Phóng viên (PV): Nhiều năm làm việc tại châu Âu, cơ duyên nào đưa anh đến với việc chỉ huy Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội tại Việt Nam?
Nhạc trưởng Lê Phi Phi: Tháng 8/2025, khi dàn nhạc còn chưa có quyết định thành lập chính thức, tôi đã được mời chỉ huy một chương trình chào mừng sự kiện trọng đại A80. Rất tiếc là tôi không thu xếp được thời gian nên hẹn dịp khác. Đến khi nghe tin Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội được thành lập, tôi đã liên lạc với nhạc sĩ Đỗ Bảo - giám đốc. Chữ “duyên” đã kết nối chúng tôi trong hai đêm hòa nhạc ra mắt dàn nhạc trước Đảng, Chính phủ, các đơn vị, ban, bộ, ngành và công chúng yêu âm nhạc vừa qua.
PV: Anh cảm nhận sự khác biệt lớn nhất so với các dàn nhạc khác là gì?
Nhạc trưởng Lê Phi Phi: Khác biệt đầu tiên chính là tính kỷ luật, sự nghiêm túc trong tổ chức đến từng chi tiết. Các buổi tập luyện với dàn nhạc, hợp xướng, ca sĩ… được tính toán cặn kẽ từng ngày, từng giờ, thậm chí từng phút. Từ bữa ăn tại nhà ăn đến việc may đo phục trang biểu diễn cũng được sắp xếp khoa học, hợp lý. Dàn nhạc có nhiều nghệ sĩ cộng tác viên thuộc các thế hệ khác nhau, nhưng khi lên sân khấu của Trường đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội, họ đều rất nghiêm chỉnh, chấp hành nhiệm vụ một cách xuất sắc. Không phải lần đầu tôi làm việc với dàn nhạc quân đội, nhưng lần này, tôi thật sự hòa mình vào không khí “nghệ sĩ - chiến sĩ” đầy tự hào, hứng khởi.
PV: Theo anh, tinh thần “nghệ sĩ - chiến sĩ” có thể được chuyển hóa như thế nào vào âm nhạc giao hưởng?
Nhạc trưởng Lê Phi Phi: Âm nhạc giao hưởng, thính phòng đòi hỏi tính kỷ luật rất cao trong quá trình tập luyện. Tôi thường nhắc nhở các nhạc công, nghệ sĩ, ca sĩ rằng trước hết phải tôn trọng tất cả những chi tiết trong bản nhạc: Tốc độ, trường độ, cao độ, tiết tấu, sắc thái, tính cách… Âm nhạc muốn hay thì trước hết phải chuẩn xác từng chi tiết, sau đó mới “thổi hồn” vào. Để làm được điều đó, người nghệ sĩ cần có tố chất kỷ luật cao và đó chính là tinh thần quan trọng nhất.
PV: Trong quá trình chỉ huy, anh có điều chỉnh cách tiếp cận nghệ thuật của mình để phù hợp với môi trường đặc thù không?
Nhạc trưởng Lê Phi Phi: Đây là một câu hỏi thú vị! Môi trường quân đội có thể bị xem là khô khan, cứng nhắc, nhưng người lính cũng là những con người giàu cảm xúc. Người nhạc trưởng cần biết “làm mềm” những khuôn khổ lý trí, đánh thức cảm xúc bên trong để âm nhạc trở nên nhẹ nhàng, tình cảm hơn. Khi kết hợp được kỷ luật và cảm xúc, tác phẩm chắc chắn sẽ thành công.
PV: Những tác phẩm nào anh cho rằng đặc biệt phù hợp để dàn nhạc giao hưởng quân đội thể hiện?
