Ngày 17/3/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết đã “Đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, có thể khẳng định: “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” là giá trị cốt lõi xuyên suốt, là nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm, nền tảng hình thành bản lĩnh, trí tuệ và động lực phát triển”. Đây là gợi mở lớn cho văn hóa Hà Nội phát huy các thế mạnh sáng tạo để phát triển.
Nguồn lực di sản phát triển tương lai
Tài nguyên văn hóa của Hà Nội rất lớn và có chiều sâu. Bên cạnh các di tích được xếp hạng, Hà Nội có khu phố cổ, có các công trình xây dựng trong thời thuộc Pháp mang giá trị lịch sử, mỹ thuật và nghệ thuật kiến trúc.
Cùng với đó, vẫn đang bảo lưu “hồn cốt” lắng đọng của di sản văn hóa phi vật thể về nếp sống, cách sống, nhịp sống đô thị được người Hà Nội kết tinh qua nhiều thế hệ và chậm rãi thăng hoa theo cách “thoang thoảng hoa nhài” vì tin chắc rằng “hữu xạ (sẽ) tự nhiên hương”. Các di sản đó còn định hình bản sắc văn hóa Thăng Long - Hà Nội.
Bên cạnh đó, Hà Nội còn có nhiều làng nghề, làng có nghề cổ truyền. Văn hóa ẩm thực Thăng Long - Hà Nội đã nổi tiếng từ lâu. Khối di sản tư liệu Hán Nôm phong phú của Hà Nội cho những thông tin về thời quân chủ cùng với khối tư liệu tiếng Pháp đồ sộ cho hình dung rõ nét về lịch sử Việt Nam và Hà Nội trong thời cận đại.
Ngày 31/10/2019, Hà Nội vào danh sách Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO với định danh “Thành phố sáng tạo về thiết kế”, tạo nên kỳ vọng về một hình ảnh mới của Hà Nội khi các lĩnh vực sáng tạo văn hóa ngày càng được tạo điều kiện phát triển. Với nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, Hà Nội được kỳ vọng khai thác những thế mạnh tiềm năng thông qua các hoạt động sáng tạo để biến thành lợi ích kinh tế, phát triển cộng đồng.
Ở các di tích tiêu biểu của Hà Nội đã có những chuyển động tích cực theo hướng này. TS Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho biết, không gian sáng tạo tại đây được tổ chức theo hướng vừa gìn giữ sự trang nghiêm, vừa tăng tính tương tác để tiếp cận công chúng đương đại. Kết quả bước đầu cho thấy tiềm năng lớn trong việc hình thành một hệ sinh thái sáng tạo gắn với di sản. Thời gian tới, Trung tâm sẽ đẩy mạnh hợp tác với các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo nhằm từng bước trở thành một không gian sáng tạo đặc trưng của Thủ đô.
Tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò, đội ngũ quản lý đã mạnh dạn đổi mới phương pháp tiếp cận trong thiết kế những chương trình “Đêm thiêng liêng”. Các trưng bày chuyên đề không chỉ tái hiện hào khí của một thời bi hùng, mà còn định vị lại hình ảnh Di tích Nhà tù Hỏa Lò là một thương hiệu văn hóa gần gũi, xây dựng di tích thành không gian kể chuyện sống động, có cảm xúc mạnh mẽ, có sức gợi suy ngẫm.
Các sản phẩm mang ấn tượng đặc thù của Tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò như trà lá bàng, bánh lá bàng, những món đồ lưu niệm cũng được sáng tạo để du khách ghi nhớ dù chỉ một lần thăm di tích.
Chờ bước sáng tạo mạnh mẽ hơn
Nhưng theo nhà nghiên cứu Nguyễn Thế Sơn, giảng viên Trường Khoa học liên ngành và nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội: Khu vực các di sản công nghiệp ở Hà Nội đã bị chuyển đổi sang nhiều mục đích khác nên mất đi tiềm năng rất có giá trị để trở thành các không gian nghệ thuật theo những kinh nghiêm quốc tế. Còn các không gian di sản truyền thống như những di tích hay các biệt thự cổ nếu được tận dụng hợp lý lại có nhiều tiềm năng và khả thi hơn.
Chỉ khi có cộng đồng sáng tạo được tạo điều kiện phát triển đa dạng tài năng của mình thì mới có thành phố sáng tạo đúng nghĩa. Từ năm 2021, Hà Nội tổ chức Lễ hội Thiết kế sáng tạo. Năm nay 2026, Lễ hội chuyển dịch từ “Tổ chức lễ hội” sang “Xây dựng hệ sinh thái sáng tạo đô thị” với tư duy liên ngành - kết nối, hướng tới các trải nghiệm đa giác quan, các hình thức nghệ thuật mới và không gian tương tác mang tính quốc tế. Nhưng câu hỏi “Thế hệ trẻ có thể tham gia vào “sáng tạo” cho Hà Nội như thế nào?” vẫn còn bỏ ngỏ. Vì thế, vẫn cần cơ chế mở với những chính sách khuyến khích cho các không gian sáng tạo của người trẻ.
Hà Nội đã có những quyết sách phát triển, đầu tư vào các ngành công nghiệp văn hóa để khẳng định thương hiệu Thành phố sáng tạo của mình. Tuy nhiên, chính sách cần đủ rộng và đủ mạnh để hệ sinh thái sáng tạo có điều kiện phát triển thuận lợi trong tương lai.
