Ðéc. Ðể thuận tiện cho nhu cầu sử dụng, những chủ nhân mới ấy đã phá bớt các vách ngăn nhằm… thông phòng cho rộng, khiến nội thất của tòa nhà thêm lần nữa bớt đi phần sang trọng nguyên bản.
Ngôi nhà đã trở lại với những người mộ điệu, để giờ ta có thể ngắm những bức ảnh của các chủ nhân, cả "người tình" Huỳnh Thủy Lê, nữ sĩ Marguerite Duras, người vợ trẻ Việt Nam xinh đẹp của Huỳnh Thủy Lê và những người con của họ ngự trị trên bức tường vàng sậm.
Nếu Sa Ðéc thiếu đi căn biệt thự cổ, có thể chăng, lượng khách du lịch sẽ suy giảm rõ rệt, chỉ còn những người yêu hoa đến thăm làng hoa Tân Quy Ðông mà thôi.