Nhạc trưởng Lê Phi Phi: Nhiều người thường nghĩ đến dàn nhạc kèn nghi lễ với các tác phẩm hành khúc. Nhưng ở đây chúng ta đang nói đến dàn nhạc giao hưởng. Kho tàng giao hưởng thế giới vô cùng phong phú, đa dạng. Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội cũng không khác các dàn nhạc khác, song, có thêm nhiệm vụ phục vụ đời sống tinh thần của người lính. Vì vậy, nhạc trưởng cần lựa chọn tác phẩm phù hợp. Trong âm nhạc cổ điển có rất nhiều tác phẩm mang tính chất quân đội.
PV: Việc kết hợp yếu tố truyền thống, cách mạng với ngôn ngữ giao hưởng hiện đại được anh xử lý ra sao?
Nhạc trưởng Lê Phi Phi: Điều này trước hết phụ thuộc vào các nhạc sĩ sáng tác và phối khí. Nhạc trưởng và dàn nhạc là người hiện thực hóa ý tưởng đó. Tuy nhiên, mỗi nhạc trưởng với kinh nghiệm và cảm nhận riêng sẽ tạo ra những sắc thái khác nhau cho cùng một tác phẩm. Tôi luôn đòi hỏi sự chuẩn xác đến từng chi tiết, đồng thời yêu cầu âm nhạc phải rung động được tâm hồn người chơi và người nghe. Khi thể hiện tác phẩm mang tính truyền thống cách mạng bằng ngôn ngữ giao hưởng, cần biết sử dụng “liều lượng” âm thanh để đạt hiệu quả cao nhất.
PV: Anh đánh giá thế nào về vai trò của Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội trong việc lan tỏa âm nhạc hàn lâm tới công chúng, đặc biệt là giới trẻ?
Nhạc trưởng Lê Phi Phi: Theo tôi biết, đây là một trong những mục tiêu quan trọng khi thành lập dàn nhạc. Trước hết phải lựa chọn tác phẩm phù hợp trong kho tàng giao hưởng có nhiều tác phẩm mang tính đại chúng, trẻ trung, dễ tiếp cận. Sau đó là việc biên tập, phối khí, chuyển soạn. Nói một cách đơn giản, cũng cần “bắt trend” để tạo ra những “món ăn tinh thần” phù hợp với giới trẻ.
PV: Hướng tới tương lai, anh kỳ vọng Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội Việt Nam sẽ phát triển theo hướng nào?
Nhạc trưởng Lê Phi Phi: Để hội nhập quốc tế, dàn nhạc cần biểu diễn các tác phẩm kinh điển trong kho tàng giao hưởng thế giới. Điều này đòi hỏi chiến lược chương trình và sự dẫn dắt của các nhạc trưởng có kinh nghiệm. Để giữ bản sắc và chinh phục công chúng trong nước, dàn nhạc có thể đặt hàng các nhạc sĩ quân đội sáng tác tác phẩm sử dụng chất liệu âm nhạc dân tộc nhưng mang ngôn ngữ giao hưởng hiện đại. Qua hai đêm hòa nhạc vừa qua với các nhạc sĩ như Đức Trịnh, Nguyễn Xuân Thủy, Hồ Trọng Tuấn, Đỗ Bảo, Nhật Tân, Mai Kiên…, tôi tin điều này hoàn toàn khả thi.
PV: Xin cảm ơn nhạc trưởng về cuộc trò chuyện!
Nhạc trưởng Lê Phi Phi: “Bố tôi - nhạc sĩ Hoàng Vân - từng là người lính Điện Biên thuộc Sư đoàn 312. Với các ca khúc như “Hò kéo pháo”, “Chiến thắng Tây Bắc”, “Người chiến sĩ ấy”… ông có thể được gọi là nhạc sĩ - chiến sĩ. Khi đứng trên bục chỉ huy cùng các nghệ sĩ - chiến sĩ, tôi xúc động như được gặp lại hình ảnh của bố. Trong chương trình, khi chỉ huy ca khúc “Người chiến sĩ ấy” với ca sĩ Viết Danh và dàn nhạc, có những khoảnh khắc mắt tôi nhòe đi. Đó là những giọt nước mắt của cảm xúc”.
