“Bệnh” cố hữu
Hằng năm, Hội NSNA Việt Nam tổ chức liên hoan ở tám khu vực trong cả nước. Bên cạnh đó là rất nhiều cuộc thi ảnh của các bộ, ban, ngành, doanh nghiệp, hội nhiếp ảnh các địa phương... thu hút hàng nghìn nhà nhiếp ảnh chuyên và không chuyên tham dự.
Hàng chục nghìn bức ảnh được công bố, trưng bày trước công chúng qua các cuộc triển lãm với nội dung đa dạng. Nhưng ở nhiều cuộc thi (kể cả với ảnh trưng bày hay đoạt giải) xuất hiện nhiều bức ảnh được sắp đặt, chỉnh sửa, chắp ghép hay ảnh đồ họa... gây nên nhiều bức xúc, tranh cãi. Lạm dụng phần mềm chỉnh ảnh cũng đang trở thành cố tật của nhiều người, kể cả các NSNA. Các triển lãm ngày càng thiếu đi những khoảnh khắc đẹp và chân thực của cuộc sống. Thay vào đó là những “lối mòn” trong sáng tác: đèm đẹp, sạch sẽ cùng những khuôn hình quen thuộc đến nhạt nhẽo, thiếu sáng tạo.
Khá đông người cầm máy chưa thoát được lối mòn tư duy ảnh của những thế hệ đi trước, vẫn còn những cảnh thiếu thực tế với mô - típ như: cụ già ngồi cạnh trẻ thơ, những “quang gánh” trên mênh mông đồi cát xế chiều... Hay việc có nhiều những bức ảnh giống nhau trong một cuộc thi, là kết quả của việc sáng tác tập thể từ các chuyến đi chung.
Đáng buồn nữa khi trên những lối mòn sáng tác đó còn tồn tại những “ổ gà” bệnh thành tích. Nghĩa là tìm cách đoạt giải bằng mọi cách như nghiên cứu phong cách chụp của ban giám khảo rồi chụp na ná như thế... Dần dần khả năng sáng tạo mất đi để ra đời những tác phẩm nhạt nhẽo, hời hợt.
Nhưng cũng phải nói đến tư duy cũ của việc chấm giải, định hướng sáng tác cho một cuộc thi, khi những bố cục, điểm nhấn, khuôn hình của nhiều bức ảnh đoạt giải vẫn theo lối mòn. Công chúng đã quen với các tác phẩm rập khuôn, đẹp giống nhau. Rất ít xuất hiện các bức ảnh xuất sắc về khoảnh khắc, ánh sáng và khuôn hình lạ.
Và làn gió mới
Ngược với dòng chảy cũ kỹ ấy, đã và đang xuất hiện các NAG trẻ tuổi tự tìm hướng đi riêng cho mình. Với phong cách và tư duy đột phá, họ khẳng định mình qua các cuộc thi uy tín trong nước và sự công nhận của quốc tế. Cách đây vài năm là NAG Maika Elan (Nguyễn Thanh Hải), đoạt giải nhất của World Press Photo hạng mục “Vấn đề đương đại” với bộ ảnh The Pink Choice. Tháng 11 vừa qua, cô tiếp tục được chọn tham gia chương trình “Tài năng toàn cầu 6x6”. Đây là chương trình do tổ chức Ảnh Báo chí thế giới tổ chức, tôn vinh các NAG thuộc sáu khu vực khác nhau.
Gần đây là Trần Tuấn Việt, NAG được đánh giá cao qua các tác phẩm tham gia cuộc thi Ảnh nghệ thuật quốc tế lần thứ 9 tại Việt Nam - năm 2017 (VN-17) khi xuất sắc vượt qua gần 1.200 tác giả từ 37 quốc gia và gần 12.000 tác phẩm tham gia để đoạt Huy chương vàng hạng mục ảnh tự do. Anh tâm sự: “Tôi không học qua bất kỳ trường, lớp về nhiếp ảnh nào. Tất cả đều tự học, tự mày mò và trải nghiệm và phải mất bảy năm để tôi tìm ra đường đi nhiếp ảnh cho riêng mình”. Ít người biết NAG trẻ này là một kiến trúc sư làm cho một công ty về công nghệ và là người đang giữ kỷ lục có 17 tác phẩm lọt vào top ảnh đẹp nhất trong ngày của Tạp chí National Geographic.
Bên cạnh đó, nhiều cuộc thi uy tín trong nước, tôn vinh những khoảnh khắc đời thường cũng là sân chơi mới, lành mạnh cho các tác giả trẻ. Điển hình là Festival Nhiếp ảnh trẻ lần thứ 2 năm 2017 do Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức thu hút đông đảo giới trẻ yêu nhiếp ảnh tham gia. Cuộc thi mang tên “Tư duy trẻ, góc nhìn trẻ”, chứng tỏ ban tổ chức đã có cách nhìn mới khi phần lớn ban giám khảo là các nhà nhiếp ảnh trẻ có tên tuổi. Và thật sự, Festival đã thành công ngoài mong đợi khi các tác phẩm tham gia đã thể hiện sinh động vẻ đẹp của cuộc sống đương đại với góc nhìn và tư duy mới lạ. Điển hình là bức ảnh đoạt giải nhất - “Mầm sống” của tác giả Trần Vũ Quang Duy (TP Hồ Chí Minh), bức ảnh được chụp từ dưới một ngọn cây đu đủ vươn lên, chung quanh là các tòa chung cư cao tầng đã cũ với nhiều luồng ánh sáng khác nhau từ các ô cửa sổ. Bức ảnh đã nói được nhiều điều và đẹp cả về mặt bố cục lẫn ý tưởng, trên hết là khát khao khẳng định mình của thế hệ nhiếp ảnh mới.
Tự do sáng tạo, tìm phong cách riêng cho mình chính là điều mà nhiều NSNA, đặc biệt là các NAG trẻ tuổi đang vươn tới. Nỗ lực thoát ra khỏi những lối mòn để bám sát đời sống bằng nhiều góc nhìn mới mẻ, đó là làn sóng rất đáng cổ vũ.
